XII. Bock. XXIL Hoofdft. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Hic iterum commemorare oportet, multos erronee 
credere, duas primas fpecies Lithodendri ortum du- 
cere ex Alga quadam, ne fupra libro XI. fub no- 
mine Alge coralloidis defcripfimus , quum forma fua 
uadrant. Sed errorem efle ex eo patet, iftam Al- 
am Coralloidem in aliis penitus ac durioribus cre- 
{cere fcopulis, ae Carang bonga, ac nunquam nifi 
quibusdam menfibus Augufto & Septembri obfervari, 
poft quod tempus a fcopulis abluitur, $ in litus 
projicitur nunquam lapidefcens. Contra Lithodendra 
obfervantur propriis infidentia fcopulis, haud majora 
ifta Alga, feu Agar agar, que jam faxofa funt, & 
fenfim in magnas excrefcunt arbores. 
Ex fimilitudine fpinuloforum & ramoforum ramulo- 
rum prime fpeciei apud Malaienfes Carang- quoque 
vocantur tales nodi vel rofaria ex floribus confecta, 
fed potiffimum ex alba Bonga maneor, que ornamenti 
cauffa poft aures & in capillitio gerunt. 
Tabula O&uogefima Jexta 
Ad Figuram primam Litbodendrum exhibet Calcarium ereBum.. 
Figura fecunda Lithodendrum filtit Calcarium feffile. 
Figura tertia Litbodendrum denotat litoreum, ; 
241 
Ik moet bier nogmaals aanbalen » dat veele abufivel 
gelooven , dat de twee eerfle zoorten van "nsn a 
baren oor/prong bebben uit een zeker Alga, dewelke wy bo- 
ven lib. X 1. onder den naamvan Alga coralloides bejchree- 
ven bebben , dewylze in gedaante wel over'een Aen ep. 
Maar dat dit vals zy, blykt daar uit » dat de voornoemde 
Alga coralloides op gebeel bardere en andere klippen waft, 
dun de Carang bonga, en nooit dan in zekere maanden Au- 
gufiy en September gezien werd, na welke tyd zy van de» 
zelve klippen afge/poelt., em op Jtrant geworpen werd > 
zonder ooit fleenagtig te werden. Daar en tegen vindt 
men Kraalboompjes op baar eigen klippen , niet grooter dan 
de woor/cbreeve Alga, of Agar Agar, die alreede Steen- 
agtig zyn, en allenskens tot groote boomen werden; 
. Na de gelykeni/Je van de doornagtige en geknoptetakjes 
van "t eer(le gefiagte, werden by de Malyers ook Carang 
genaamt , zoodanige kwasjes of roosjes van bloemen ge» 
maakt, dog meeft van de witte Bonga maneor y die men 
tor cieraat agter de ooren of boofdbatr draagt. 
De fes en Tagtigfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur het opgeregte Kraalboompje. 
De tweede Figuur ftelt neer het piatte Kraalbsompje. 
De derde Figuur verbeeld het Strand, ofte kleine Kalle. 
_ CAPUT VIGESIMUM SECUNDUM. 
- Lithodendrum faccharaceum. > 
Carang gula. 
as arbufculas pro Veris Coralliorum atbufculis 
H quis haberet, fed ipfarum fubftantia nimis fra- 
; giliseft, mediamque habent naturam inter Ac- 
‘carbarium & Carang , quatum binas obfervavi fpecies , 
‘albam & rubram. ` 
Primo. Litbodendrum [accbaraceum album, eft elegans, 
plana, & extenfa arbufcula, binos pedes alta & lata, 
ramis quibusdam feu laciniis extenfa, & eminens ultra 
vulgarem planitiem , mediique rami eleganter cancel- 
lati & concreti funt, ita.ut parva forment foramina. 
Supremi vero terminantur in breves obtufosque ramos, 
tminores digitos referentes. Tota arbufcula artificio- 
fum refert opus faccharaceum , externe, glabrum & 
ramofum , fed ad tactum parum rugófum , nec per- 
fette album , exceptis füperioóribus ramis, inferiores 
„enim magis cinere; & coerulefeentes quaft funt, ubi 
amplam format bafin, interna ejus fubftantia alba eft, 
duriorque precedente -Garang bonga „fed fragilior 
quavis Corallii fpecie , & fonora -elt inftar Porcella- 
ne tefte. ; de e 
Ru magis dure, meliusque referunt Flabellum. 
lintez tenuis, cujus fübtilia foraminula confpici pos- 
funt, nihilominus tamen faxofa & fragilis. ^. ` 
Nomen. Latine Litbodendrum faccharaceum; Belgice 
Suikerwerk; Malaice Carang gela, que omnia nomina. 
ex forma artificiofi cujusdam operis faccharacei. de- 
fumpta funt. . 
de 3 : Locus. 
TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
Het Koraalfleenige Zuikerwerk. 
aanfien , maar bunne fubftantie is te bros , en mas 
ken een middelnatuur tufjen bet Accarbaar of Koa 
raalgewas, en den Carang , waar van my twee zoorten zjn 
voorgekomen , Witte en roode. * 
1. Het witte Zuikerwerk, is een fierlyk, vlak, en uit- 
gebreit boompje, twee voeten boog en breed , met eenige 
takken of lappen uitfteekende , buiten de ordinaris vlakte , 
zynde de middel[le takken aardig , en tralies gewyze aan 
malkander gegroeit , zoo dat ze kleine gaaten maken. De 
bovenfte eindigen in korte ftompe takken , als kleine vin- 
gertjes. Het gebeele boompje gelykt een zwikerwerk, van 
buiten wel effen, en rond van takken, dog in't aantaften 
een weinig ruig, niet zeer wit, bebalven aan de bovenfte 
takken, trekkende de onder[le.ma den graauwen, en ase 
blaauwen, daar bet een breeden wortel maakt, binnen is 
zyne fubftantie wit, harder dan de voorfcbreeve Carang 
bonga, dog broffer dan eenig Koraal boort te zyn, klinkt 
egter als porcelein. 
D: boompjes zoude men woor regte Koraalboompjes 
Men beeft nog eenveranderinge daar van, dienog vlak- 
Ker is, met breede en platte takken ook traliesgewyze door 
malkander gegroeit , witter van fubftantie dan bet voorige, 
dog 200 moot niet van gedaante, gelykende een zuikerwerk, 
dat op een vlakke tafel uitgegooten is , van bardigbeid als 
den ordinaris Carang. 
2. Het roode Zuikerwerk is bet voorige meeft gelyk , 
: dog veel kleinder van gewas, niet boven een band boog , 
zommige boompjes ook niet grooter dan. een banekam, bet 
is lat, rond van takken , die in ftompe eindens uitloopen, 
over "t, gebeele lyf ligt-rood, als bleeke Koraalen , waar 
Voor men ze aanzien Sonde , indien ze barder waren, en 
van buiten de Koralyne firerpen. badden. De bovenjte ein- 
dens zyn bleek of witagtig, van bardigbeid als bet voorige, 
of wel zoo bard, en beter de gedaante «an, een wajer uit- 
makende, Hier aan vindt. men zomtyds vaftgegroeit bet 
navolgende Itsentje, item nog een ander /pier witte, en 
fynvan fubjlantie , als of bet lapjes van fyn linnen waren; 
200 dat meti de fubtiele gaatjes daar door zien kan , niet te 
min [leenagtig , en bros. 2 
- Naam. In ’t Latyn Lithodendrum faccharaceum ; in. 
"t Duits Zuikerwerk; in ’t Maleits Carang goela, alles 
na de gedaante van eenig konftig Zuikerwerk. |... 
SET EH Plaats. 
