244 
Locus. Ambo rariflime inveniuntur, & quam rariffi- 
me integra adtrahuntur, quum ampla & firma radice 
inplantata funt dure filici, que plerumque ingens 
elt, nec facile cum hac fimul adducitur, inveniuntur 
enim potiflimum in argefti & boreali magne Ceramz 
ora, uti & in Bande infulis, fed tam raro, ut intra 
fpatium triginta annorum binas modo viderim utrius- 
-que fpeciei arbufculus. 
Ujus. Licet fubftantia ipforum tenuis aliquem ad- 
liceret loco Corallii vel Calbaharii interne adhibere, 
nullum tamen infticutum eft hujus rei experimentum, 
uti & certum eft nimis deviare a Coralliorum natura, 
nec ipforum gerere fignaturam.. Alioquin revera ra- 
riffime funt res pro curiofis , elegantia cum optimis 
'certantes arbufculis marinis. Paucus requiritur labor , 
ut depurentur, recenter enim e mari protraéta hic & 
illic cenuem arenofamque habent cruftam , paucamque 
mucaginem, fed quae a prima pluvia abluitur ,. & quo 
diutius foli exponuntur , eo magis indurefcunt. 
N. B. Huic Capiti nulla a Rumphio adjecta fuit icon. 
CAPUT VIGESIMUM TERTIUM. 
Amarantus , ES flores faxer 
Bonga Carang. 
am duplices fequuntar florum forme, fed ex natura 
J Carang, quorum pr&cipuos modo defcribam. 
Primo. Amarantus faxeus eft Corallina alba, ali- 
quando inftar Rofe rotunda; aliquando oblonga, trans- 
erfalem circiter palmanrlata , multis acutis & flriatis 
licis vel circinnis intorta inftar floris Amaranti — vel 
dice floride , nunc alba nunc flavefcens , & ob fre- 
quentes & anguftas licis raro pura, quum mucus, qui 
ipfis inheret , non facile extricandus fit. . 
Subtus planam gerit radiculam , qua duris infixa fuit 
lapidibus, fub aqua crafld teéta muco, acureque ore 
‚vehementer pres ledunt, fi eam quis pedibus cal- 
cat, que vulnera difficulter curari poffunt, maxima- 
ue ejus pars a mari in litus projicitur , ubi per folem 
befcit, fed raro integra reperitur. zem 
Secundo. Flores faxei , feu Antbopbylli faxei, quam 
maxime fubtiles & fragiles funt , magnitudine, & quo- 
dammodo etiam forma cum Caryophyllis convenien- 
` tes, ex albiffimis conftantes ramulis, qui cancellati 
funt & concreti, fed tam fragiles funt quam ullum 
Saccharum, fubtus planam quoque gerunt rádiculam, 
quá Ser inter craffos ramos , & circa radicem 
precedentis Lithodendri calcarii albi, magna etiam 
copia inveni adcretos vetuftis baculis & fuftibus fifcel- 
larum, qui diu in mari fluétuarunt & femi corrupti 
erant, quibus tam copiofi adherebant, quam in pa- 
tria coni glaciales lignis infident , qui vero lignis 
increfcunt , multo fragiliores funt prioribus Caráng 
adcretis, ` 
- "Fertio. Auris elepbantis eft faxum tenue & planum, ` 
inftar placente, aliquando in medio excavatum inftar 
patine , aliquando intórtum , magnas referens Ele- 
phantis aures. Minora magis circinnata fimbriatam 
féferunt Brafficam, atque hinc Zraffica faxeá vocari 
poffunt. Nunquam albent, quamdiu etiam foli expo- 
nantur, fed pallide cinerea funt, parum rugofa j € 
ad ta&um granulofa. Ee 
Subtus gerunt craffam bafin qua rupibus Corallinis 
figuntur fub aqua ad orchias tres vel quinque. Quum 
feparari poffunt, ad calcinationem adhibentur inftar 
aliorum Carang, que vero ex acutis & fimbriatis con- 
ftant plicis, multis gyris decurrentibus inftar Braflice’ 
dictz albent ad folem , & elegantiffima funt, queque 
s curiofis fervantur tanquam res rariflime , fed ad cal- 
cis uftionem non valent, ac pedibus quam maxime 
noxiafünt. | . 2 
Quarto. 
HERBARIIAMBOINENSIS ‘Liber XII. Caput XXIII. 
. Plaats. Beide werden ze zeer zelden gevonden, en nog 
zeldzamer gebeel uitgetrokken, om dat ze breet en vaji gen 
wortelt op een bardagtige-keifteen laan, die gemeenelyk 
wat groot, en met de visboek qualyk op te balen is, avant 
zy vallen meeft op de Noordweft , en Noordkuft van groot 
Ceram, ook in de Bandafche Eilanden, zoo weinig , dat 
ik in dertig jaren van ieder zoorte pas twee boompjes gen 
zien bebbe. r 
Gebruik. Hoewel bunne fyne fubftantie iemand zoude 
aanlokken, bet voor Koraal of eenig Kalbabaar binnens lyfs 
„te gebruiken, zoo beeft menegter nog geen preuve daar van 
genomen , gelyk ook zeker is, dat ze van de Koralyne na. 
tuur te veel afwykt, en geen fignatuur daar van bebben. 
Anders zyn ze in der daad onder de fraifte rariteiten te tel. 
len, im cierlikbeid met de befte Zeeboompjes pronkende. Zy 
koften weinig moeite om fchoon te maken , want vers uit 
zee komende, bebben ze bier en daar een dun zandig korsje, 
en weinig. flymerigbeid , die met de eerfie regen af poelt , 
en boe langer ze in de zonne flaan , boe barder ze werden. 
N. B. By dit Hoofdítuk is in het werk geen Figuur van Rum- 
phius bygedaan. 
at 
DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Steen Amarant, en Zee- 
- angelieren. 
de natuur des Carangs of Kraalfteens, waar van 
ik maar eenige der voornaamfte befchryven zal. 
I. Amarantus faxeus , is een witte Koraalfleen , zome 
tyds rond. als. eenrooze, zomtyds langwerpig; omtrent een 
dwersband breed , met oeele fcherpe en geftreepte ploojen 
of krullen door malkander loopende , gelyk de bloeme Amâ- 
N u Golgen tweederleì gedaante van bloemen , dog van 
rantus 5 of bet hert wan den bloemkool , zomtyds wit, zome ` 
tyds geelagtig , en wegens de veele en nauwe ploojen zelden 
zuiver, dewyl zig den Jiym , die daar op bangt , daar Glen 
zet, en niet wel uit te Jcbrobben is. P 
Van onderen beeft bet een vlak «vorteltje , waar mede 
"bet op barde fleenen gezeeten heeft , onder water met een 
dikke flymerigheid bekleed , en de /cherpe kanten kwetzen de 
"voeten eeuwel, als men daar in trápt , welke kwetzuren 
‘kwalijk te geneefen zyn „ dog bet meefte deel werd door de 
zee óp firand gefmeeten , daar bet dan wit gebleekt, maar 
zelden gebeel gevonden werd. DS 
2. Flores faxei of Zee-Angelieren , is een zeer fubtiel 
en bros goetje y in de grootte , en eenigzints de gedaante van 
Angelieren „ van fpier-witte takjes gemaakt , die tralies- 
gewys door malkander gegroeit zyn , maar zoo bros als ee- 
nig zuiker xyn-mag , van onderen. bebben ze mede een vlak 
worteltje, waar mede zy vaft zitten tuffen de dikke tak- 
ken, en omtrent de wortel van de witte Kraalboompjes of 
voorgaande Litbodendrum calcarium , ik beb ze ook in me- 
nigte zien vaft groejen, aan de oude ftokken van bobbers 
of visfuyken, die lange in zee gelegen, en balf vergaan 
‘waren, daar bet zoo veel aan bing, als of ze in't Kader- 
land met yskegeltjes overtrokken waren, dog die aan bout 
groejen, zyn veel bro/Jer ‚dan de eerfigenoemde aan de Ca- , 
rang proejende. 
` 3. Auris elephantis is een dunne, platte Koraalfteen, 
als een pannekoek, zomtyds in de midden bol als een febot- 
tel, zomtyds in malkander gedraait, verbeeldende de groo- 
te ooren van een Olyphant of een doopftsen. De kleine, die 
meer krullen bebben , gelyken een krullende kool , en mo- 
gen daarom BACA facta genante werden. Zy werden 
nooit wit, al bleekt men ze nog zoo lange , maar blyven 
ligt-graww , wat ruig , en korlig in "t aantaften. 
Wan onderen bebben ze alle een dikken voet , waar mede 
ze op de Kraalklippen valt ftaan, drie en yf vademenon= 
der water. Als men ze los kan si die , werden ze tot bet . 
e 
Kalk branden gebruikt., gelyk andere Karang , maar die 
geene , die van fcberpe en geplooide lappen gemaakt zyn s 
met veele krullen door Bende loopende als de võorjz. 
Kool , werden in "t bleeken wel wit, én de mooifte daar 
van tot rariteiten bewaart, maar deugen tot bet kalkbran= 
den niet y en zjn zeer zorgelyk woor de voeten. 
4. Favus 
" 
