` XII. Bock. XXIII: Hood... AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Quarto. Favus faxeus, Belgice Wafelfleen', inftar 
rotundorum bulborum in eminentibus & rotundis an- 
* gulisaliorum Coralliorum adcretus eft, ubique diftin- 
ed in quadratas cellulas feu teflaras, quales confpi- 
ciuntur in favis & teftis libariis.; Quevis vero cellula 
interne fubtiliter plicata: & ftellata eft, fubítantiz fatis 
dure & faxofe. Sub aqua-denfo obducitur muco, in 
quo vita quaedam videtur latere , que tamen fupra 
aquam. dignofci nequit ,. attamen levem cutis pruritum 
' gauflat, qualem cuncti precedentes flores faxei etiam 
dant, -- Hoc genus non facile per folem albefcit, fed 
avefcit, nec in ullo peculiari ufu eft. 
$i aliquamdiu in litore projecti decubuerunt, lapi- 
dei funt, albi vel cinerei, & foraminibus magnis exca- 
vati ,; in quibus ¡fte confpiciuntur ftellule. 
Aliud horum faxorum genus eft, que in profundo 
magis crefcunt mari, planaque funt inftar fragmento- 
sum tenuium placentarum , ftellulis referta , queque in 
litus proje&a duritiem filicum adquirunt, adeoque al- 
ba & polita, ut pro vero Calbahario haberentur, fed 
nulli etiam inferviunt ufui: 
Prime, bine fpecies ad calcis uftionem non adhi- 
bentur, fed elegantiffimz , rotundifimz, & integre a 
curiofis fervantur tanquam res rare, fi aliquamdiu in 
pluviis, & ad folem fuerint irroratz , fi vero nimis diu 
pluviis fuerint expofitz , nec multum a fole irradian- 
tur, neque diligenter abluantur & depurentur , fordide 
virefcunt, & defedantur. n : 
.. Ámarantus aliquando ad radicem parvum gerunt fili- 
Cem, qui fervandus eft.. 
Tabula Oöuogefima feptima 
Ad Figuram primam. 4marantum.exbibet faxeum, 
Figura fecunda Auren filtit Elepbantis. 
Figura tertia Coryopbyilum denotat faxeum. 
Figura quarta Antopbylium proponit faxeum , cum feparatis € 
` vetuttis longioribus quafi fru&ibus, Capite 24. de(criptis, 
Figura quifita Reticulum obfert: marinum Cap. 25. deferiptum. 
CAPUT VIGESIMUM QUARTUM. 
Caryophylla & Antopbylla faxea. 
. "Tsjenke © Polang laut. 
| aris natura formam quoque mutuari debebat 
- pretioforum aromatum harum regionum, que 
-X in infulis crefcunt, ut in finu fuo fimile aliquid 
imitaretur, ac foveret, Caryopbylla nempe & Antopbylla. 
Primo. Caryopbyllum faxeum , Belgice Zeenagelen; 
Malaice Tsjenke laut , funt faxa Corallina parva, digiti 
. articulum circiter longa, ac multa fimul coadunata , 
inferius anguftam gerentia radiculam, ac fuperius am- 
plo capitulo donata, quod interne acute fulcatum & 
ftellatum eft, externe nunc planum, nunc ftriatum 
parum, quam proxime conveniens cum forma Caryo- 
phyllorum. Sunt autem aliquando plana, aliquando 
elevata inftar bulbi vel tuberculi locantur , frufto alius 
+ Corallini faxi inpofita , acfi de induftria & arte qua- 
dam ipfi juncta fuiffent, fub aqua muco obducta, fed 
facillime infolari poffunt , ut albefcant. +... 
- Hec Caryophylla in mari adulta, femi digitum lon- 
ga funt, flavefcentia, & faxea inftar Calbabarii albi , 
qualia folitaria in litus proje&a videntur. Horum & 
major obcurrit fpecies, cujus Caryophylla digiti ma- 
gnitudinem & craffitiem habent , fuperius profundis 
foraminibus excavata & finuofa, fed non plura quatuor 
vel quinque fimul locantur, ipforum ore etiam pluri- 
mum abrupte funt, quum profunde in mari creícunt, 
nec nifi ipforum frufta in litus projecta inveniuntur. 
Secundo. Antopbyllum faxeum ; Belgice Steene Moer- 
nagelen; Malaice Polang laut , hecque formam habent 
arbufcularum, femi pedem vel palmam alta, in pau- 
. Cos curtos & craflos ramos extenfa, faxea, & profun- 
de ftriata, rugofa, & fordide cinerea externe. Quivis 
ramus in extremo fefe dividit in tres alios, in trian- 
gulo pofitos , quorum duo plerumque breviores funt 
tertio, ac vera referunt Antophylla, fed capitulum 
quur latius, interne ftellata & finuofa inftar przce- 
tium Caryophyllorum, quorum ore acute admo- 
funt, 
Se: . Arbu- 
245 
4. Favus faxeus; in ’ Duits Wafelftee ) 
ronde bollen op de uitfleekende en ronde boeken - e 
Kraalfteenen vaft gegroeit , over al verdeelt in vierkante 
lge of ruitjes, gelyk men ziet in de buisjes der Byég 
of Wafel-yfers. Dog ieder ruit is van binnen nog fubtiel 
geplooit , en gefiernt , redelyk Jteenagtig van o ase 
Onder water met een dikken flym bezet , daar in eenig le- 
ven fchynt te Becken, "t welk men boven water niet ben 
kennen kan, egter een klein jeuken op de buid veroorzaakt, 
Genk eh pom Steene blöemen. Dit geflagt laat zig 
niet ligt wit bleeken, maar blyft geelasti 
niets zonderlings gebruikt. E mg Hoi 
Als deze lange tyd op ftrant leggen , werden ze Been. 
bardy wit of graauwagtig, en vol groote gaten of cirkelt- 
jes, daar men de voornoemde flerren in ziet. 
Daar is nog een ander flag van deze fleenen , die wat 
dieper in zee waffen, plat, als flukken van dunne koeken, 
en vol flerretjes , die op ftrant komende zoo: bard werden 
als een keifleen , zoo wit , en glat, dat men ze voor goed 
Kalbabaar zoude aanzien , dog werd mede tot niets gee 
bruikt. 
De twee eerfte zoorten dienen tor Kalk branden niet 
maar de mooifle , rondfle , en gebeele werden tot rariteiten 
bewaart, als zy een tyd lang in regen en zon gebleekt 
zm, dog als men ze te lange in regen laatleggen, en wein 
nig. zonnefchyn bebben , en miet neerftig witge/poelt en ge- 
bor Belt werden, zoo werden zy vuil-groen , ‘t welk baar 
dan misfmaakt. zin book 
De Amaranthen hebben xomtyds cen klein keifteentje tot 
«en wortel , bet welk men daar aan laten moet; 
De feven en Tagtig fe Plaas 
Vertoont in de eerfte Figuur de Steen- Amaranth. 
De: tweede Figuur ftelt ter neer het Olypbants-Oor. 
De derde Figuur verbeeld. de Steen-nagel. 
De vierde Figuur ftelt voor, de Steen Moernagel, met eeni 
. Oude en langere als afgezonderde vrugten, in het 24. Hoofd- 
fiuk befchreeven. — . d 
De vyfde Figuur draagt voor het Zee-netje, in het 25, Hoofd- 
` fuk befchreeven. ES |. 
VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Zee-nagelen , en de Steene 
Moer-nagelen. 
A Jog moeft de Zeenatuur een fatzoen lenen van dekos- 
WI zebykfte Jpeceryen dezer Landen , die op ’t Eiland 
A N allen, om binnen baren {choot iets daar na te boot- 
zen. - Te weten de Nagelen en Moernagelen. ` 
` `i. Caryophyllum faxeum ; in ’t Duits Zeenagelen; 
in't Maleits Tsjenke laut zyn kleine Kraalfteentjes, om- 
trent een lid van een vinger lang , en veele digt by mal- 
kander gevoegt , beneden met een [mai worteltje, én boven 
met een breed boofdeken , ^t welk van binnen fcberp gevo 
rent en gefternt is , van buiten of gen, of een wein 
geftreept, zeer na uitmakende de gedaante van Caryoffel 
nagelen. Ze ftaan zomtyds plat , sate ef verbeven als 
een bol of beuvelken , op een ander But Kraalfteen, als of 
ze door konft daar op gezet waren, onder water met flym 
overtrokken, maar laten zig zeer wit bleeken. 
. Deze Nageltjes in zee oud cbr > werden een balve 
vinger lang , geclagtig, en fteenagtig als wit Kalbabaar , 
gelyk men ze enkeld op bet firant uitgefmeeten vindt, Men 
vindt ook een groote zoorte bier van, «viens Nagelen zoo 
groot en dik zyn als een vinger , boven diep gegaat, en ge- 
plooit, maar ftaan niet meer dan vier of KE by malkander 
aan een bosje, ook zyn bunne kanten meeft uitgeftooten , 
dewyl ze wat diep in zee groejen, en niet dan met [tuk- 
ken op firant geworpen, gevonden werden. 
2. Anthophyllum faxeum; in ’t Duits fteene Moer- 
nagelen; in ’t Maleits Polang laut , deze maken de ge- 
daante van boompjes uit, een balve voet of een band boog, 
in weinige korte en dikke takken verfpreit , fteen-bard, en 
diep geftreept , ruig , en vuil-graauw van buiten, Jeder 
tak verdeelt zig aan zyn uiter[le in drie andere , in een 
driefprong flaande , waar van de twee gemeenelyk korter 
zyn dan de derde , en verbeelden regte Moernagels , dog 
met een breeder boofdeken , van binnen gefternt en geplooit, 
als de voorfcbreeve Nagelen, waar van de kanten vry 
b : 
wat fcherp Ss i Di 
