XII. Bock. XXV. Hoofdf. AMBOINSCH KRUIDBOEK. | 
CAPUT VIGESIMUM QUINTUM. 
Reticulum marinum. Carang rede. 
majus Rofis vel floribus fimilibus; craffitie pan» 
2 ni vulgaris, foraminulis refertum inftar reti- 
culi, multis plicis inter fefe mixtis, uti in floribus vel 
complicato panno, fubftantiz faxez, fed fragiliffimz , 
npa radiculam feu bafim formans , qua aliis figitur 
axis. 
Non facile dealbefcere poteft, fed flavefcens eft, 
vel fordide albens, nihilominus tamen purum & pel- 
lucidum. Quum ore fuperiores inequales funt, for- 
cipe poliri poffunt, & in floris formam formari. Albi 
adcreicit Calbaharii ramis vel circa ejus radices, & fe- 
curi parva artificiofe feparäri id oportet. Huc referri 
poflunt cunéta talia produéta, quz inftar reticuli per- 
texta funt & formam panni ‘habent , quorum variz 
funt forme, uti fupra in Lithodendro faccharato ru- 
bro tenuem talem texturam defcripfimus, Indico pan- 
no Tsjavoni dicto fimilem , uti & Caryophyllos fa- 
xeos, aliosque fimiles florés ea fimili perforato opere 
formatos. 
Nomen. Latine Reticulum maritum feu Saxeum ; Ma- 
laice Carang rede, verbo femi Lufitanico, Redé enim 
Reie denotat.: 
. Lotus & Up, Raro reperitur, nifi quum magna alba- 
que protrahuntur Corallia , fed accurate adtendendum 
eft, quum adfunt, ut dexteritate feparentur. Per fe- 
ptimanam pluviis & foli exponitur , ac dein tanquam 
quid rarum fervatur, locum optime merens, quum fint 
plante rariffimz , & radicula aliis figi poteft. fcopulis , 
utinnoxie tractari poffit. Figuram ejus vide fub finem 
Capitis 23. ` 
H oc unum eft ex rariffimis pelagi productis , haud 
N. B. Cum hoc convenit porus reticulatus, feu Crufta marina 
- Imperavi Hift. natur. pag. 821. 
CAPUT VIGESIMUM SEXTUM. 
Fungus faxeus.  Carang culat. 
am fubfequuntur fpecies quzdam Corallinorum fa- 
xorum, m non. quidem perfectam formam flo- 
rum ac fructuum , fed alius cujusdam  térreftris 
producti przbent , praefertim: Fungi, cujus tres pto- 
ducemus fpecies. pes 
. Primo. Fungus faxeus , Belgice Steen-Cambernoelien , 
fic di&us ex ejus forma, funt enim difci rotundi & pla- - 
‚ni, fuperius parum elevati „ quidam altiores, quidam 
planiores, inferius parum cavi, & ibi in medio ali- 
uando pedunculum exhibentes , qua rupibus fed non 
eut inherent. 
‘Superior planities compofita eft ex innumeris acu- 
tis vici > quales etiam in inferioré parte Fungorum 
terreftrium confpiciuntur, hique nunc majores nunc 
minores inter fe promifcue funt, craffitiem habentes 
membranz, duridimi inftar faxi, &fcindentes per mul- 
tos acutos dentes, ferre in modum pofitos, quique 
eum ornant, & omnes fimul circa mediam fiffuram 
concurrunt tanquam in centrum. 
Inferior pars denfe brevibus fed obtufis fpinulis feu 
verrucis obfita eft, tamque rugofa eft, ut vix tracta- 
*bilis fit. 
Sub aqua hi Fungi obduéti funt craffo vifco inftar 
Papedz vel amyli, quorumque plicz elevatiores ges 
runt. óras inftar denticülati limbi acicularum, quo fc- 
mine utuntur , hi infuper obfeffì func innumeris oblon- 
gis veficulis ex eadem Papeda formatis , in quibus 
aliquid vivum feu infectum obfervatur , fi adcurate fub 
aqua examinentur, quam primum vero extra aquam 
protrahuntur, hic mucus & veficulz inter plicas latent, 
& deliquefcunt inftar placente marine , teterrimum 
caufantes foetorem , antequam per pluvias abluantur. 
Depu- 
247 
VYF EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
Het Zee-netje, 
y it is een van de curieufte Scbepfelen: der sie , niet 
3 grooter dan roosjes of bloemen , int de dikte van ges 
- meen doek , en vol gaatjes, als een klein netje, met 
veele ploojen door malkander lopende, gelyk-een an of 
gevouwen doekje , fieenagtig van fubflantie, dog zeer bros , 
van onderen een worteltje of. vöetje fofih?erénde , waar 
mede bet op andere Boegen odf zit. 
Het laat zig niet wit bléeken, maar blyft geklagtie o 
vuil-wit, niet te min zúiwer en klaar. Als de brik 
kantjes wat oneffen zyn, zoo kan mien Ze met een knip- 
Jebeertje effen fayden, en tot cen gedaante van een bloeme 
fatfoeneeren, Het groeit by den witten: Ktaalfteen , aan 
deszelfs takken of omtrent de !Wortelen , en moct met een 
Bylije bebendig afgeknipt werden. Hier by kan men bren- 
gen alle zoodanige gewällen, dienetsgewyze doorbooft „ en 
de gedaante van Linnen bebben, waar Vin Men wer/cheide 
fatzoenen vindt , gelyk wy boven in "t roode zuikerwerk 
een fyn geweef bejchreeven hebben, bet Indifche linnen 
Tfjavony gelykende , als mederde ftéenen , Angelieren , en 
andere dier gelyke bloemen van door gebrooken werk gemaakt. 
: Naam. In. "t Latyn Reticulum marinum of Saxeum; 
in’t Maleits Carang rede „ met een balf Portugees woord, 
Want rede is te zeggen rete cen met... , 
Plaats en Gebruik, Het werd niet veel gevonden, als 
men groote witte Kraalboomen uitbaalt „daar gen dan 
gaauw op paffen moet , om deze fubtiele gewaffen behendig 
af te knippen. Men bleekt ze een week lang in regen en 
zon, en bewaart ze dan tot rariteiten , daar ze met regt 
een, plaats. verdienen; om dat bet rare gewa[Jen zyn, en 
men kan ze met bunne worteltjes op een andere klip ligt 
vaft plakken, op dat men ze onbefcbroomt bandelen mag. 
De figuur ziet in cap. 23, 
N. B. Hier mede komt overeen de Porus reticulatus, van Ims 
peratus Hifl. nature pag. 821. 
SES EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Steenige Cambernoelje. 
- geen eigentlyke gedaante van bloemen en vrugten, 
maar van eenig ander Landgewas vertoonen , in- 
zonderbeid van den Fungus of. Cambernoelien , waar van 
wy drie zoorten zullen vertoonen. 
1. Fungus faxeus; in't Duits Steen-Cambernoelien, 
al zoo. genaamt na bunne gedaante, want bet zyn rondeen 
platte fchyven , boven wat verheven , zommige booger , 
zommige platter, beneden een weinig bol, en aldaar tn de 
midden zomtyds een voetje vertoonende, waar mede ze op 
de klippen dog niet vaft zitten. ` GEN 
De bovenfte vlakte is gemaakt van ontelbare fcberpe ploo- 
jen, gelyk men onder aan de onderfte Land Cambernoelien 
ziet , klein en groot door malkander in de dikte van perke- 
ment, fieen-bard, en fnydende , met veele ronde tanden, 
faags-gewys verciert, en allet’zaamftootende , omtrent de 
middeljte kloove als om een centrum, 
2 N: volgen eenige zoorten van Kraalfteenen, die juift 
De onderfte zyde is digt, met korte, dog met. flompe 
doorentjes of wratjes bezet; zoo ruig , dat ze moejelyk te 
bandelen zyn. . f 
Onder water zyn ze bekleedt met een dikken flym, als 
Papeda of Styfzel, en welkers ploojen verhevener Kanten 
bebben , febier als fpeldexverk van vrouwen, die zyn daar 
en boven bebangen, met ontelbare langwerpige blaasjes y 
van de zelffte Papeda gemaakt , daar aan men eenig 
be[peurt, als men ze nauw onder water bekykt, maar zoo 
dra men ze buiten "t water brengt, zoo zakt dezen lym, en 
blaasjes tuffen de ploojen in , en verfmelt als andere zee- 
qualien, makende een zeer flinkende lugt , eer bet door den 
regen afgefpoelt werd. 
D: 
