horum feopulorum. 
XII. Boek, XXVII, Hoofdft. 
Nam fuum Nyloticum fungum defcribit. ejusdem 
forme cum noftro Amboinenfi, qui inaperto crefcit 
mari, brevi gaudens pedunculo, uti fupra dictum fuit, 
quique rariffime invenitur. Tertia ipfius fpecies in 
eodem defcripta Capite videtur effe Amarantus nofter 
[axeus. 
Non poffum concedere , uti quidam fuftinent doéti, 
cunétas arbufculas marinas & Corallia primo fuifle 
vegetabiles herbas, ac dein per lapideum fuccum in 
aqua marina latentem in faxum degenerata fuiffe ; uti 
& memoratum Fungum, & Amarantum faxeum proprie 
fuiffe antea plantas terreftres, ac cafu in mari roje- 
&os in faxum mutatos fuiffe , uti legitur in cenfura ad 
plantas meas marinas. raras Berolinum mifas » in Epbe- 
merid. Germ. anno 1684. obf. 21. De Coralliis fal- 
fum effe fupra variis in locis oftendi. De Fungis fa- 
xeis multo minus verum effe poteft » quum aliam pe- 
nitus obtinent formam terreftribus Fungis, ac nun- 
uam in terra tantus confpectus fuit Fungus, quantus 
d defcriptus eft fub Batoe baroedan > & Mirta po- 
lonica. 
Sub prima fpecie compleétitur etiam minor Fungus 
faxeus , formam habens placentularum quarundam , 
uz Barua dicuntur, & ad potum Thee obferuntur, 
orma denarii vel.femi inperialis, in fuperiore parte 
gibbofus & ftriacus inftar prime fpeciei fubtus conca- 
vus, fed glaber & politus, fub fpecie quarta in Figu- 
ris obcurrunt he. ; 
Tabula OBogefima oétava 
Fungos faxeos exhibet, quorum fpecies prima ad Fig. 1. fpe- 
cies 2. ad Fig. 2. fpecies tertia ad Fig. 3. & fpecies quarta 
ad Fig. 4. exhibentur. “Primaque etiam a Valent: in Indie 
literate £pi/lola-4 7. No: o de(cribitur, & Tab. 9. fig. 2. de- 
. lineatur. Fungosque marinos etiam habet Be erus in Mufeo 
fuo Tab..27 & 28. & D. S. Burtnerus in Differtat de Coral- 
liis foffilibus, po. 1 3. omniumque plurimos & elegantiffimos 
Cl. Boerhavius in Indice H. L. Batavi. f, 
2 iS WSIS ES iU 
AMBOINSCH KRUIDBOEK, 
249 
Want zynen Nytoliffen fungus befchryft by t'eenemaal 
van bet zeive fatzoen , als onzen Amboinjchen beeft > diein 
de openbare zee waft, en een kort voetje bad, gelyk gezegt 
is; dat zeer zelden gevonden wert, De derde zoorte van 
bem in "t zelve Hoofdftuk be/cbreeven » cbynt onzen Ama- 
rantus faxeus te zjn, 
Dat zommige Geleerden Juftineeren, dat alle Zeeboomp- 
jes en Koraalgewaffen niet alleen in "1 eerft een groeijend 
kruid zyn geweeft, n daar na door den Jteenzap in zee- 
water fchuilende , in Deeg verandert , maar ook de boven- 
ftaande Fungus en Amaranibus faxeus cigentlyk landge- 
waffen zouden zyn geweeft, en by geval in zee komende 
in [leen zouden verandert zyn, gelyk men lezen kan inde 
Cenfuras op myne Zeerariteiten na Berlyn gezonden , in 
Eph. Germ. anno 1684. obf. 21. kan ik niet toeftaan , 
dat bet met de Koraalboompjes niet zyn kan, beb ik boven 
op ver/cheide plaatfen getoont. Met de Fungis faxeis kan 
bet veel minder zyn; dewyyl dezelve een gebeel ander ges 
daante bebben dan de land Campernoelien , en nooit is "er 
op't land zoo groote Fungus gezien, als wy bier boven den 
Batoe baroedan , en de Bl nu be/chreeven bebben. 
Onder de eerfte zoorte beboort nog een kleine Fungus 
faxeus , van gedaante als zekere koekjes Barua genaamt , 
die men by de Theebak opfcbaft., in de gedaante van een 
Schelling of een balve ryksdaalder, aan de bovenzyde bul: 
tig , en geftreept als de eerfte zoorte , aan de onderfte zyde 
bol, dog effen, en niet ruig, in de figuur zyn ze te zien 
onder de vierde zoort, … 
De agt en Tagtigfle Plaat 
Vertoont de Steenige Campernoeljes, waar van de eerfte zoorte 
by de eerfte Figuur, de tweede zoort by de tweede Figuur, 
de derde zoort by de derde Figuur, en de vierde by de vierde 
Figuur vertoont wert. En de ceríte zoort wert ook van Va- 
« dentyn in zyn geleert Indiën, 47. Brief No, 9. befchreeven,. 
en'op dé 9 Plaat fig. 2. afgebeeldt. Andere Zee-Campernoel- 
jes heeft ook Beflerus in zyn Mufeum Tab. 27 en 28. en de 
Heer D. S. Buttnerus in de Differtatie over de Coralen pag. 
13.,en de meefte en fraaifte van allen, de vermaarde Heer 
‚‚Boerbave in zyn Index van de Leidíche Tuin. 
-CAPUT VIGESIMUM SEPTIMUM. 
Saxam calcarium marinum. Carang. 
T Tee faxa non amplius plantarum formam habent, 
FA fed: hic ea oportet locare, tam ob ipforum na- 
turam vegetabilem, «quam quod Bales fint cun. 
&orum precedentium Calbahariorum. Y MSS E 
Sunt autem faxa fordida & inregüläria ¿ multis pro« 
minentibus angulis- feu eminente, Se foveolis ac fo: 
raminibus excayata, externe rugofa ; -fordide virentia 
& nigricantia , foetente muco marino obdutta, interne 
albiffima inftar Albaftri , fübtiliter ftriata feu venofa 
inftar facchari albi , que vene non regulares & ho: 
mogenez funt, fed hic & illic decurrunt. Recentere 
mari producta, molliffima funt „ ita ut obtufis majori- 
bus cultris Parrang diétis & fecuribus formari poffint, 
uti lubet „ fed ob profundas foveas raro poteft inve-. 
niri ora glabra, ` PIR d n BEE SRS! 
Diffe&a cito Contrahuntur, inque aéremagis magis. 
Sup indurefcunt. Interne: haud folida fünt, fed preter 
iftas foveolas alias porro habent cavitates , if quibus 
oblongi nigrique locantur mufculi s rotundi, & ex binis 
formati fegmentis , inftar vaginz formati & digitum 
longi, in quo pifcis mufculinus albus reperitur , pre: 
ftantis faponié » quique defcribitur in libro noftro quarto 
de animalibus , fub nomine: Pole , feu Ale batu: 
Hic mufculus in ifta cavitate tam eleganter & arti: 
ficiofe reconditur , acfi ad hanc formatus effet, fem: 
per tamen tubi quidam concavi per faxum decürrunt, 
per quos aquam marinarn fugit. In aliis apertis foveis 
degunt plerumque riff qui funt Echini marini mi- 
nores, curtas durasque gerentes fpinas. - 
Hec porro faxa nullam regularem habent formam, 
funt enim. inregulares glebz, -binos, tres > quatuorve 
pedes magnz, quzdam planiufculz funt inftar menfe 
ample, quoque hzc faxa.in mari profundiorà locan- 
tur, ĉo majores funt rupes,. quibus increfcunt Calba: 
haria nigra & cinerea p erumque , que vero rion ha- 
bent ultra binas orgyas aquarum , obducta funt iftis 
albis Coralliis, que proprie habentur ‘vera producta 
Lom. V1. Non 
— 
SEVEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK, 
De Zee Kalk-fleen , of Kopfteen. 
D eze flenen bebben geen gedaante meer van planten, 
dog moeten bier gezet werden, zoo wel om baar 
: ligtgroejénde natuur , als om dat ze de Bafes of 
grondllenen zyn van alle de voorgaande Kalbabaars. 
_ Het zyn leelyke dien eenen ,. vol uitfteekende 
boeken of koppen , en daar tuffen vol kuilen en gaten, bui- 
Ten ruig, vuil-groen, én twaftagtig , met een flinkende 
zeeflym bedekt, binnen fpierwit als Albajt, Fyn ge[treept , 
of geadert als Witte 2uiker , welke aderen niet. eenparig, 
maar bier en daar loopen. Vers uit zee. komende zyn ze 
zeer Week, zoo dat men ze met flompe parangs en bylen 
.gemakkelyk bebouden kan, in wat fatzoen men wil > dog 
wegens de kuilen, die diep ingaan , kan men zelden een 
zyde vinden, die efen is, — 0. 
~ De bekapte befterven graatiw , en werden in de lugt boe 
langer boe barder. Zy zyn binnen ook niet maffief , maar 
behalven de vvorfz. kuilen bebben ze nog andere bolligbe- 
den, daar in langwerpige zwarte Moffelen leggen, rond, 
wan twee deelen gemaakt, gefatzoeneert als een Jcbeede , 
en een vinger lang , daar in een witte Moffelvis Gier 
wert, goed van [maak , in ons Dierboek Lib. 4. be/chree- 
ven, onder den naam van Pholas of Afuffeng batu. ` 
Deze Moffel leit in de bolligbeid 200 net, als of xe daar 
na gemaakt «vas, egter altyd met eenige bolle pypen door 
de fleen, waar door zy "t zeewater SET: In de andere 
open kuilen bouden zig meeft op de Briffi, dat zyn kleine 
Zoo. Egtls » Met. korte en barde Becke, — 
~~ Deze flenen nu bebben gm zekere fatzoen , want bet 
zyn allegaeer ongeftbikte kl » van twee tot drie en 
vier voeten groot , zommige vallen platagtig, als breede ta- 
fils, en boe dieper in zee boe grooter klippen bet worden, 
waar op dan de zwarte en graauwe Kalbabaars-boompjes 
meeft bunne zitplaats bebben, maar die niet boven twee 
vadem waters bebben , zyn begroeit. met de voorfz. witte 
Kraalboompjes , dewelke men voor "t eigentlyke uitfpruit- 
zel van en klippen boud, Zy 
i 
