252 
teque ifte conche Chame decumane diéte, quarum 
una pars feu concava dimidia pars aliquando a qua- 
tuor viris vix adtolli poteft. 
Sic quoque Coralliorum ramulos rupibus incretos 
inveni, fed haud longe a litore pofitos , & uti vi- 
detur, antiquis temporibus molles , ita ut undarum 
inpetus hzc frufta ibi dejecerit. 
N.B. Horum faxorum etiam meminit Valent. in India kte- 
rata pag. 509. binasque elegantes fpecies delineavit Tab. 9. 
fig. 1. & 3. quas etiam habet Befberus in Mufeo fuo Tab. 26. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber XII. Caput XXVIII. 
gemeene Zundoloed, waar door terzelver plaatzen ook ge- 
voert zyn, de groote en onbexuisde [chulpen Chame decu- 
mane genaamt, aan welkers eene belft of lege fcbaal zom- 
tyds vier mannen op te tillen bebben. 
Zoo bebik ook takjes van de Kraalbomen , in de klippen 
vaft gegroeit bevonden , dog die niet ver van ftrant fton- 
den, en zoo "t fcheen in oude tyden nog week waren ge- 
weeft , zoodat bet gewelt van de zeebaren deze ftukken daar 
in beeft konnen flaan. 
N.B. Van deze fteenen heeft ook gewag gemaakt Valentyn in 
zyn gelettert Indie pag. 509. en twee fraye zoorten daar 
van afgetekent op de 9. Plaat fig. 1. en 3. welke Befler in 
zyn Mufeum op de 26. Plaat ook vertoont, 
CAPUT VIGESIMUM OCTAVUM. 
Saxum aquofum. Carang ayer. 
recedenti faxo calcario adfine eft faxum aquo- 
P fum, quod ingentia funr tubera , fed non adeo 
angulofa, plerumque, inftar fruftorum abrupto- 
rum, faxofa quidem, fed fiftulofa penitus, & referta 
enetrantibus tubis. Hi tubi non tam recti, rotundi, 
& concavi fünt quam in Halcyonio rubro fupra Cap. 
9. defcripto , fed qui inregulariter decurrunt per to- 
tam faxi léngirüdinem , plani & compreffi, ac valvu- 
lis ubique diftinéti, ita camen, ut aqua ubique per- 
fluere poffit. ; 
Crefcunt inftar alius Halcyonii in litore anteriore 
non profunde fub aqua, laxe plerumque in arena, ac 
dein in litus projiciuntur , ubi cinerei funt coloris & 
indurefcunt, & ab inperitis pro faxo calcario haben- 
tur. Plurima pars levis eft, ita ut aque innatet, licet 
frufta magnitudinem habeant capitis bovini. Alia 
funt folidiora, duriora, & graviora , ac proinde aque 
vix innatant. Horum fpecies quedam albiffima eft, 
regulariter per longitudinem tubulis diftinéta & ftriata, 
adeoque levis, ut pro faccharo fpumofo haberetur. 
Nomen. Latine Saxum aquofum, Halcyonium quoque 
album vocari poffet, eft enim faxum cito vegetans & 
crefcens ex falfedine aque marine. Belgice Water- 
fien 5; Malaice Carang ayer. 
_ Locus. Non copiofe invenitur, hic & illic fruftum 
unum alterumve faxo calcario mixtum , & in litus 
proedum. — — SR. cime e 
Es ejus nullus notus eft, excepto quod alba fru- 
fta factharum fpumofum referentia tanquam res rare 
ferventur, fi pluviis prius aliquamdiu fuerint expofita 
quum & elegantem albumque fervant colorem. Ef 
autem ingens error Se inperitos cementarios, qui 
hoc faxum aquofum habent pro fupra memorato faxo 
calcario, uti & ab incolis fibi invicem mixta adpor- 
rantur. Hoc autem faxum aquofum non valet ad mu- 
ros, quum aquam marinam tamdiu recondit in tubis 
concavis, ita ut nunquam fere exficcetur. 
In hac faltem Amboinz regione antiquos muros juf 
deftrui, in quibus hec faxa humida penitus erant. 
Majusque damnum adferunt , fi in muris trabes vcl 
poftes tangant, quum putredinem cito cauffant, licet 
ex optimo fint Se lo, quod vitium lignum hoc 
preter hanc cauffam habet, fi inter ifta calcaria faxa 
deponitur, quum non rite fine exficcata, ad hoc vitium 
Rasche dein excogitatum fuit lignum obducere . 
a 
mellis plumbeis , quousque muros tangit, quod ta- 
men non etiam fucceffic, quum plumbum nullam ex- 
ficcat humiditatem. : 
- Unde ulteriore examine compertum fuit, optimum 
€, fi lignum lateribus co&tis & calce in muris ex- 
latur , ita ut nullibi tangatur ab ulloalbo, vel cal- 
cario vel aquofo faxo. Operz pretium itaque eft rite 
cognofcere bec faxa, ut in exftruétionibus fimilia 
vitentur vitia & errores, 
Alia porro inveniuntur faxa aque innatantia, cum 
hoc faxo aquofo non convenientia, funt enim Pu- 
mices , qui ex ardentibus montibus tanta copia proji- . 
ciuntur , ut inftar minorum infularum in mari flu&uent, 
ubi ab aqua marina adeo circumvolvuntur , ut externe 
glabri fint, conchis aliisque rebus adeo concreti, ut 
vix 
AGT EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Waterficen. 
U: de maag {chap van de voorgaande. Kalkfteen is 
mede dezen waterfteen, zynde groote klom, en , dog 
zoo boekig niet , mee[L als afgebr ooken ukin 5 
wel fteenagtig , dog gants fistuleus, en vol doorgaande 
pypjes. Deze pypjes zyn zoo regt rond en bol niet gelyk 
aan °t bovenftaande Halcyonium rubrum cap. 9. befchree= 
ven, maar lopen onordentelyk, egter door de gebeele lengte 
des fleens gaande , zyn plat gedrukt , en over al met fcbot- 
deurtjes onderfcheiden. Zoodanig nogtans, dat bet water 
over al 2ynen doorgang kan bebben. 
Zy groejen als een ander Halcyonium op de voorfte ftrant, 
niet diep onder water, meeft los in bet zant , en werden 
daar naop firant gedreeven , daarze graauw en bart wer- 
den, en van de onervare voor Kalkfleen aangefien, De 
meefte zyn ligt, zoo dat ze op "t water konnendryven, al 
zyn de [lukken zoo groot als een Offenkop , anderexynmaffe- 
ver, border , en zwaarder , dierbalven op °t water quae 
lyk dryvende. Een flag bier van is fpier-«vit , ordentelyk 
in de lengte met pypjes geflraalt, en zoo ligt, dat men’t 
voor fcbuim-zuiker zouden aanzien. : 
Naam. In't Latyn Saxum aquofum, men mag bet ook 
wel voor een Halcyonium album bouden , want bet is 
een fcbielyk groejende fteen uit de ziltigheid des zeewaters, 
In t Duits Waterfteen; in t Maleits Karang-ayer. 
Plaats. Men vindt ze niet veel , bier en daar een fiuk 
onder den Kraalfteen, meeft op den ftrant geworpen. 
Gebruik. Daar van is niets bekent, behalven dat de 
Schoone witte ftukken, die bet fcbuim-zuiker gelyken tot 
rariteiten bewaart werden, als men ze in den regen eer[t 
ter degen laat uitver[Jen , wanneer ze ook fchoon wit bly- 
ven, voorts is bet een groot misverflant van de onervare 
Metzelaars , dat ze deze waterfteen voor de bovenftaande 
kop of &ale[leen aanfien , gelyk ze ook van de Inlanders 
door malkander opgebragt werden. Want dezen water- 
Jleen gants niet deugt in eenige mueren , om dat by °t zee 
water zoo lange im zyne bolle pypen verborgen bout , ja 
Jcbier nimmer opdroogt. 
Immers ik beb in de Amboinfcbe Quartieren oude mueren 
laten afbreeken , en daar in deze fteenen nog al vogtig ge- 
vonden. Nog meer fchade doen ze, als zy in ’t muerwerk 
eenige balken of flylen komen te raken, daar ze de verroi- 
ting zeer febielyk inbrengen, al zyn ze van ’t befte yzer- 
bout gemaakt , welk gebrek het es » bebalven dit over 
komt, als bet tu[Jen de voornoemde Kraalftenen legt, die 
niet der degen ultgeverft zyn. Om dit kwaad voor te komen 
heeft men namaals geprattifeert, bet boutwerk met loode 
“plaaten te bekleeden , zoo ver bet in demuer komt, °t welk 
al mede niet gedeugt beeft , vermits geen loot cenige vog- 
tigbeid opdroogt. 
Waar op men by nader fpeculatie nog beft bevonden 
beeft , bet bout met gebakken fteenen en goede kalk in temet- 
zelen, dat het nergens geraakt werde van eenig witien, 
nog kalk, nog waterfteen. Het is dan de pyne waart de- 
zen [leen te leeren kennen , om in "t bouwen en metzelen 
diergelyke fouten niet te begaan. 
Men vindt nog andere ees > die op't«vater dryven , 
met den voornoemden waterfteen geen gemeenfchap bebben- 
de, want dat zyn anders niet dan Pumices of dryfjteenen, 
dewelke uit de brandende Bergen , zomtyts in zulke mee . 
nigte uitgeworpen werden , dat ze als kleine Eilanden in 
zee dryven, daar ze dan ’t zeewater zoodanig rolt , dat ze 
van 
