4 
Tenuibus infident viminibus per breviflimos 
petiolos pari numero usque ad extremum. ` 
Flores magnitudinem habent denarii Frifio- 
rum , ex quatuor quinqueve compofiti albis, pin- 
guibus , & crafliufculis petalis , intus concavis 
inftar illorum floris Bintangore maritime, am- 
plo infidentes calici, interne quofdam porro 
gerunt ordines petalorum & ftaminum antheris 
luteis , qualia in Rofis ftamina funt , vocantur au- 
tem hec proprie Sari, magisque ruffa funt 
Sari Bintangorz. 
Totus flos ac prefertim Sari, odoratus eft fe- 
re inflar Putsjock feu Cofti Indici, ac ficca flo- 
rum petala, que venalia adferuntur , optime re- 
ferunt Macim Nucum Myrifticarum. Semi ma- 
turus acuminatam glaudem , maturus vero mino- 
rem emulatur Caftaneam cum ` breet duroque 
apice in fammo, pericarpio infidens ex quatuor 
craífis & obtufis fegmentis fed inequalis magni- 
tudinis compofito. 
Viridis fru&tus glaber eft, fed ficcatus parum ru- 
gofuseft, conftatque ex putamine craffo & lignofo, 
quod in maturis dehifcit in bina ternave fegmenta. 
Interne nucleus locatur inftar glandis decortica- 
tee, fed brevior & amplior, durus, & interne inten- 
fe luteus , qui in binas quoque dividi poteft partes. 
Per fru&us feu femina hec arbor non facile 
propagari poteft, licet quedam in arbufculas 
excrefcant fponte ex arbore decidua. - Certiffi- 
mus vero modus eft-furculos effodere, qui ex 
radicibus arboris propullulant , hique trans- 
plantandi funt. ; 
Nomen. -Nullo alio innotuit nomine nifi Java- 
nico & Baleyico Naga/Jari, ac florum femen feu 
Anthera Sari vulgo vocatur, i 
… Locus. Nullibi invenitur nifi in Java, ac præ- 
fertim in Balleya, non fponte, fed diligenter 
culta circa atria. Batavie vix una alterave hu- 
jus reperitur arbor , quam dominus ita cufto- 
dit, ut furculum vel plantulam quis conquire- 
re TBB nn E 
Ufus. Preterquám quod ob gratam umbram 
& odoratos flores, uti dictum fuit, prope «des 
locetur , flores etiam ac Sari ipforum , fed fepara- 
tim ficcantur, & inter aromata medicata ven- 
duntur. _Conteruntur enim cum Sandalo albo, 
Pulafari, & radicibus Gendaruffe, gratumque 
prebent ünguentum feu Boborri, quo corpus 
oblinitur pro refrigerio. Ft 
Baleyenfes ipfi admifcent Tsjonckor & Ban- 
gle, ut ardor magis exftinguatur. Petulantes 
Baleyz reges hoc Sati pulvinaria inplent, ut & 
cum illo S hiatipotióng feu Bintangoras, fed 
ifti obnoxia funt incommodo, quod fxpe vento 
exponenda fint, quin craffos generent vermes. 
Sari cuni aliis rebus medicinalibus Djoudjamboe, 
h. e. quibusvis medicatis potionibus admifcetur , 
& interne propinatur ad varios morbos. 
e 
ot. Tabula Secunda. 
Raam” Nagaffarii exhibet cim fru&u Jemi maturo A, & 
1 EE ltd S Ta seb d 
E 
e NS. 
HERBARII AMBOINENSIS AUCTUARH 
ap. VII. 
Zy flaan aan dunne ryskens op zeer korte Jiceltjes 
met paaren tegens malkander tot het uiterfte toe. 
De bloemen zyn in de grovte van een Friefche 
febelling , gemaakt van vier of vyf witte, vette’, en 
dikagtige blaadjes, binnen wat hol, gelyk de bloeme 
van Bintangor maritima, flaande op cen breede voet, 
van vier groene en breede blaadjes gemaakt ; binnen 
heeftze nog eenige ryen diergelyke dog kleindere bla- 
deren , en digt uitgevuld met korte draadjes , en daar- 
op geele noppen , gelyk het zaad in de Roozen,’t welk 
men eigentlyk noemd Sari , ro[Jer dan het Sari van 
Bintangor. 
De geheele bloem , inzonderheit het Sari, is wel- 
riekende bykans als Putsjock of Coftus Indicus , en de 
gedroogde bladeren van de bloemen, die men te koop - 
brengt , gelyken zeer wel de Foely van de Nootemofcha- 
ten. De half rype vrugt gelykt een toegefpitfle Eekel. 
De regt rype is als een kleine Caflanie , nog alle met 
korte harde fpitfen boven op, flaande op een voetje 
van vier dikke en flompe blaadjes van ongelyke groote. 
De groene vrugt is glad, dog de gedroogde zet 
wat rimpelen, bejlaande--uiı cen dikke boutagtige 
Jchaal , dewelke aan de rype in 2 à 3 deelen open- 
berft. Binnen leit een korl als een gefchilde Fekel, dog 
korter en breeder, hard en van binnen hoog-geel, die 
zig ook in tween laat deelen. 
Met de òrugten of zaden laat zig deze boom niet 
wel voortplanten , hoewel zommige tot Boompjes op- 
Jchieten, die van zelfs onder. de Boomen afvallen. „De 
zekerfle manier is de fpruitjes uit te graven, dewel- 
ke uit de wortel des booms komen, en die te ver- 
planten. te ie xir. 
Naam. Het is met geen ander naam bekend dan 
met den Favaanfchen en Balifjchen Nagaflari, en "t 
geele zaad of t Anthera met den naam van Sari, 
Plaats. Zoo vind men het nergens dan op Fava, 
en inzonderheit op Baly, niet in’t wild, maar neer- 
Stig onderhanden omtrent groote heeren huizen. Op 
Batavia zyn pas een à twee boomen , die de eigenaars 
zoodanig bewaren, dat men qualyk een plantje: daar 
van krygen kan. ` ` $ 
Gebruik. Behalven dat then bem , ‘als gezegt, ' 
wegens zyn [chaduwe en lieflykheit der bloemen gaern 
by de huizen heeft, Zoo werden-ook zyng bloemen 
en Sari (dog elk byzonder) gedroogt-, en onder de 
medicinale [peceryen. verkogt. Want met witte 
Sandel, Pulafari, en Gendaru[]a wortel gewreven, 
geeft een lieflyke zalf of Boborti, om daar mede 
d If te befirylen en te. verkoelen. — 
_ De Baliers doen er Tsjonckor en Bangle by, om de 
hitte nog meer uit te trekken. De dertele koningen van 
Baly, vullen bare hooftkuffens met deze Sari, zoo wel 
als met die van Tsjampoelong of Bintangor, dog zyn 
mede al die moeite onderworpen, dat menze dikwils 
verlugten moet , anders gewinnenze dikke wormen. 
De Sari werd ook met andert drogeryen onder’t Djoud- 
jamboe , dat is, alderba | 
Iderbande medicinale dranken ge- 
Si 
mengt , binnen *s lyfs gegeven tot verfcheide ziektens.- 
AE gt E. Ae gem si AU d wk de ; 
ot De ‘tweede Figuur — 
CG de Sg los bd eS XA Vat + 
Vertoont een Tak van den Nagaffari boom, met een balf 
. rype A., en beel rype B. vrugte © = mn. no 
f 
TESTO AGE 
