XVI. Hooft/t. 
rant nervum medium, ac folitaria & inordinata 
ramulis infident-, fubtusque cinerea funt. 
Flores fruétusque mihi huc usque ignoti funt, 
fed juxta Incolarum relatum fruétus pufilli ac ro- 
tundi funt inftar Piperis , increfcuntque fimpli- 
cibus racemis, inftar fructuum Lufla Radja vel 
Ribefiorum. 
Cortex inde deduétus , nec craffior culmo, 
fapore convenit cum Mafloy , fed magis adftrin- 
gens eft, ac majorem in ore excitat ardorem 
quam Maffoy, aliquisque falfüs ipfi admiftus eft 
fapor.. Contra craffiora frufta magis ad Culit La- 
wan fäporem. adcedunt, fed multo duriora faint, 
& fi ftangantur, in ramenta diffiliunt fpinofa. — 
` Arbor radices fuas quam ampliffime extendit, 
beque fibrillas emittunt transverfales , paucas 
pi fed longiffimas. 
“Namen, Latine Cortex igneus , five Piperinus, 
Malaice Cult Api, he Cortex igneus ab acri ejus 
faporé. Orientales Ceramenfes & Gorammenfes 
eum vocant Eyk, quod nomen etiam dant Culit 
„Lawang Sepanénfes eum nominant Mockulbitulo , 
h. e. Suflimigium , vel aroma Alphorenfium ob fe- 
quentem rationem. - .- i : 
Locus. Ceramenfes Orientales dicunt , fefe 
eum deferre ex infulis ad Eurum fitis, & ex Aroe, 
quem optimum cenfeo. & ex eorum relatuetiam 
crefceret in infula Manabocka prope Goram fita ; 
ubique in montibus inveftiganda eft hec arbor, 
- ibique etiam raro obcurrig, uti Alphozenfes & 
Sepenfes corticem hunc remote ex montibus 
(C Nuaclu petunt. — ME sit 
Quantum recordor, anno 1665 in parve Ceras 
me montibus Way-poeti talem corticem inveni, 
fed quantum etiam inpendi laborem, tales arbo- 
` zes ibi invenire non potui „quem corticem adhuc 
ferva, quique polt viginti feptem annorum {par 
tium eandem pofüdet, vertutem ac duritiem. 
Ufus. Cortex hie adhibetur ad calidum Boborra 
unguentum, ad frigidos & cedematofos, artus 
calefaciendos , fronti vero inlinitus Cephalal- 
giam expellit ex frigore ortam , fed teneri ho- 
- mines ardorem ejus tolerare nequeunt. Quan 
"maxime expetitur ab Alphorenfibus, qui corti- 
cem circa brachia geftant, quum in bellum eunt. 
Aqua contritus etam propinatur contra alvi 
tormina. Bh eme Si 
. Sepanenfes ficcatum corticem in pulverem re- 
digunt, huncque aque infundunt, qua mulier- 
cule & juvenes caput lavant, ut gratus ipfls 
.. gohcilietur odor. Pulvis hic diu in arundinibus 
… Bambu fervari poteft, quum gratum fpargit aro- 
^ smaticumque odorem. j 
Tabula fexta 
‘Ad Figuram primam ramum exhibet arboris; quz Cortex 
© dgneu; per excellentiam Rumphio dicitur, ! , 
Figura fecunda ramum exhibet arboris , que, Cojy Panu 
vocatur € Cap. 17 defcribitur. gre 
CAPUT DECIMUM SEXTUM. 
Imonellus Madurenfis, fupra libro a. cap. 49. 
4 defcribitur, & Tab 31. exhibetur. 
DN 
C Ae: 
zig geeft. 
VERMEERD. op * AMBOINSCH KRUYDB. 11 
ryskens enkeld en zonder order , en zyn aan haar on- 
derfte. grauwagtig. Us! 
Blocizel en Vrugten zyn my nog onbekend, dog na 
"t zeggen van, de. Inlanders. zullen de Vrugten zyn 
klein en rond als Peper , flaande aan enkele trosjes , 
gelyk, de. Vrugten, van Luffa Radja, of onze Aal- 
besjen. 
De fchorf]e van daar. gebragt , nog. niet dikker zynde 
dan een ftroohalm ‚komt aan fmaak de Maj]oy nader, dog 
heeft meer zamentrekking y cn brandbeviger in de mond 
dan Malfoy , zynde iets braks daar onder gemengd; 
Daar en tegen de dikkere flukken fmaken meer na 
Culit Lawan, dog veel harder , en in’t brecken wor- 
den zy fplinteragtig , als fcherpe doornen. 
De Boom vd gyne wortelen zeer ver, en over 
dwers met weinige, dog lange vazelingen daar aan. ` 
Naam. In’t Latyn Cortex igneus , of Piperi- 
nus, In’t.Maleits Culit Api, dat is, Vuurfchorffc, 
van zyn fcherpe fmaak. De Oofl-Cerammers en Go- 
rammers noemenze Eyk, welken naam zy de Culit 
Lawan ook geeven. Die van Sepa noemenze Moce 
kulhäulo, dat is, Reukwerk of Specery der Alphoe- 
reoxén , om volgende reden. ^ ^. LUCA! 
Plaats. De Ooft-Cerammers zeggen y datze ue- 
zelve brengen uit de Zuidoofter Eilanden,en van Arce, 
dewelke ik voor de befte houde, en na haar Kies ver- 
haal, zoude ze ook vallen, op °t Eiland Manabocka , 
by Goram gelegen. Overal moet men ze in "t gebergte 
zoeken, en dan isze nog weinig te vinien y gelyk de 
Alphoereezen-van Sepa: de haare ook ver ui; bet ge- 
beigte van. Nudclu Aalen, — 3t5 
- ANa mum geheugen , hab. ik Anno 1665. op klein 
Ceram , in ^t gebergte van Way-poeti , ean sulke 
her gevonden , dog wat moeite ik aanwende , beb 
ik diergelyke Boomen niet vinden konnen 3: welke 
ha ik nog beware, zyndg na 27 jaren nog i 
haas; volle kragt en bardigheit. 
Gebruik. De ftbor[Je werd gebruikt tot, heete Bort: 
hori Salve , om koude ep zugtäge leeden te verwarmen ; 
op "t. voarbooft. gefmecrt , trakt de hooftpyn uit, “e 
van koude komt, dog: tedere menfchen konhén die bra 
wiet verdragen. - £y. Werd zoer gexogt van de Alphoe: 
reczen, die de fchor[Je om de armen drageus als. 
ten vorlog- gaan; met water gewreeven , werdze 00 
ingedronken, tegens eenige ziekte van buikpyns 
De Sepancezen pulverifeeren de gedroogde fchor{]ë » 
waar mede de V'roywkens en Jongmans het hooft was 
fechen „ om bet zelve cen goede reuk te geeven. Het 
zelve poeder kan, men lange in bamboezen bewaren, 
alwaar bet gen aangename. Speseryagtige: teuk van 
De zesde „Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur een Tak van een Boom, welke 
de Host ors by ue van Rumphius genaamt is. . 
De tweede Figuur wyft aan cen Tak van een SC, 
- welke Caju Par g damt wert, en in het 17. Hoot tuk 
- pefchrevem'is. Su © o Host i 
Sii oti, 
-ZESTIENDE HOOFTSTUK. 
SE Madurcefite Liemis-Boom is boven in ba 
“tweede Boek, Cap, 40, be/chreuen s e op 
de 31. Plaat vertoond, n eA 
e” | | ZE 
