Pe 
XXXIV. Hooft/t. 
. Radices externe cineree funt, lactefcentes, 
& fungofe. Arbufcula hee non ultra viri altitu- 
dinem obtinet, inferius raro craflior brachio. 
Nomen. Latine Madorius. Malaice, Javanice, 
& Baleyice Madori, & Modori , in Bima Core. Java 
vocatur Sidagori. : 
: Locus. Notus eft in Baleya, Java & Bima, 
fponte crefcens, ac potiffimum in filvis, prater- 
quam in Baleya, ubi prope ædes plantatur. Hic 
in Amboina per ramulos propagatur , qui facile 
progerminant & excrefcunt, 
e Ufus. In Bima maximus ‘ejus eft ufus, primo 
enim fubtile fructuum lanugine, que Goflipium 
füperat , pulvinaria inplentur. Secundo fummum 
eft antidotum. contra morfus quorumvis venena- 
torum ferpentum , fi radix in ore mafticatur , 
ejusque deglutiatur fuccus, ac pafta mafticata 
vulneri applicatur. Tertio gutte quedam ejus 
laétis vaccino laéti infufe , hoc coagulant opti- 
me, quum ad cibum aptum eft. Apud,Baleyen- 
fes utilis, fed ridiculofus ufus eft, floribus enim 
infecta quedam aluntur, ipfis Fangkring, Lufi- 
tanis Antrinjo dicta, que fpecies eft Cicadze, hac 
infe&a alunt Baleyenfes magna induftria „ac quod- 
vis peculiari infidet arundini Bamboes, quod fo- 
nitu quodam prodit, & cum adverfario certat , 
quum magna certamina ineunt, eodem modo, 
guo Gallorum gallinaceorum funt certamina. 
t 
© Baleyenfes hi ex ligno carbones fubtiles exurunt, 
quibus utuntur ad pulveris pyrii confeétionem. 
"^^Chirurgus quidam , qui diu in Zeylana habita- 
verat, muhi indicare poterat, eandem hanc ar- 
bufculam ibi notam quoque effe noftre nationi 
nomine Arboris pulveris pyrii eandem ob ratio- 
nem, quum ex ejus ligno carbones pro pulvere 
pyrio conficiantut. Sic etiam pro certo. adfir- 
mabat, ut putabat, radicem ejus adhiberi con- 
tra morfüs venenatorum animalium, qualis ibi 
eft Cobra Cabelo. 
Puto hanc effe arbufculam , de qua anglús Ro- 
bertus Knockius in itinerario Zeylanico , pag. 7. 
inentionem- facit , dicens medicatum ejus effe 
odorem, & crefcere in cunctis Zeylanz provin- 
ciis, excepta prvoincia Ouvah , atque vaccas 
Ovahe in alias delatas provincias intra breve 
temporis fpatium moti, uti putatur per odorem 
foliorum hujus arbufcule , que revera fortem 
fpirant odorem , & ingrata funt, quumque pe- 
cota aliarum provinciarum inmunia funt, forte 
quum ipfi adfueta funt. _ i an 
“Totam porro arborem ulterius vide defcriptam 
apud eundem auétorem pag. 23. ubi dicit. Capita 
Gauba folia gerit leete virentia, rugofa, fubro- 
tunda, & palme magnitudinem habentia. Nullum 
animal hec depafcit , immo ne capre quidem , 
atque per ea moriuntur vacce Ouvabaenfes. 
"Lignum flammam concipit, licet fit viride, & 
auri fabri carbones ex eo conficiunt, in cunctis 
crefcit provinciis, excepta Ouvaha. à 
Incole Bime, uti dictum fuit, ejus mafticant 
radicem contra morfus ferpentum , ejusque de- 
lutiunt fuccum, hoc autem Europxo non fua- 
derem , quum lac ejus fufpeétum eft , guftum præ- 
bens ingratum , vertiginem & naufeam movens. 
> In Hort. Malab. part. 2. cap. 31. hac phys 
defcribitur fub nomine Fricu, ac fecunda pecies 
albos gerens flores Bel Ericu'dicitur, ibique ejus 
folia laudantur oleo inlinita , & adplicata Podagre 
s \ Ss 
VERMEERD. op 
“komen, dewylze den fmaak leelyk bederft » duyzelyks 
` Ze m 
't AMBOINSCH KRUIDB. T 
De wortelen zyn buiten graaum , Mede melkagtì, 
en voos.: Het Boompje wert niet bor h v 
beneden zelden ikken dan een arm Ep EM 
Naam. Jn ’ Latyn Madorius ; op ’t Maleits , 
Javaans, en Balifch Madori , en Modori; op Bima 
Core. Op Fava heet het ook Sidagori, 
+ Plaats. Het is bekend op Baly, Fava, ep Bima, 
van zelfs en mecft in’t wild waffende, bebalocn op 
Baly, daar men 't by de buyzen plant. Hier in Am- 
boina plant men "t met takskens voort , dewelke ligt 
vatten, en opfchieten, 
Gebruik. ¿Op Bima heeft het wel het meefte ge- 
bruik, want voor eerft met. de fyne wol der Vrugten, 
in fynigheit den Capock overtreffende , vuld:men de 
JlaapkulJens. Ten tweede is het de hoog De tegenbaat 
tegens de beete van allerhande venynige Slangen, als 
men de wortel in den mond neemt , *t zap inzavelgt , 
en het knouwzel op de beete bind. Ten derde , cenige 
droppen van deeze me in Koemelk gedaan, doet de> 
zelve behendig flremmen , wanneerze dan tot de koft 
bequaam wert. By de Baliers is een nodig, dog be- 
lachelyk gebruik ; want met de bloemen werden gevoed 
zekere beeftjes , by haar lieden Jangkring , by de 
Portugeezen Antonio genaamt „ zynde een zoort 
van. Krieke 5 deeze diertjes voeden de... Baliers 
met groote neerfligheit op; teder diertje is. in een by- 
zonder Bamboes, "t welk op een zeker geluit voor den 
dag komt, en met zyn tegenparty firyden moet „waar 
op dan groote weddingen KSE CA op de zelfde ma- 
nier als met bet Haanevegten gefchied. 
- De zelfde Baliers branden uit bet hout fubtiele koolen, 
dewelke zylieden tot het maken vanBu/chkruid gebruiken: 
Zeker Chirurgyn , die lang op Ceilon gewoont heeft, 
wift my te berigten, dat dit zelfde Boompje op Ceilon 
ook bekend zy by onze Natie , met de naam van Polver- 
boom, om de zelve reden, wyl men uit Zyn hout Bus- 
kruits-koolen maakt, ` Zoo wift hy ook voor zeker, zoo 
hy meende, dat de wortel gebruikt wert tegens. heeten _ 
var de allervenynig fie Slangen , gelyk aldaar-is de 
Cobra Cabelo. 
Tk. gijfe , dat dit bet Boompje zy; waar van den 
Engelsman Robbert Knox , in zyn Ceilons Reisboek, 
pag. m. 7. gewag maakt „zeggende : dat bet van 
ech artzenya Ges, 
gtige reuk is, eh in alle Provintien van 
Ceilon groeie , behalven in de Provintie Ouvah ; en 
dat de Koeheeften van Ouvab in andere Provintien 
gebragt zynde, in "t korte flerven, zoo men gelooft 
door bet rieken vande bladeren deezes Booms , dewelke 
in der daat flerk rieken, en onlieflyk zyn , daar nog- 
tans de beeften van dezelve Provintie geen letzel daar 
van hebben, mi/Jcbien om datze daar aan gewend zyn. 
Den geheelen Boom ziet breeder befchreeven by den 
zelfden Autheur, pág. m. 23. "en luyd aldus: Capita 
Gauha heeft helder-groene bladeren , ruig , rondag- 
tig, en zoo groot als een vlákke hand: geenerlei beeft 
eet van deezen Boom, zelfs de Geiten niet , en hier 
van flerven de Koeyen van Ouvah. 0 
et bout brand , al is het groen, en de Goudfmee- 
den maaken "er koolen van ; by groeid in allé Provin: 
tien, behalven in Ouvah. mr 
. De Inlanders van Bima., als gezegt , knouwen wel 
deeze wortel tegens de beete van de Slangen, en zwel- 
gen een deel daar van in; dog ik zou een Europeaan 
niet ráaden iets van deeze melk binnen "t. lyf te laten 
ep walgelyk maakt. 
4 s wd 
. In de Hort. Malab. tom. 2. Cap. 31. «rt deez 
plant befchreeven onder den-naam van Ericu, en de 
tweede zoorte daar van met witte bloemen; Bel 
Ericu, SS werden zyne bladeren gerat. , me 
