XXXVII. Hooftft. 
Nomen. Nullo alio innotuit nomine nifi Luffa 
Radja , quod proprie eft nomen parve infule, 
ad borealem partem magne infule Ende fite , 
& oportet pronunciari NufJa Radja, h. e. infula 
regia, quum ibi plures minores Reges habitant, | 
hic prius Lufitani hanc radicem detegerunt, 
& eam dein invenerunt quoque in Larento- 
qua, Solora, Timora, & adjacentibus infulis, 
dein quoque per demonftrationem Javanorum 
eam invenerunt circa Metropolim Bataviam in 
anteriore filva, ubi nulli adhuc. funt horti. 
Javani eam vocant Catilang. ` 
Ufus. Radix potiffimum ad ufum medicum ad- 
bibetur, & habetur pro primario & fpecifico 
medicamento contra adfumptum venenum , & 
noxium cibum ; item contra febres, fique tria ' 
jejuno ftomacho grana mafticantur, e corpore 
eliminant quaevis vitia. 
Folia contrita , & externe inpofita, ac pro- 
pinata lateris deam curant, , i 
Hujus radicis lignum lentiffimum eft, ac vix 
diffringi poteft , unde in lamellas confeinderdum 
eft, fi cum Pinanga id mafticare velimus , vel 
etiam cum aqua fupra porphyritim teritur. 
. Inferior trunci pars prope radicem non admo- 
dum amara eft,fed cum aqua contrita, haud ingrate 
fpirat , odoremque fundit inftar Unguis odorati , 
qualem quoque fundit Rex Amaroris recenter ef- 
foffus , vel ficcata ejus radix cum aqua fupra 
porphyritim contrita. 
Siccati nuclei contundi vel conteri poffunt , & 
cum Arack vel alio potu mifti extractum praebent, 
amariüem habens Abfynthii , quodque eodem 
ufurpatur modo. - 
Tabula decima quinta 
Plantam exhibet, que Luffa Radja Rumphio dicitur, ubi 
Litt. A. fru&us naturali magnitudine demonftrat. 
` CAPUT TRIGESIMUM SEPTIMUM. 
Radix Muftele. Raiz de Mongo. ` 
HE nobilis planta cum precedente Luffa 
Radja in Amboina exotice funt , fed anno 
1693 ad meam pervenere notitiam , per plantulas. 
ex Batavia adlatas, que hic feliciter progermi-' 
narunt, dividitur autem hzc in albam & rubra 
fpeciem , hujusque alba prefertur. ; 
Primo Raiz de Mongo alba, fruticulus eft, non 
ultra binos pedes altus , fimplici plerumque ad- 
furgens trunco, pennam vel minimum digitum 
circiter craflo , fi vero primus frangatur, vel de- 
flagretur, bini tresve alii regerminant. Inferius 
durus eft & lignofus, fed fuperior ejus pars her- 
bacea eft fine ullis lateralibus ramis. Huic folia 
bina fibi opbofita adftant, brevibus in petiolis, 
& quatuor fimul crucem formant. ` 
Haec quodammodo conveniunt cum illis Pule, 
feuLigni fcholaris, fuperius nempe lata, obtufo 
apice, & inferius anguítatá, a quatuor ad feptem 
pollices longa ‚ultra binos lata , oris equalibus, fu- 
perne glabra & extenfa, inferne multis finuofis 
coftis adeo protuberantia , acfi ipfis inpofite es- 
fent , fuperne intenfe virentia, inferne albican- 
tia, faporis oleracei cum levi amaritie. 
So- 
VERMEERD. op ’t AMBOINSCH KRUIDB. 20 
Naam. Het is met geen andere naam bekend dan 
met Lufla Radja, ’t welk eigentlyk een naam Ze van 
een klein Eiland , aan de noordzyde van het groote 
Eiland Ende gelegen, en behoord uitgefproken te wer- 
den Nulla Radja’, dat is, Konings Eiland, dewyl 
aldaar veele Koningen woonen; albier hebben de Por- 
tugeezen eerftmaal deeze wortel leeren kennen , en de- 
zelve mamaals ook gevonden op Larentoque , Solor , 
Timor , ven de omleggende Eilanden ; namaals heeft 
men ze mede, door aanwyzing van de Favanen, ge- 
vonden omtrent. onze Hooft/tad Batavia, in bet voorfte 
Bofch, daar nog geene Thuynen gemaakt zyn. 
. De Javanen noemen de haare Catilang. 
Gebruik. De wortel wert meeft tot de Medicynen 
gebruikt, en gehouden voor een Hooft- Medicament en 
tegenbaat voor allerhande ingenome venyn, en fcha- 
delyke koft; item tegens de koortzen; dtie korrels da- 
gelyks nugteren gegeeten , verdryven alle refteerende 
krankheit uit bet lyf. bie ak 
De bladeren gewreeven, en van buiten opgefmeert, 
en ingenomen , verdryven bet zydefteeken. 
Het hout van deze wortel is zeer taay, en qualyk 
om te breeken, waarom men ze in kleine Jobiffertjes 
moet fnyden y als men ze. met Pinang knouwen wil , 
of anders met water op een fleen wryven, . 
De onder fie flam naaf? de wortel heeft een weinig bit- 
terbeit , dog met water gewreeven Zynde , fiekt niet on= 
lieflyk, maar als Unguis odoratus, gelyk mede doet den 
Rex Amaroris, verfch uitgegraven , of de gedroogde 
met water op een fleen gewreeven. 
_ De gedroogde korrels kan men flampen of wryven, 
en met Arak of knyp gemengt, een Extratt daar van 
maken , alzoo bitter als dat van Alfem, ook op de 
zelfde manier gebruikt werdende. 
De vyftiende Plaat 
Vertoont een Plant, welke Luffa Radja by Rumphius ge- 
naamt wert, alwaar Lett. A. de Vrugten in hun natuur- 
lyke groote verbeelt. 
ZEVEN-EN-DERTIGSTE HOOFTSTUK. 
De Inkboorens Wortel. 
Eeze edele Plant , met de voorgaande Lufa 
A Y Radja, zyn in Amboina uitlands , dog Anno 
1693 tot myne kenni/Je gekomen door plantjes , van 
Batavia aangebragt , en albier gelukkig opge/chooten z 
men verdeeld ze in witte en roode zoort , Waar van 
men de witte zoort voor de befte houd. 
1. Raiz de Mongo witte wert een Struikje , niet 
boven twee voeten hoog , meeft met een enkeld ftam- 
metje opfcbietende , een fchaft of Jchaars een pink 
dik , dog wanneer bet cerfte flammetje gebroken of 
verbrand «vert , zoo fchiet het met twee of drie anderen 
op. Beneden is het bard en houtagtig , maar het bo- 
venjte deel kruidagtig, en zonder zyde-takken. Hier aan 
fiaan de bladeren twee en twee tegens malkander, op zeer 
korte fleeltjes y en met bun vieren eenigzints in 't kruis. 
Zy komen eenigzints overeen met die van Pule , 
of Lignum Scholare , te weeten, van vooren 
breed, met een flompe fpits , en na agteren toe/mal- ` 
lende , van vier tot zeven duimen lang , ruim twee dito 
breed, met evene kanten; boven glad en witgebreid n 
beneden met veele bogtige ribben zoodanig uisbuilende, 
als ofze daar. op gelegt waren , boven hoog- groen, be- 
neden witagtig , van fmaak moeskruidagtig, met een 
kleine bitterheit. 
H Zy 
