i Sil e i 
. flinéta', faporis amaricantis... 
EV UT. Hooft ft. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM OCTAVUM. 
: : Stechas Sot, Babalu Boegis, x 
Ec plantula adfinis videtur effe Steechadi, 
H fefeque erigit caulibus tenuiffimis , reétis- 
que, firmis tamen ac fere lignofis , plerumque 
folitariis, excepto quod ad fummum in minores 
diftinéti fint y qui obfcuré füfei fant, feu inftar 
lignei coloris, ad taétum rugofi, a duodecim ad 
quindecim pollices alti. - 
.. Foliola-bina fibi funt obpofita, . quatuorque fi- 
mul obliquam formant crucem per ampla inter- 
ftitia. In adultis eaulibus pufilla funt, vix polli- 
cem longa, ac femi digitum lata, ad oras fubti- 
liter ferrata , ac plerumque flaccida, feu emar- 
cida. Sique flores proveniant ,. rugofa ac pilofa, 
in junioribus plantulis paulo majora fünt, latio- 
ra, ultra pollicem longa, rugofa , & lanuginofa, 
ipforum fapor 'aromatieus eft', & ad linguam 
acer, qui ad Origanum accedit. 
- In quovis caulis vertice capitulum excrefcit, 
nunc rotundum , nunc oblongum, ac fuperne 
planum, uti in Tragorigano, componitur. autem 
ex- fimplicibus fquamulis , Inter: quas eminent 
fiofculi intenfe cceralei, in quinque petala diétin= 
Ei, qui facile. decidunt, tumque ibi confpiciun- 
tur einerei Däpp, pufillum continentes cine- ` 
reumque femen. Tora planta; contrita: grátum. 
_ praebet aromaticum odorem. | 
Se Poy 1 pts Ap 209 : 
- Radiz:ejus pufilla eft , 29 Jignofas fibrillas di- 
- Nomen: Nobis interim. dicitur. Latine Stwchas. 
Celebica & Pilofa. In Maccaflara: proprie- voca-, 
Tur Babala Botgis he e; mercatura, quam populi 
Boegenfes Maccaflaram in foro: venalem adfe- 
runt. E i 
. Locus: Iminfule Celebis-montibus , qui perti- 
nent.ad:populum Boegenfem invenitur plerum-, 
que in collibus nudis , & ventofis inter humilia: 
gramina, ubi Ma natio hanc evellic, in fafcicu- 
los colligat, ac tali modo venalem adfert. 
Anno 1691 pueri mei eam quoque invenerunt 
Leytimore in fimilibus ventofis collibus ad viam, 
quz:ad Sayam tendit circa-Caju Poeti arbores, 
femper magna copia fimul crefcit. E 
Ufus. Apud Maccaffarenfes magno eft in ufu ` 
E: Tad 
Medico fed plurimum apud mulierculas que 
` éam propinant infantibus, vel eos ea lavant, 
quum inquieti eren, Gd ee | 
hs es maligno genio vel aé&re. , Quumque aliquis 
anxius: fit ai wre : a mandanti tota. 
capitula ac: foliola. hujas:herbe, comedere , que, 
fubcili & netzteil &ealore ¡llum.expel- 
Yinardorestiss’s, + ooo Anden art sl 
Saves Baley itidem obcürnit,, ubi Bulu Matta: 
Kees; hse: fupereilia: Simise- vocatur ; & quoque. 
adain fantes i tes eam:adhibent. Koe Oi Be i. 
. «Macenilarenfes porro alium ejus habent ufum, 
quum nempe torpidi:& vettiginofi funt in itine. 
rey, credentes: ipfis: malum: genium vel ejusfo-, 
ciuin fasum nempe obviem file, tum ftatim. 
per hanc herbam. folatium»querunt, quam cum: 
SiriPinangh mafticant Se deglutiunt. Vulgo ipfis. 
etiam:dieitur Tukkam Parran; h. e. Malaice Tuj- 
kat Padang ;:quum inftar bacellorum firmorum iti; 
amplis campis fub:humili gramine inveniatur. `` 
Ws ¡NETAS O1 Sea thes Sie 
«hà Java 
VERMEERD. op * AMBOINSCH KRUYDI, 
$1 
"AGT-EN-VYFTIGTSE HOOFTSTUK 
co 0 De ruyge Stechas. — 
pD? kruidje wil uit de maagfthap van ‘Ste: 
chas zyn , het fchiet met zeer dunne ‚regte, dog 
me, en [chier houtagtige Decken op; die meeft enkeld 
zyn, of omtrent den top in weynige zyde-takken ver- 
deelt , donker-bruyn, of van eenige houss-colèùr zyn, wat 
rug in £ aantaften , van twaalf tot vyftien duymen 
00g. T Si f "ek 
„De bladerkens fiaan twee tegens malkanderen, met 
bun viere maken ze een [cbuins kruis in wyde tulfchenle- 
den. Aan de volwa/Je Geelen zyn ze klein , fchaars 
een duim lang , en een halve vinger breed, aan de 
kanten fyn gezaagt , en meeft verwelkt of verdort: 
als het „begind bloeifem te draagen , ruig en wat baai- 
rig; aan de jonge firuiken zyn 26 wat grooter, bree- 
der, ruim een duim lang, ruig, of wolagtig , haar 
Jmaak is“ Jpéteryagtig , wat fcherp in de ind, en na 
Orego, dat is Origanum trekkende. 
- Op den top van ieder fleelkomt een hoofdekevoort, zom- 
tyts rond , zomtyts wat lankwerpiger, en.boven-op,plat, 
van gedaante als een kleine raagbol of gelyk men ziet aan 
` bet Tragoriganum. Zy zyn gemaakt vanenkelde 
Jchubbekens , daar tuffcben. uitkoyken kleine -hoog 
blaauwe bloempjes in vyf blaaadjes verdeelt , dewelke 
ligt uitvallen, en dan zict, men grauwe: pluyskens y 
daârin verbergende een klein grauw zaad. | Het geheer 
v gewas gewreeven geeft een goeden. [peceryagtigen 
TOUR ONRI oo voudig 
- De wortelis gering ,: in houtagtige vafelingen vers 
be fen a ae 3 sg 1 á e 5 
aam, ^ Jf y. noemen. tby arabe in ^t Latyn 
Stoechas Celebica en Plo. CE werd 
het genaamt: Babalu Boegisiy dat 1$, Koopmanfchap , 
die de Boegiffe Volkeren tot Mactaffar op den markt 
tekoop brengen: uosa] \ 
Plaats.: Op € Eyland: Celebes in "t gebergte van 
ligtige hedvelemonder ander laag gras „ waar am héb 
die Natie uittrekken, in bondeltjes binden,>eh zoo te 
koop brengen. 
Ao, 1691, hebben myne Jongens *t zelve meede op 
Leytimor gevonden op diergelyke lugtige heuvelen aan 
den weg „ als; men na Paar » omtrent de Caju 
Poeti Boomen, altyd met geheele troupen by malkander. 
. Gebruik., . By de MaccafJaren, beeft het een 
gebrui in de Medicynen } CH mej? Spe RS, 
dewelke het zelve de kleine kinders ingeeven, of daar 
meedé waffeny dewelke onruftig zap. en bevangen' mit 
bet Sawan:y: dat is quade lugty Als iemand fix be- 
nouwt -bevind-door een Binnen brand, dien belaftenze 
de geheele kippen ep bladeren, van dit kruid Ze eeten; 
"t welk met zyn fubtiele ende doordringende kragt en 
warmpe-desóndere bitte gend, soussi Hok 
Op Zong ep Baly vald het-ook „almaar ze bet Bi 
lu matta kees, dat is x- wynbrauwen vam een aaj 
noemen , en meede tot Zicke kinders gebruiken: <: 
. Nog ‘hebben de Maca/Jeren:cen gebriiki.alszy bun 
in*t.gagn:qualyk gevoelen , en duizelig werden, «vane — 
neer ze: gelooven y dat hun lieden een quaaden' geeft ofte 
deszelfss gevolmagtigde Tovenaar ontmoet, waar tes 
gen zy dan hs toevlugt peemem: tot dit bd Ae 
zelve mes SiritPinang kuouwende, en den zapiin 
gende.‘ Zy mnoemen "t ookin:?t gemeen: Fakkan 
ran, det ir ëm. Maleyts Tunkat Padang; “dewyd 
men bet. Als ee flokjes in-weyde welden onder "t laas 
ge: gras vinde Boo j i 
N2 p E Op 
