€ 
» Tenera ejus, ae tecentia folia comeduntur in- 
ftar Ulang Ulang ¿ vel tanquam obfonium cum 
condimento quodam; Ex trunco non multum 
ligni reéti eonquiri poteft, quum ille femper ins 
curvus & nodofus crefcat. e 
Tabula: vigefima tertia 
Ad Figuram primam arborem exbibet Tingulong diétam. 
Figura fecunda Nanium Calapparium fiftit capite 70. de: 
fcriptum, De ä 
CAPUT SEXAGESIMÜM NONUM. | 
37^ Unis quadrangularis fupra lib. 7. Cap. 45: 
som. 5. deferibitun … ss ‚anr te on 
Kaatzen fran pecs A 
LXIX.LXX.LXXI.Hooftf. VERMEERD. op 't AMBOINSCH KRUYDB. 55 
, De verfche jonge bladeren werden gegeeten , als 
Ulang Ulang ; of als toefpyze met een 24u/Je. Men kan 
Weinig regis van den fiam krygen, dewyl by zoo krom 
en knoeftig- arotii, 
De drie-en-twintig fle Plaat 
Vertöont in de eerfté Figuur de Boom Oe? genaamt. 
€ tweede Figuur wyft aah de Culapparifcbe Nanium, in 
het 70; Hooftítuk befchreveni i 
iecur z P 
NEGEN-EN-ZESTIGSTE HOOFTSTUK. 
LIE vierhoekige Touw-Gewas wert in bet zeven: 
f | de Boek, Cap. 45. tom, 5. be/chreeven. 
Koch TUE art 
CAPUT SEPTUAGESIMUM - 
Nanium Calapparium, Naniwer. 
Anium ttunctim gerit,tres quatuorve otchias 
altum , cortice obduétum glabro, & ob- 
fcure fufco inftar nucis Calappi , unde nomen 
Nanii Calapparii ortum elt, ach effet Nani-Niwer, 
Rami flagellis referti funt, inque iis folia lo- 
cantur folitaria & inordinata. Folia quodammo- 
do referunt illa Caryophylli arboris, fed. majora 
fant , inferius rotunda ,. & brevibus infidentia 
petiolis , fuperne glabra , inferne fubtilibus , 
denfis , & transverfalibus venulis pertexta, ner- 
vus medius luteus ab utraque protuberat parte. 
© Fruétus folitarius locatur magnitudine minoris 
Uve, fed angulofus corrugatur , fuperne umbi- 
licatus; ubi floris refiduum confpicitur. Lignum 
internum eft durum , folidum, & rubens, ad 
edificandum aptum , uti & ad quasdam operarias . 
inachifias. , EE Pe EO ome 
Nomen & Locus. Latine id voco Nanium Calap- 
parium, uti dixi juxta Amboinenfe Naniwer. In 
ventofis crefcit montibus circa Caju Poeti arbo- 
res, fed raro reperitur. 
CAPUT SEPTUAGESIMUM PRIMUM, 
~~ Malum Aruanum. Caim Gulur. 
qui ex Aruenfibus infulis in Bandam, & 
oinam deferuntur, adfines effent Satul, fed 
ex ramo mihi anno 1695 adduéto, comperi, pe- 
culiarem effe arborem, quam itaque hic deiert: 
bam, quantum ex ejus ramo, fruétibus, & re- 
latu detegere potuerim. RR 
"Truncus ejus altiffimus eft & reêtus, adeoque 
craffus, ut quatuor viri eum ulnis vix complecti 
poffint, fine ramis usque ad verticem. _ 
Cortex ejus eft craflus, obfcure ruffus , ex- 
D: in ea fui opinione , quod acidi fruétus, 
nib 
` terne rugofus admodum, Se nodofus. Folia ejus 
a Satul differunt quoad fitum; fed non multum 
magnitudine & forma. Ramulis enim infident 
alternata, fed per ordines, a fex ad novem polli- 
ces longa; ultra tres lata, utrimque penitus ru- 
es 5 gofa 
Stn g 
_ ZEVENTIGSTE HOOFTSTUR. 
De Calapparijche - Nanie- Born, 
up heeft een flam van drie à vier vademén 
LN Aug, glat van fchor[Jé-, en donker-bruin als eon 
Calappus noot , waar van de naam Naniwer komt, 
of men zeide Nani-niwer, db 
De taxken zyn vol ryskens , en aan dezelve flaan 
de bladeren enkeld, zonder order rondom. De-bladeren 
gelyken cenigzints na Nagelboom-bladeren , dog zyn 
 groters agter rond, en op korte voetjes; boven glat, 
beneden met fyne, digte, en dwers lopende adertjes, 
de. geele. middelgenuwe puilt ter wederzyde uit aan 
zommige bladeren, : 
_ De vrugt Daat enkeld, in de groote van een kleine 
Druivebesje y dog kruipt: hoekig op, boven op met cen 
kuiltje., zynde daar in bet reftant van "t. bloeizel. 
Binnen is een hard, digt, en roodagtig bout , bequaam 
tot den, buisbouw , als mede tot eenig. gereet[cbap. 
Naam en Plaats. Ik noem bet in't Latyn Nas 
nium Calapparium , als gezeg; na "t Amboinfche 
Naniwer. . Het groeit. in luchtige bofJcben , omirent 
het Caju Puti, dog men vind het weinig. . 
a. 
De Arueefche Appelboom. — 
-K hebbe lange tyd het daar voor gehouden, dat de 
E 2uure vrugten, die men uit de Aroëfe Eilanden in 
Banda én Amboina brengt , uit de maag fchap van 
Satul moejten zyn; dog uit den tak Ao. 1695 my toe- 
gebragt, beb ik bemerkt, dat bet een byzonder Boom 
moefte zijn, denwelken ik dan alhier befcbryuen zal, 
200 veel ik uit denzelven tak, vrugten, en mondelyk 
verbaal bebbe konnen leeren. 3 
De flam is zeer hoog en regt, en 200 dik, dat hem 
zomtyds vier mannen moeten omvatten, zonder tak- 
ken tot in de kruin. —— 
De fcbor[fe is dik, donker-ros , van buiten zeer 
ruig 4 His ER De — verfcbillen m Sa- 
ul in fand, maar niet veel in grote en fatzoen. 
Wont ze Baan aan haare ryskens, verwiffeld tegens 
malkander, en eenigzints in ryen, zynde van zes tot 
negen duimen lang , ruim drie breed, van onder en 
NO 8 bovert 
-ZEVENTIGSTE HOOFTSTUK. 
