Beete, 
P nU 
AG Ee ar 
LXXXIII. LXXXIV. Hooft/?. VERMEERD. op ^t AMBOINSCH KRUYDB. zr 
Indi, qui Malabarica utuntur lingua, eum vo: 
cant Kirpele, feu juxta Lufitanicum fcriptum 
Quiapelé. Reg vocatur Gagarangan. -Noftrates 
eum vocant Rottevanger, feu glirmm.captorem , 
ac diftinguendus eft. a Suracatje, feu Javanorum 
Tupe, quod-eft Multela:, atque-erronee a qui- 
busdam Moncos etiam vocatur. Bengalice Sunfa 
dicitur. ; 
Natura & qualitas. De ejus rapaci natura fupra 
memoratum eft „maxima ejus vircus & officium, 
quod hominibus preftat., eft, quod ferpentes 
occidat.,, quem in finem Magnates Javani eum 
maxime educant, & pro quovis octo vel decem 
nummös inperiales folvunt , ut aliquando ludi- 
brium hujus pugne videant,que fequenti fit modo. 
Bini hoftes fibi mutuo quum obvii fint, primo 
tentat anguis more fuo Muftelam circumvolvere 
& enecare. Moncus hoc ipfi permittit, fed fefe 
adeo inflat, ut. turgeat,: quumqüe ferpens eum: 
compleétitur, fuoque capite ad eum accedit , ut 
moríum ipfi adferat, tum Moncus corpus foum 
contrahit, ita ut: elebatur, ac ferpentis: collum 
arrodit, ejusque fauces jugulat. Si vero in filvis 
hee pugna accidat , ac Moncus forte vulnere- 
tur, mox quandam petit herbam, cujus radices 
& folia adrodit, paululum quiefcens, donec re- 
valefcat, moxque de novo hoftem arripit, hee 
enim pugna non finitur ,' nifi unus alterve fuc- 
cumbat , & moriatur. ¿Vds 
- Herba hee Javanis & Malabaris potiffimum 
ignota eft , nobisque perfuadent , nulla gerere fo- 
lía *fupra terram, fed quod Moncus incognitam 
radicem fub terra querat. 
Herba tamen quedam mihi & noftratibus nota 
éft, a qua Moncus fuás recipit vires, que 3 me 
difcribitur fupra Cap. 37. fub nomine Radicis 
Muflele , Portugallice Raiz de Moncos , de qua ibi 
ulterius vide. . e 
Glires tam alaeriter invefligat, ut e terra illo 
effodiat, quam maxime vero, uti dictum eft, 
gallinas appetit, ipfarumque ova, unde Javani; 
ui in domo eas alunt, hunc funiculo, vel cate- 
. Putabam Moncum noftrum unum idemque effe 
animalculum cum veterum Ichneumone , licet 
enim Ariftoteles dicat , hunc. folummodo in Æ- 
gypto inveniri, alii tamen funt auétores , uti 
Ailianus , qui eum Murem vocat Indicum, atque 
Vitruvius teftatur Ichneunenem quoque inveniri 
poft montem Atlantem, & ad ortum Nyli.- 
- Sic etiam apud alios legi auétores uti & in itene- 
tariis, apud ipfos /Egyptios , & noftros Europxos 
ibi habitantes vocari Rato de India, feu Glirem 
Indicum , veram autem ptium nomen non 
indicarunt. Ego porro non aliter detegere potui, 
quin ambe ifte defcriptiones inter efe conve- 
niant, uti leftor id ulterius apud F: Fonflonem, 
in libro de quadrupedibus, articulo tertio, Ca» 
pite nono, inquirere poteft. 
want alle de Indiaanen ` Ae de Malabaar p 
gebruiken , noemen bem Kirpelé , of na het Feo 
Schrift Quiapelé. Op Fava heet hy Gagarangan. 
De onze noemen bem de Rottevan er, en is te on- 
derfcheiden van het Surakatje, of avaanfe Tupe; 
zynde een Eekhoorntje, " welk zommige by abuys 
mede Moncos noemen. In Bengalen heet by Sunfa, 
_ Aart en eigenfchap. Van zyn roovende aart is 
hier boven: gefproken , en de meefte deugd, die. by. de 
menfchon bewyfi y is het ombrengen-van de Slangen, 
tot welken einde hem. de groote Heeren op Fava meeft 
voeden , en voor "t fluk wel agt à tien Ryksdaalders 
geeven, om zomtyds een kortswyl van deeze firyd te 
zien, "t welk aldus toegaat. 
De twee vyanden te zamen komende, tragt voor 
éerft de Slang na haar manier bet Wezeltje te omflin- 
geren, en bet zelve te verftixken. De Moneus laat dit 
toes maar-blaafé zig zoo dik op als hy kan, en als 
hem de Slang omvat beeft , en met haar kop daar na 
toe komt, om te byten , zoo laat de Moncos het lyf 
weer [chielyk flenzen, dat: by antglipt , vat de Slang 
by den hals ‚-byt haar de keel af. Als bet nu gebeurt in 
* wild, dat de Moncus:in dit'gevegt ecnigzints ver- 
faauwt of gequetft word, 200: loopt-by na een. zeker 
kruid, knawwt wat van de wortelen en:bladeren, rujt 
zoo wat , tot dat by wederom bekomt, en valt zyn 
vyand op nieuws aan, want dit duel wert niet geéin- 
digt, tot dat een van beide dood blyft.: ` 
Het voorhoemde kruit is ‘meeft by de Favanen en 
Malabaren onbekend , en zy maken ons wys, dat bet 
geen bladeren boven de aarde heeft, en de Moncus de . 
onbekende wortel onder de aarde zoekt, ` 
Egter is een kruid by de onze bekend, waar van de 
Moncus zyne kragten zal balen, by my befchreeven 
in dit Boek, Cap. 37. met de naam van Radix Mu: 
fteke , in’ Portugees Raiz de Moncos, waar van 
ziet breeder aldaar. 
Het fpeurt de rotten zoo yverig na, dat het dic uit 
de aarde graaft. Het is, als gezegt is, zeer verflin- 
gert op de hoenders, en derzelver eyers , daarom het 
de Javanen , die hoenders in haare huizen hebben, aan 
- Jk beelde my in, dat onze Moncus een en het zelfde 
Dier is met der Ouden Ichneumon ; want of wel 
Ariftoteles zegt, dat dit Dier alleen in Egypten zal 
gevonden werden, zoo zyn "er nogtans andere, gelyk 
AKlianus, die bem Indifche Muys noemen, ep Vi- 
truvius getuigt, dat den Ichneumon mede gevonden 
werde agter den Berg Atlassen by den oor, 
prong des Nys. 
Zoo heb ik- ook by andere Autheuren en in Reis: 
boeken geleezen, dat men hem in Egypten zelfs , en 
by onze , die aldaar women, Rato de 
India, of Indiaanfche Ratten noemt; dog den ci- 
gentlyken Egyptifcben naam hebben ze niet aangete- 
kend. Immers ik kan niet SE merken, a 
befchryvingen accordeeren met malkander , ge. 
as breeder by J. Jonfton, in zyne ‘ely 
inge van de viervoetige Dieren, bet derde lid , gde 
ere 
CAPUT OCTOGESIMUM QUARTUM. 
DD) Anicum Gramineum , quod fupra lib. 8. Cap. 
32. tom. 5. invenitur deferiptum. 
Finis Au&uarii , & totius Herbarii. 
. Smi- 
VIER-EN-TAGTIGSTE HOOFTSTUK. 
LIE Grasagtige Panicum bet geen in bet agti 
Boek, Cap. 32. tom, 5- hed ee 
gevonden. ud 
: d de : 
Einde van de Vermeerdering „en van 
| het geheele Kruidboek, - 
S2 Smi- 
