185 



APOCYNACEAE: USUS. 



186 



DE APOCYNACEARUM USU. 



Inter Ceylonenses, qui gloriantn'r Paradisum in 

 >n;i insula olim posit uin fuis.se, arbor monstratur de 

 qua Heva, mater generis humani, poma mortalibus pro- 

 hibita decerpsisset; est Tabernaemontana dichotoma, 

 ordiuis, de quo animus, civis. Flores haec arbor fert 

 sat amp] os tubo aureo, limbo eandido patenle, sua vis 

 fragrantiae, quos sequuntur fructus specie tarn pulchra 

 et grata, ut non mi rum, quod Heva illecebris pellecta 

 morsiunculam tentaverit. Pomum illnd dentis vestigium 

 usque in nostra tempora servasse fertur, dulcedinem 

 autem in acrem amaritiem et venenosam noxam muta- 

 visse. Quas tabula celebrat unius stirpis proprietates, 

 eas fere omni ordini communes tribuit aeterna genetrix; 

 quam plurimae enim Apocynaceae, licet formarum ele- 

 gantia et colorum splendore oculos oblectent, florumque 

 delicato aromate nasum reficiant, indolem prae se ferunt 

 in genere inconsideranter utentibus hostilem et dele- 

 teriam. Ita paucae solummodo species edulis pomi 

 munus praestant, quam plurimae autem meclicaminis sat 

 efficacis beneficio sese commendant. 



Materia Apocynacearum peculiaris et cui vires 

 praecipuae inesse solent est succus plerumque lacti et 

 colore et consistentia similis ideoque succus lacteus 

 appellatus, raro e. g. in Rauwolfia limpidior et quasi 

 turbido-aquosus, aeris contactu coagulans, quern inflicto 

 vulnere caulis ramique, in multis radix quoque fundunt. 

 Vehitur hie succus vasis quae proprie lactea v. lacte- 

 scentia dicuntur: aliis ceilulis I ep top I cur is elongatis aut 

 simplicibus aut ramosis aliis pachypleuris prosenchy- 

 maticis, nee non cavis continetur meatibus, ductibus vel 

 lacunis intercellularibus, qui aut distentu aut delique- 

 scentia telae cellulosae oriri videntur. Haec succi 

 lactei couceptacula frequentissime decurrunt in libro, 

 frequenter in ligno, nee desunt in medulla, praesertim 

 tubo medullari proxima. 



Continent hi succi lactei varias materias in aqua 

 sua aut solutas aut natantes : saccharum, amy lum, ceram, 

 albuminum, olea pinguia et volatilia. viscinum, cautschuk, 

 principium tannicum, sales et alcaloidea tarn fixa quam 

 volatilia; agunt in animale corpus vario modo, saepe 

 graviter, tamquam potens medicina aut praesens vene- 

 num. Nutriendo Apocynaceae impairs sunt, si paucos 

 fructus excipias, qui pectino, acidis, saccharo pollentes, 

 tarn sapore quam mole pro veris pomis se commendant. 



Harum pomiferarum e numero in Brasilia, quantum 

 scio, unica est nuncupanda Hancornia speciosa, tupice 

 Manga-iba V. Manga-ttva, lusitanice Mangabeira. 

 cujus fructus Man gab a Iudis e gente Tupi jam pro 

 Tembiu-catu i.e. pro cibo bono celebrabatnr. Haec 

 vices quasi agebat in regione inculta arboris pomiferae 

 ex India orientali advectae Mangiferae indicae, malaice 



Mangca v. Manga, lusitanice Mangueira, nunc 

 passim cultae, cuius nomen cum nomine stirpis brasilieu- 

 sis mire consonat. 1 *) Hancornia in terrenis calidis are- 

 nosis sparso arbusto consitis, Taboleiro vocatis, prae- 

 sertim per Hamadryadum regionem frequens, in pro- 

 vincia Rio Grande do Norte passim latissimo tractu 

 in sylvulas consociata (teste Man. Ahbfd'a da Camaba, 

 qui in Discurso sobre a Instituicao de Jardins 1810 

 edito p. 47. de stirpe sub nomine Ribeireae sorbilis 

 egit), fructus edit abundanter, quos inter nobilissima 

 Brasiliae poma jam Marcgrav et Piso.celebrabant.**) 

 Bacca, uti aliarum Apocynacearum, lacte scatet, ex 

 arbore decidens postmaturatione edulis evadit, gummoso- 

 saccharina et vinoso-acidula, sapore delicioso. Fructus 

 iste non solum foro venditur, sed syrupo saccharino 

 aut saccharo conditus secundarum mensarum decus est, 

 commercio in Europam defertur. Hoc igitur pomum 

 Brasiliae tantum est, quantum Indiae orientali Carissa 

 Carandas, Melodinus monogynus, Abyssiuiae Carissa 



*) Jam hie locus erit paucis notare, vegetabilia quaedam similis indolis 

 aut usus apud gentes longe dissitas haud raro nomine eodem aut 

 consono appellari. Haec forsau a viris de antiquissima generis hu- 

 mani historia et priscorum peregrinationibus sollicitis non plane vili- 

 pendenda, quam ob causam nonnulla adduco exempli gratia. Ambo 

 Canarensibus, Ambi v. Amba Persis est Mangifera indica, a m b li 

 v. i in l> ii tupice' est alia arbor drupa eduli: Spondias. — Coave 

 eadem Mangifera Ternatensibus consonat Guaiavae , quo nomine 

 variae Myrtaceae edules in America tropica salutantur. — Oryza 

 tupice Abaty-i, malaice Pady, bengalice Bad. — Burrueh tupice 

 aut apud gentes Ges est in Brasilia frutex lactescens Brosimum, in 

 Guyana arbor item lacte scatens guttam-percham largiens Mimusops 

 Balata audit Boerowe v. Bouroe'h (Annal. des Sc. Nat. Ser. 

 IV. VII. 224). — Ata v. Atoa brachman ice est Anona squamosa, 

 Abate v. Ate Mexicanorum est Anona verisimiliter Cherimolia. — 

 Sapota v. Sapote, in insulis Antillensibus Sapota Achras 

 (A cub a in insula Haitina Oviedo L. VIII. c. 12) sonat uti Saputa 

 in Brasilia notans arbores ex ordine Hippocrateacearum, bacca eduli. — 

 Yagua v. Jagua (Oviedo I. c. c. 5.) in insulis Antillensibus est 

 Genipa americana , nomine consono arbori pomiferae Indiae 

 orient., Jaca, Artocarpo integrifoliae. — Copey (Oviedo ]. c. c. 

 14.) in insula Haytina Coccoloba pubescens? consonat cum tupico 

 Co pay, Copaiferae, arbore balsamum flavum fundente. (Chilensi- 

 bus autem Copalhue est sulphur.) — hua v. uua Chilensibus 

 denotat Zeam Mays, uva tupice est planta, arbor; vue-vue 

 Galibis. — Bertholletia excelsa nuces edules proferens appellatur 

 aliis Indis Nia v. Ja, quod tupice fructus in genere, aliis Touca. 

 Niii Sandvicensibus et insulae Sicayana (Stewarts Islands) incolis, 

 in Novo-Caledonia n o u dicitur Cocos nucifera, in Pulo Pinang 

 nion, in ins. Philippinis niog; Mas in Mallicollo est Inocarpus 

 edulis. Tuca Sicayanensibus est arbor v. lignum. In insulis Nico- 

 baricis Cocos nucifera est cahat-t aii c a ; lignum tschion, arbor 

 caha-tschion. Botocudis lignum dicitur tschon. — Abutua 

 Menispermaceae variae tupice audiunt , A b u t r a Cocculi spec, in 

 Philippinis. 



MQ Arboris descriptio et icon traditur in Pisonis de Facult. simp], ed. 

 1648 p. 7C. et in Marcgravii Hist. pi. ed. 1648 p. 122 (icon quo- 

 que in Libro s. d. Principis Bibl. Berol. p. 203 habetur). In Pisonis 

 autem Hist. nat. a 1658. p. 156 arboris icon ad Mangiferam indicant 

 pertinens adversariis de Hancornia ab editore est addita, verisimiliter 

 consono Mangaibae nomine decepto et ignaro, quod coloni lusitani 

 arborem Manga orientalis adjecta terminatione tupica iba quoque 

 Mangaiba appellare soleant. 



