367 CONVOLVULACEAE: USUS. 368 
DE CONVOLVULACEARUM BRASILIENSIUM 
USU. 
Duae sunt multarum Convolvulacearum proprietates, 
quae has plantas hominibus utiles reddunt; altera ver- 
satur in radice tuberosa haud paucis speciebus 
(praecipue Ipomoeae generis) peculiari; altera in succo 
lacteo, quo tota planta, praesertim rhizoma illud tu- 
beriforme, scatet. "Tubera enim illa sunt parenchyma- 
tosa, demum saepius lignescentia magnumque volumen 
et pondus usque ad 40—50 librarum attingentia, et 
continent materiem amylaceam, saccharo et mucilagine 
plus minus mixtam, quae, nisi substantiis nocivis alienata 
est, homini animalibusque alimentum praebet salubre 
aique gratum. Succus lacteus vero, ex aliis variisque 
materiebus compositus, virtute drastica pollens, specie- 
rum plurium usui in arte medica ansam praebuit. 
Ipomoea Batatas Lam., Batata, Batata da 
terra vel etiam Jetica Brasiliensibus appellata, 
planta incertae originis, forsan ab Aethiopibus in 
Americam allata, tubera largitur nutritiva, nomine 
Batatae s. Batatae dulces (Anglis Sweet Po- 
tatoes, Gallis Batates douces) coguita, a remotis 
inde temporibus apud gentes regionum íropicarum cul- 
tura producta et in usu domestico fuisse videtur. 
Nune per omnis terrarum orbis regiones calidiores ho- 
minis industria propagata est. Non mirum igitur, 
plantam permultas exhibere variationes, tam forma fo- 
liorum, quam praecipue magnitudine, forma, colore et 
sapore tuberum diversas. Tubera Batatas, etsi multo 
minus nutritiva quam illa Solani tuberosi, iamen in 
zona tropica, ubi (exceptis locis montium elevatioribus) 
Solanum minus prospere succedit, hinc inde in hominis 
oeconomia propemodum illius locum tenent, sed inter 
plantas alimentarias vix unquam eandem dignitatem 
competere possunt ac Cereales, tubera Solani, Jatro- 
phae Manihot, Dioscoreae (Xam), Colocasiae escu- 
lentae (Taroo), nuces Cocos, fructus Musae et Phoe- 
nicis dactyliferae, fecula Sago etc. In Brasilia saltem 
Batatae cultura et usus haud magni momenti sunt. 
Inter Convolvulaceas medicinales primum omnino 
locum tenet Ipomoea (Exogonium) Purga Wender. 
(supra p.221.), cujus tubera exsiccata nomine Radix 
Jalapae, secundum Юоромлесм anuo 1552 in Euro- 
pam introducta, medicis ut remedium drastico-purga- 
tivum egregium cognita et in usu universali sunt. 
Planta quidem est montium Mexicanorum indigena, in 
Brasilia, quantum scimus, nondum reperta, sed culturae 
in Brasiliae centralis montibus et provinciis australibus 
tentandae commendanda. Inter varias tuberum Jalapae 
species, quas pharmacopolae distinguunt, illa prae- 
stantissima est, quae (certe ех Грот. Purga Wender. 
proveniens) Jalapa rotunda s. ponderosa vocatur 
et sola in pharmacopoeis europaeis recentioribus ad- 
missa est. Hujus specimina optima sunt subglobosa, 
nuce Juglandis paullo majora, fusca, et in 100 partibus 
15—17 partes resinae continent, dum specimina minora 
(verisimiliter e planta juniore provenientia) et Jalapae 
sic dictae pyriformis et digitata solummodo 8—13?*/, 
resinae largiuntur. Illius (sc. Jalapae rotundae) tubera 
exhibent tria corticis strata: exterius scil. suberosum 
et iners, intermedium s. parenchymatosum, quod praeter 
amylum, gluten, crystallos calcis oxalicae etc. in cellulis 
propriis sparsis majoribusque materiem resinosam 
albidam, haud pellucidam continet; et stratum intimum, 
eui textura similis ae strato intermedio, sed cellulae 
minores et resiniferae copiosiores. Sequitur deinde 
stratum cambii fuscum et corpus fibrosum v. liguosum, 
quo praeter amylum, crystallos istos etc., multae etiam 
continentur cellulae resiniferae. Distinguunt chemici 
in Jalapa duas resinae species diversas, quarum altera 
proportione 10—17°/,, altera (quam resinam mollem, 
Weichharz, vocant) 3 — 5%, adest. Resina Jalapae 
officinarum partem s. materiem continet in aethere non 
solubilem, quam Kayserus Rhodeoretinum voca- 
vit (C,,H,, О») et substantiis s. d. Glycosideis accen- 
suit, Mavrenus vero Convolvulinum nominavit 
(С, H; 0,,), quod homologum Jalapino (scil. resinae 
in aethere solubili Zpomoeae Orizabensis). Rhodeo- 
retinum acido sulphurico solutum fluidum est co- 
lore amarantaceo insigne, unde nomen. Altera re- 
sina in Jalapa contenta, in aethere solubilis, P ara- 
rhodeoretinum vocata est (cujus Jalapa officinarum 
fere 6°/, continet) et virtute drastica caret.*) 
Tubera Jalapae levis s. Orizabensis, s. 
Stipites Jalapae pharmacopolarum, ex Ipomoea 
Orizabensí provenientia, resinae 8°/, continentia, Ra- 
dix Mechoacannae albae et griseae (ex Ipomoea 
Jalapa Pursh) et Radix Turpethi (Convolvuli 
Turpethi R. Br.) pharmacopolarum, simili virtuti gaudent 
ac Jalapa ponderosa, sed multo debiliore et minus 
certa, quare ad obsoleta rejecta sunt. — Gummiresina 
Scammonium (e radice Convolvuli Scammoniae et 
farinosi L., in Graecia, Syria, Oriente etc. indigena- 
rum, producta) Pararhodeoretini 70 —80?/, continere 
dicitur et olim sicut Jalapa in Medicina adhibita, 
apud nos vero ob effectum minus tutum, immo saepius 
noxium, nunc Jalapae praestantia fere omnino ex usu 
repulsa est. 
In Brasilia insuper, saltem apud indigenos, sequen- 
tes Convolvulaceae ob radicem tuberosam drasticam 
Jalapae ad instar in usu sunt: Operculina Convolvulus 
ж) Cf. KóHLEn et Zwickk, Untersuchungen über die drastisch wir- 
kenden Harze der Convolvulaceen, in P. Vorwerk, Neues Jahrbuch 
der Pharmacie, Vol. 32. Ней 1. ` 
