327 



EXCURSUS MORPHOLOGICUS DE FUMARIACEIS. 



328 



phylla ex eo pronascentia in generibus bracteoligeris (Dicentra, 

 Adlumia) bracteolae sunt, quae in dextro et sinistro a planitie me- 

 diana latere progignuntur , ita vero ut altera (nunc dextra , nunc 

 sinistra) prior appareat ; ubi autem in statu explicato haec organa 

 deficiunt (Corydalis, Fumaria), eorum primordia etiam in juvenili 

 nusquam observare potui. Xihilominus verticillus insequens, nempe 

 calycinus, in omnibus e and em servat positionem et ad eandeni 

 legem pronascitur; stant nempe ejus phylla constanter in mediana 

 floris et anticum primum apparet (Fig. 12.): unde concludendum, 

 etiam in generibus ebracteolatis bracteolas saltern typo vel potentia 

 adesse. Post sepala formata decussatione regulari primum verti- 

 cillus corollinus exterior (Fig. 13, p. e.), tunc interior (Fig. 14. 

 p. i.) ex axis apice emergit; ita quidem, ut in utroque phylla 

 eodem temporis momento enasci videantur. Insequitur androeceum. 

 Hoc eo efformatur, ut primum ortum ducant organa duo semi- 

 lunaria, cum petalis internis decussata, quae fere prorsus axis am- 

 bitum occupant, ita ut sinubus tantummodo exiguis sejungantur 

 (Fig. 15. st.). Deinde ex unoquoque horum phyllorum, quae 

 initio continua et aequabilia exstani, cito pronascuntur tres gibberes, 

 duo nempe laterales et tertius intermedius (Fig. 16. st. 1. et st. i.). 

 Primo origine intermedius paullo minor est ac laterales, mox au- 

 tem eos superat et abhinc major permanet (Fig. 17.) ; sistit hie 

 primordium staminis bilocularis, laterales autem in unilocularia ex- 

 plicantur. Quae quum de his phyllis agerentur, etiam in sinubus 

 ea separantibus res non immutatae perstiterunt. Paullo prius enim, 

 quam gibberes illi efformarentur, contextus in his sinubus, qui ori- 

 gine prorsus in apicis continuitate fuerat, paullulum elevabatur et 

 ita initium evolutionis peculiaris distincte monstrabat (Fig. 16. std.). 

 Jam autem in hoc primordio acquiescitur, stadiis provectioribus 

 ejus vestigium vix observari potest. Quod denique pistilli evolutio- 

 nem attinet, simplicissima est; staminum enim primordiis jam 

 eiformatis, omnis contextus circa summum axis apicem aggeris ad 

 instar elevatur, ita ut initio pistillum tamquam craterem marginibus 

 aequabiliter elatis ante oculos habeas; posteriore demum tempore 

 margines staminibus bilocularibus respondentes magis elevantur, in 

 stylum protrahuntur et denique stigmatis lobos efformant. — Ulte- 

 riorem harum partium explicationem fusius describendo vix investi- 

 gatio proficeret ; itaque in antecedentibus acquiescere et hoc tantum 

 commemorare liceat, glandulas nectareas, quibus Fumarieae gaudent, 

 longe post evolutionem omnium organorum dignitatis foliaceae pro- 

 nasci et nil referre , nisi extuberantiam calloso- parenchy matosam 

 ad bases filamentorum. 1 ) 



Jam vero ex antecedentibus elucet, tot am Fumariearum 

 phalangem staminalem trimeram, quum e primordio sim- 

 plici pronascatur, pro unico phyllo intelligendam esse; ut 

 jam voluerunt ell. Payer et Asa Gray. 



1) Hoc loco animadvertere liceat, de calcaris evolutione nuperius cl. 

 Godron theoriam emisisse (Comptes rendus 1864. Ann. de Sc. nat. 

 V. Ser. II. 272.). Qua contendit, mutua alabastroruin juvenilium in 

 racemo pressione, ubi sat arcta starent, constanter impediri, quominus 

 in altero floris latere calcar effbrinetur, ita in generibus monocentris; 

 duo autem calcaria proficisci, ubi racemus juvenilis laxior esset ut 

 in dicentris. Jam vero alio loco demonstravi (Flora 1865 n. 29.), totam 

 banc theoriam statui non posse; primum enim alabastra eo studio, 

 quo calcar pronascitur, haud ita arete sese invicem premunt, ut inde 

 evolutionis imped iment u in evadere possit; denique autem pressio tal's, 

 si qua exstaret, secundum racemi et alabastrorum indolem haud in 

 altero solummodo latere, sed in utroque calcaris evolutionem im- 

 pedire necesse esset. Quum porro quidam crediderint, in generibus 

 monocentris petalum, quod calcare instruitur, ratione taxologica unum 

 constanter et idem esse, loco citato aeque demonstravi, hoc minime 

 natura probari, ita ut de aliqua hujus as vm me trine causa vel ratione 

 nil hucusque certi habeamus. 



Quae sententia Hypecoi evolutione egregie confirmatur. Flos 

 juvenilis enim hujus generis usque ad stadium, quo in stamina 

 enititur, prorsus cum Fumarieis convenit; abhinc autem eo differt, 

 quod gibberes illi laterales, qui in Fumarieis liberi permanent et 

 stamina unilocularia (Unit, in Hypecois secundum medianam per 

 paria confluant, co ale scant, et tali modo stamina tantummodo 

 bina , at mediana et bilocularia sistant (cf. Fig. 18 — 20. cum 

 explicationibus). Monemus, simile quid etiam in petalis interiori- 

 bus usu venire. Ex horum enim primordiis simplicibus , pariter 

 ac de staminibus fit, gibberes duo laterales et unus intermedius 

 proficiscuntur , qui demum in lobos explicantur, et quidem inter- 

 medius in lobum antherimorphum, illi autem in laterales aliformes 

 (Fig. 7.); neque vero hi posteriores inter sese coalescere solent. 



Quae autem quum ka sese habeant, non solum sententia supra 

 exhibita evidenter Hypecoi evolutione confirmatur sed anea quoque 

 praebetur aptissima ad rite intelligendam totius ordinis structuram 

 morphologicam. Formam enim perfecte intermediam inter petala ex- 

 teriora et stamina Hypecoi, petala hujus generis interiora sistunt. 

 Quum enim exteriora prorsus adhuc petaloidea sint, jam tamen 

 triloba exstant (cf. Fig. 6.) ; petala contra interiora usque ad basin 

 fere dividuntur et lobus eorum intermedius metamorphosi jam al- 

 tiore corripilur; non solum enim forma sed etiam' positione stamen 

 perfectum omnino acmulatur (cf. Fig. 7 et 8). Gradu autem in- 

 sequente haec metamorphosis lobis etiam lateralibus, qui in pe- 

 talis adhuc petaloidei exstabant, potitur, antheras simul in omnibus 

 perfectas efformando; ita in Fumarieis, quibus partes liberae per- 

 manent, binas videmus staminum phalanges trimeras; in 

 Hypecoo contra, cui segmenta lateralis per paria coaluerunt, qua- 

 tuor tantum stamina sed omnia bilocularia. Memoria est 

 dignum, hanc Fumariacearum indolem, ut nempe phylla floralia 

 triloba proferant, in carpidiis quoque, chloranthia ab invicem solu- 

 tis, observatum esse. ') 



Quaeritur vero, lobi hi laterales in phyllis Fumariacearum 

 floralibus utrum pro lobis lateralibus sensu ordinario, an potius 

 pro stipulis lobi intermedii habendi sint? Pro stipulis eos de- 

 clarare, equidem haud haesitarem ; ita suadet tota eorum indoles 

 quasi dimidiata, qualem in unico antherarum loculo atque in ner- 

 vatura asymmetrica cognoscimus. Constat enim imprimis e Payerii ? ) 

 et DicKsoNii 3 ) observationibus, in staminibus vere compositis lobos 

 laterales instrui antheris unius ejusdemque fabricae ac lobus 

 terminalis, in iis contra staminibus, quae stipulis gaudent in an- 

 theras mutatis, antheras tantum dimidiatas stipularum vices te- 

 nere, — pariter ac in formatione frondosa foliolum terminale, ubi 

 folium compositum exstat, lateralibus congruum, ubi vero folium 

 simplex et stipulis tantummodo instructum, stipula folioli quasi di- 

 midium referre solet. 



Siquidem vero huic sententiae assentiaris, porro statuendum 

 erit, stamina in Hypecoo, quum mediana e coalitione binarum ta- 

 lium stipularum invicem oppositarum ortum ducant, haec pro stipu- 

 lis intrapetiolaribus staminum duorum intermediorum habenda 

 esse. Igitur in his (loribus similem, ac in foliis quarundam liu- 

 biacei ■;. um , e. g. in Rubia tinclorum, bbservamus rationem. Nam 

 etiam in hac planta verticillos foliorum hexameros et tetrameros, 

 qui in uno eodemque caule promiscue sacpe occurrunt, ita intelli- 



1) Kirschlegrr in Flora 1854. 545. QDicentra spectabilis). 



2) Organoge'n. comp. de la Fleur, variis locis, e. gr. in Tiliaceis, Hyperi- 

 cums, Myrtaceis, Candollea etc. 



3) On diplostemonous flowers in Transact. Hot. Soc. Edinb. 1864. vol. 

 VIII. I. p. 86., on the androeceum of Mentzelia etc. in Seem. Jouru. t 

 of bot. 1865. p. 209. 



