119 
tae: М. Karstenii, ficiformis, pruinosa, myrsinoides, oblongata, 
sapotiformis, quarum quinque posteriores forsan quoque in Brasi- 
lia amazonica detegentur. 
IriciwEAE: Ilex parviflora, riparia, inundata, diospyroides, 
petiolaris, divaricata, daphnoides, ardisiaefrons, vismiaefolia, Spru- 
ceana. — In Guyana extrabrasiliensi proveniunt sequentes, quas in 
Najadum territorio brasiliensi quoque existere, licet praesumere: 
Ilex umbellata, daphnogenea, humirioides, Macoucoua, congesta, 
vaceiniifolia, Martiniana, retusa, thyrsiflora, Schomburgkii; tandem 
Najadibus adscribendum: Rhaptostylum pentandrum. | 
ВнАМХЕАЕ: Gouania riparia, hypochroa, cornifolia, pyrt- 
folia, discolor. Ejusdem generis species 3: G. velutina, Guyanensis, 
alnifolia ‘её trichodonta, Maynenses, in Brasiliensi Flora verisimiliter 
non desunt. 
VI. VAGAE BRASILIENSES: 
CELASTRINEAE: Maytenus rigida per Dryadum, Oreadum 
et Hamadryadum regionem sparsa videtur. Plenckia populnea in 
ILICIS PARAGUAYENSIS HISTORIA. 
Quam hic fusius tractamus plantam ea plures ob causas est 
memorabilis, quippe quae non solum extructa sit propriis quibus- 
dam medendi virtutibus, verum etiam cum in magna parte Americae 
australis potus ex eius foliis extractus vario modo adhibeatur, mag- 
nam vim exerceat in illius regionis mores artesque et mercaturam. 
Sicuti in imperio Chinensi inter universi populi vitam atque Theae *) 
culturam curationemque variae intercedunt conditiones, ita arboris 
ejus, ex qua Thea quam vocant Paraguayensem colligitur, cu- - 
ratio magni est momenti in incolis Monte Video, Buenos Ayres, 
Cordovae, Tucumam aliarumque Americae australis provinciarum 
citra Chilensem Cordilleram de los Andes, quin adeo earum re- 
gionum ultra illud iugum, in quas Thea Paraguayensis invehitur 
mercatura, ita ut diversae gentes huie luxuriae tributum persol- 
vant. Utuntur enim infuso ex foliis huius arboris pro Thea ad 
ventrem fovendum, corroborandum appetitum, urinam magis mo- 
vendam, nervorum systema leniter excitandum omnes familiae cum 
mere Europaeorum, tum Indianorum atque incolarum originis mix- 
iae; neque in ulla domo aut taberna hic potus abest omnique in- 
servit aetati. Jam eo quod illius usus apud magnam partem in- 
colarum Americae australis tam late longeque patet, potest colligi 
plantam singularibus ornatam esse virtutibus , quod si non ita se 
haberet, non esset expectandum, hujus potus domestici usum tanto 
opere esse servatum ab incolis, quibus haud injuria objiciunt, ni- 
mium illos propensos esse aliarum gentium recipiendo mores. 
Hac igitur ratione Цех noster Paraguayensis digna est 
quam copiosius explanemus, uti quaevis alia planta, cui non solum 
est historia naturalis, verum etiam historia, i. e. complures propriae 
rationes, quibus aliquantum temporis cohaeret cum genere humano. 
Quum Hispani regiones detectas inter amnes Paraguay et Uru- 
guay Indianis paullatim expugnando adimerent, jam apud hos in- 
venere usum, infusum ex arboris hujus foliis bibendi, atque quanti 
ab Indianis Ша arbor sit aestimata, inde quoque videtur elucere, 
quod eam potissimum nominabant Caá quasi arborem кат’ £&oxyv, 
Cad nempe in sermone tupico omnino significat arborem herbamve. 
Ab Indianis vero, id quod jam diximus, diffluxit usus ad omnes in- 
*) In itinerario Arabum, qui Chinam auno 851 adierunt, а Renaudo- 
tio edito, prima extat memoria herbae Sah (Theae), cujus infusum 
in ea regione bibunt. Haller Bibl. bot. 1. 176. 
RATIONES GEOGRAPHICAE. ILICIS PARAGUAYEN SIS HISTORIA. 
120 
campis dumetosis per magnam plagam, in Dryadum, Oreadum, 
Hamadryadum regione, nec non extra circulum Capricorni meri- 
diem versus 200-9000: supra Oceanum altitudine, est effusa. 
 ШІСІУЕАЕ: Hex theezans, acrodonta, paraguayensis, quas 
ex editioribus terrae continentis fluviorum auxilio silvis maritimis 
illatas esse conjecto. ldem valet ex ordine 
Ruamnearum de Cormonemate spinoso et Reissekia cordifo- 
lia, inter 7° et 24° lat. a. vagante. 
VIL VAGAE EXTRABRASILIENSES sunt paucissimae. Ex Їїлсїхкл- 
RUM ordine Villaresia mucronata, e Chile, ubi vernacule Guilli- 
pataguá i. e. arbor castoris huidobrii et Molinae Guillin v. 
Guillino nominatur (Ruiz. et Pav. Fl. per. et chil. II. p. 9.) 
orientem versus usque in campos editos , quos fluviorum Rio 
Grande et S. Francisci fontes irrigunt, extensa invenitur. Raam- 
NEARUM unica Gouania virgata, a Pohlio prope Barra das Velhas 
in valle (шу. S. Francisci lecta, versus septentrionem in Guyanam 
brittanicam et Nicaraguam extenditur. 
colarum ordines nec hodie quoque est deminutus. Ceterum non 
cuneti Americae australis extra tropam habitantes Indiani hujus 
frondis usum cognitum habuisse videntur et potius eorum inpri- 
mis fuisse Indianorum mos singularis quos hodierno tempore ap- 
pellamus nomine Guaranis. Hie populus quamquam multis agmi- 
nibus, uti alio loco indicavi, per magnam partem Americae austra- 
lis orientem versus maximeque per Brasiliam ad fluvium usque 
Amazonum sese diffudit, tamen extra fines, in quibus primitiva | 
illius, arboris est origo, usum frondes ejus non conservavit, i. e. 
non assuevit, folia per mercaturae commercium in remotas divul- 
gare regiones, in quibus arbor non jam enascitur. Invenitur po- 
tius hujus Theae usus apud eos dumtaxat Indianorum stirpes, quae 
incolunt regiones ab arbore illa adamatas, in Paraguariae plaga 
centrali. In aliis regionibus alias generis ///с/8 species ad simi- 
lem usum converterunt Indiani, quod infra explanatius tractabi- 
mus; quin adeo in quibusdam Brasiliae partibus, ubi praeter va- 
rietatem latifoliam in ipsa Paraguaria pro optima habitam alia ar- 
boris forma dominatur, quam cl. Rerssek designavit varietatem 
longifoliam, fugit ejus usus Indianos. Ab illis igitur Indianis qui 
sunt stirpis Guaraniorum acceperunt advenae Europaei ejus usum 
neque vero est dissimile, inprimis factum esse per Jesuitas ut con- 
suetudo theam illam bibendi latius disseminaretur; qui homines di- 
vini adhibendo illo potu repererant quo Indianos facilius retine- 
rent a vitio ebrietatis, cui illos maxime esse deditos nemo igno- 
rat. Praeterea hujus arboris cultura atque thea colligenda adpa- 
randaque et dimittenda exoptata iis oblata erat opportunitas , occu- 
patos tenendi Indianos catechumenos simulque vero largus fons 
acquirendi divitias ordini, quem constat id debuisse spectare ut ven- 
dendis iis quae terra progenuit sese locupletaret perficeretque ma- 
gna quae sibi proposuerat Indianos excolendi consilia; In triginta 
Indorum Guaraniorum pagis, qui Reductionum aut Missionum 
titulo celebrem Jesuitarum rem publicam Paraguariensem consti- 
tuebant, patrum S. J. sub tutela Indis pro labore e publica pene 
victus copia depromebatur; ita cuivis familiae quotidie, praeter car- 
nis libras quatuor et granorum Maydis certum modiolum herbae 
Maté uncia una dispensabatur. Et eodem regimine vel nostra 
aetate in republica Paraguariensi Theae Maté colligendae, prae- 
parandae et vendundae auctoritas est penes summum magistratum, 
qui aut praefectos ad opus mandat propriis expensis, avocatis 
quot res coégerit militibus, aut conducti lege redemtores consti- 
tuit. Ші non pecuniae numerantur, sed e horreis publicis variae 
merces mutuo pretio pro quavis herbae arroba '/, uncialis hispanici. 
, 
