191 



NONNULLA DE USU ET HISTORIA SOLANACEARUM. 



192 



dissoluto derivanda) et usus inter onines constet. Seminis ana- 

 lysin chemicam instituit cl. Brandes (in Trommsdorffii neuem 

 Journal V. 1. p. 35.). — Nierembergia hippomanica equis noxia 

 teste Miers. 



Quod ad Nicotianae genus attinet, ejus species Tabacum 

 et rusticam nou sponte sua in Brasilia crescere extra oninis dubi- 

 tationis aleani est positum; colonorum autem industria jam ante 

 duo saecula introductae sunt, et utriusque, praecipuc N. Tabaci 

 cultura per omnem Brasiliam intratropicam est divulgata, ultra- 

 que Tropicum Capricorni ad fines imperii usque. Quam culturam 

 magnum ilium virum Vieyra, de Indorum salute sollicitum his 

 populis infestam perhibuisse legimus (Southey Hist, of Bras. II. 

 p. 647., uti in Transylvania quoque a. 1689. ne ager Tabaco conse- 

 reretur lege cautum est), nihilosecius jam tempore Rocchae Pit- 

 tae ubique floruisse ( cf. hujus Hist, da America port. p. 21. 

 et Antonil Cultura et Opulencia do Brasil 1711. ed. 2. Rio 1837. 

 p. 117 — 140.). Nostra vero actate quotannis magna foliorum copia 

 in Europam et Africam mittitur aut in funes contortorum aut expla- 

 nate sibi compositorum. In Bahiensi provincia de optimo Tabaco 

 Cachoeirae oppidi fama est, in borealibus urbis Ceara et Rio 

 Negro. Calidus aer et humidiusculus, solum pingue et arenosum 

 simul et situs profundus, mari propinquus (quo titulo Tabacum 

 in insulis prov. Sebastianopolitanae commendatur) stirpi praeci- 

 pue conducunt. Funium tabaci magna »vis Soteropoli ad Guineae 

 oras maritimas exportatur, infelici Nigritarum mancipiorum com- 

 mercio inserviens. E Paraensi provincia multum et optimi odo- 

 ris pro pulvere Ulissiponam vehitur. Veteres Brasiliae populi 

 pro N. Tabaco aliam Langsdorffii adhibuerunt, tupice Petum, 

 Petume aut Pety (a verbo piter , sorbere) dictam, id quod credo 

 tarn iis edoctus, quae mihi ipsi apud Indos relatum est, quam 

 Leryo docente, qui (Hist, navigationis edit. 1586. p. 163.) di- 

 serte prodit, plantam Petum, a gente Tupinambaze usitatam a 

 vera herba Nicotiana differre. Hujus igitur Nicotianae Langs- 

 dorffii et forsan aliarum quarundam specierum spontanearum folia 

 exsiccata et in c\lindrum saepe pedem longum pollicemque eras- 

 sum coacta, pro ducendo fumo Indi Brasiliae orientalis pari 

 arte ac nostrates Zigarros suos circumferunt , usu inter omnes 

 recepto. Apud Indos e gente Puri tales tubulos vidi foliis 

 Solani Velloziani (p. 43. n. 57.) involutos, Poke appellatos. 

 Coroados Bohe (she, pulverem Tabaco, et Coropos Abtschign 

 tabacum nuncupant. Voluptatis gratia fumum hauriunt et accen- 

 sum tubulum in amicitiae pignus offerunt, simili more quo Indi 

 Americae borealis, praeterea vero herbam in dolorum rheumatico- 

 rum, serpentium ictus et ulcerum vermibus infestatorum cura- 

 tione et in incantationibus magni faciunt, tamquam antidotalem 

 et magicam. (Gabr. Soares de Souza Noticia do Brazil, 1589. 

 in Noticia ultramarin. Uliss. III. 1825. p. 176.) „Icti Abipo- 

 nes a serpente laesum membrum ab amico sugendum curant. 

 Sugens ori folium Nicotianae immittit suo ut venenum exsuctum 

 quasi frangat, ad singulos suctus exspuit, teste bono Dobrizho- 

 fero (de Abiponibus II. p. 271.), qui (I. p. 123.) nonnulla de 

 Tabaci cultura et usu affert lectu haud indigna et (II. p. 277.) 

 memorat, illos pulverem tabacinum, qui Hispali praeparatur, in aures 

 infarciendo his (a catarrhali affectione?) medicandis consulere. 



Nicotianae, plantae pro modo et copia, quo adhibeatur sia- 

 lagogae, diaphoreticae, emeticae, drasticae, alexipharmacae, ano- 

 dvnae, narcoticae, tam egregius usus tamque antiquus et late per 

 Americam divulgatus est, ut necessarium videatur, nonnihil in ejus 

 historiam excurrere. Licet enim multa, quae hue pertinent in- 

 venias in apparatu literario a Bohmero (Bibl. Hist. nat. III. 2. 

 p. 393 — 413) congesto, in Monardo (Hist, medicinal edit. 1574. 

 p. 41—50., cum icoue IV. Tabaci), in Rochefortio (Hist. nat. 



des Antilles edit. 165S. p. 96), in Labatio (Voy. aux Isles IV. 

 p. 476—539.), Beckmanno (Gesch. der Erfindungen III. p. 366.), 

 Murrayo (Appar. med. I. p. 464.), HuMBOLDTio'(Essai sur laNouv. 

 Esp. II. p. 444.) et in Botanicis variis (e. g. Clusio, Raio I. 713., 

 Sloaneo), ea tamen praesertim, quae in Historiographis hispanis 

 habentur, quippe aditu difficiliora, digna sunt, quae depromantur. 

 Multa eaque inaudita nostratibus, qui primi novum orbem in- 

 gressi sunt, de singulari herbae Nicotianae medica efficacia et 

 in serpentes aliaque animalia hominibus inimica virtute relata 

 sunt: illos stupefacere et lethargum inducere, quo homines ab 

 illorum ictu fiant immunes (cfr. e. g. Torquemada Monarqu. Ind. 

 III. p. 231. 1.) quibus narrationibus veri quid subesse nemo 

 dubitat, qui minim succi tabacini pyroleosi dum ori serpentis illi- 

 natur effectum ipse cognoverit. Nil in rerum natura his ani- 

 malibus videtur magis inimicum, nam succo in fauces recepto 

 illico rigescunt, gravique angore oppressi expirant. Hujus igitur 

 succi in homines a serpente venenoso ictos efficientia quoque in 

 promptu erat, ideoque usus ab ipsa natura indicatus; ocularis testis 

 fuit ill. de Humboldt apud Orinocenses (1. c). Ob varias autem 

 et mirabiles in hominibus sanandis effectus herba inter Hispanos 

 (Garcilasso Com. Real. I. p. 64.) et Lusitanos (Noticias ultra- 

 marin. 1. c.) herbae sanctae nomen obtinuit. Nee mirum ideo, 

 stirpem vario modo cohaerere cum Americanorum antiquo cultu 

 Daemonum et Magia, quern tamquam sanioris intellectus verae- 

 que religionis, multorum saeculorum barbarie oppressae, obfusca- 

 tas reliquias recte habemus. Mexicani herbam Tabaci pro cor- 

 pore Deae Cihuacohuatl (rectius forsan Tia%olteotl, quae Botu- 

 rinio Benaduzzio in libro : Idea de una Hist, gener. p. 15. est 

 illius populi Venus vaga) habuisse, laudatus Torquemada (II. 

 p. 83. 2.) auctor est. Jos. Acosta vero refert (Hist, moral de 

 Indias Libr. V. c. 26.) sacerdotes Mexicanos multa animalium 

 venenosorum genera, araneas, scolopendras , scorpiones, sala- 

 mandros, viperas in templo ante altare cremasse, cineribus her- 

 bas trituratas tabaci QYetQ et Ololuchqui (?) commiscuisse et cum 

 fuligine in unguenti speciem redegisse, quod Daemonibus tamquam 

 divinum cibum obtulissent; ipsos autem sacerdotes hoc unguento 

 unctos omnem timorem exuisse, in immanem crudelitatem exar- 

 descentes usque ad hominum sacrificia; noctu solos per cavernas 

 et loca tenebrosa, cum omnium periculorum contemtu, vagantes 

 Daemonum communionem iniisse inque vaticinia raptos fuisse- 

 hoc unguento quoque in variis morbis sanandis usos esse. Apud 

 Haitinos quoque herbae Cohoba pulvis et tubuli Nicotianae , ibi- 

 dem Tabacus dicti, in usu erant, ut ebrietatis sensum et hallu- 

 cinationes Indis pariant (P. Martyr, edit. 1574. p. 108., Gomara 

 L. I. c. 27., Oviedo Hist, de las Ind. VII. c. 7.). Pariter ad fran- 

 gendum sagittarum venenum pulverem Nicotianae vulneribus in- 

 farciebant illius insulae gentes (Hernandez ed. Recch. p. 175.). 

 Herba ipsa caraibice dicitur Tamoili, teste Biet (Voy. 1664. 

 p. 426.). Canadenses e tubulo ligneo fumum haurire a. 1534. 

 observavit Cartier et Th. Hariot in Virginia 1587. (Theod. de 

 Bry 1590. p. 16.), ubi Yppoicoc herba dicebatur, pariter, pul- 

 veremque pro sacrificio per aerem, aquam et ignem spargere. Sir- 

 miles herbae usus inter Indos omnis terrae novae continentis 

 memorant plures auctores uti Garcilasso (Comment. I. p. 64.), 

 Herrera (Hist. II. p. 212. 1. , IV. p. 139. 1.). Antiqui Mexicani 

 duas species N. Tabacum [Pyciyetl, Hernand. ed. Recch. p. 173.) 

 et N. rusticam (Quauhyetl, ibid. c. ic.) distinguentes , foliorum 

 fumum in tubulis arundinaceis , ligneis vel argenteis duxerunt 

 (Humboldt 1. c). Idem sine dubio mos apud Zapotecos obti- 

 nuit, qui tabacum Queeza nominant (Juan de Cordova, Diccion. 

 Zapot. p. 314.) et apud Cumanogotes, quibus Caguay audit. Pe- 

 ruvians pariter decantata herba Sayri (quaenam species hoc 



