193 



NONNULLA DE USU ET HISTORIA SOLANACEARUM. 



194 



nomine intelligenda, me fugit). Barnab. Cobo in libro Mss. Histo- 

 ria del nuevo Mundo L. IV. c. 56. similia tradit, addens Peru- 

 viae Indos plantam ut antidotalem laudibus extollere, ejus partes 

 discerptas circumspargere , ubi in locis pernoctent, quos animali- 

 bus venenosis infestatos putent. Radicem in Peruvia Coro appel- 

 latam cum aqua trituratam contra urinae retentionem propinare, 

 ejus decoctum cum sale saccharo et vino in collyriis habere 

 contra pannum oculorum, folia in pulverem redacta cum melle 

 calefacto partibus rheumate affectis imponere. Omnes autem hi 

 populi praeter fumum pulverem quoque, naribus attrahendum, in 

 deliciis habuerunt, id quod praeter libros impressos , quos lau- 

 davi, etiam Cobo memorat, adjicitque, Hispanos sine mora utrum- 

 que usum ab Indis recepisse, et in principiis moschum, am- 

 bram, caryophyllos huic pulveri admiscuisse, dum pari modo in- 

 ter Mexicanos Liquidambra ad hanc narium luxuriem pertinuisset. 

 Ita igitur novi orbis incolae, quibus Europa tot aerumnas, tot 

 cruciatus, tot flagitia peperit, nobis invicem extiterunt teterrimae 

 artis magistri. Nescio enim quid in rerum natura a liberalibus 

 populis et purae humanitatis studiosis magis possit abhorrere, 

 quam fumus ille qui apepsiam, nauseam, vertiginem, vomitum 

 potest inducere, et pulvisculus, qui nasi rivos aperit tamquam 

 catarrhi morbosa affectio. Nihilominus vero tanta nos dementia 

 cepit, ut nos pejores avis nostris inque pejus ruentes, quasi a 

 pueris fumo indulgeamus, immo inter studiosam Germaniae juven- 

 tutem non iis solum videamus gloriam adjudicatam, qui immaniter 

 barbati multorumque poculorum feraces per convivia perdurent, sed 

 qui praeter haec incommoda quoque tabaci nebulas possint pa- 

 tiente ventriculo deglutire. Minus inique loquar de pulvere, qui 

 cultissimis hominibus lenocinatur et me ipsum, pudet confiteri, 

 suis tenet illecebris illaqueatum. In qua re habui bonum Schran- 

 kium , amicos Zuccarinium et Endlicherum praeceptores et parti- 

 cipes. Contra laudo magnum nostrum Rob. Brownium, qui Ja- 

 cobi I. Britan. Regis opusculi ,,Misocapnus" memor et elegantis 

 poetae Jac. Balde satyram contra abusum Tabaci (Ingolstadtii 

 1657. 4°.) pluris faciens quam Raph. Thorii hymnum Tabaci 

 (Lugd. Bat. 1628. 4°.) ab utroque vitio abhorret. 



Sed missis jam his aliisque, quae erudite aeque ac lepide 

 de Tabaco conscribi possent, ad chemicam herbae Nicotianae 

 indolem me converto. Vauquelinius primus (Trommsdorffs Jour- 

 nal XIX. 1. p. 316.) herbam chemice dissolvit, quern secuti 

 cl. Posselt et Reimann (Geigers Annalen XXIV. p. 138 — 161.) 

 in foliis invenerunt: Nicotinum, materiam illam alcaloideam, 

 quae teste Ortigosa (Annalen der Chemie u. Pharmac. XLI. 

 p. 114.) componitur C 1Q H 16 N 4 , et teste Melsens (Annal. de 

 Chim. et de Phys. IH. Ser. IX. p. 465.) C 10 H l4 N 2 ; porro 

 Nicotianinum , sive Camphoram Nicotianae, extractivam ama- 

 riusculam, gummosam materiem calcareae malicae conjunctam, 

 chlorophyllum , albuminum, glutinum, acidum malicum, ammo- 

 niam malicara, kali sulfuricum, muriaticum, malicum et nitricum, 

 calcaream phosphoricam et nialicam, siliceam et amylum. Nico- 

 tinum a reliquis Solanacearum alcaloideis eo differt_ (teste Geiger 

 Annal. d. Pharm. VII. p. 273) quod oculo immissum Iridem non 

 relaxat, uti Atropinum et alia similia, sed potius contrahit. Usus 

 Nicotianae medicus nostra aetate varius „praesertim ad enemata 

 (quae Abipones abhorrent, teste Dobrizhofero) in affectionibus 

 soporosis, in ictu serpentium, et ad fumigia contra asthma spas- 

 modicum. Mulorum et equorum pediculos infuso foliorum frigi- 

 do enecare solent agasones." Mart. mat. med. Bras. p. 120. 



2. In Solano genere aliud quoddam principium alcaloideum, 



Solaninum, subesse inter omnes constat, cujus constitutionem 



chemicam Planchetius invenit = C 48 H, 86 N 2 i8 (Annal. der 



Pharm. VII. p. 152.). Huic quidem pariter ac praecedentibus 



Solanac. 



vim in systema nervosum deprimentem, narcoticam, anodynam 

 quam compluribus Solanis inhaerentem compertum est, debere ex 

 analogia fit verisimile, licet de paucis soiummodo, et quidem e 

 radice aeque ac herba et fructu, chemica arte hucusque fuerit So- 

 laninum elicitum. Prout vero majore aut minore copia adsit at- 

 que variis substantiis combinetur, nempe principio amaro, acidis, 

 salibus, materiae gummosae, albuminosae, pectino, picroglvcio rel. 

 diverso modo So/ana in diversas corporis partes agunt. Pauca so- 

 iummodo tanta Solanini pollen! quantitate ut veneni ad instar or- 

 ganismum exerceant, id quod e. gr. de Solani toxicarii (p. 99. 

 n. 145.) radice amarissima et de Solani sodomei (p. 76. n. 114.) 

 baccis, nescio quo jure, relatum est. Pleraque autem Solana 

 Brasiliae indigena, quae ibi in usum medicum cedunt, ita sunt 

 comparata ut vix tamquam vera venena formidolosa sed potius 

 emollientia, resolventia, detergentia, refrigerantia, diuretica, ad- 

 mixta quodammodo vi anodyna, possint praedicari. Eedemque 

 titulo nonnullae generis Physalidis species juxta Solana militant. 

 Has igitur omnes in alteram hoc pharmacodynameos caput juvat 

 componere. Inter emollientia Solanum nigrum QErva Moura 1 

 quia Arabes ejus usum docebant Lusitanos, Carachichu Tupis 

 dictum) eamdem fere, quam in formis suis offert, diversitatem, 

 vario quoque quo sua elementa chemica evolvit modo prodere solet. 

 Tantum enim abest, ut Solaninum suum aequa proportione prae- 

 paret, ut nunc fere iners et mucilaginosum inter olera recipiatur, 

 nunc efficaciam soporificam haud exiguam, praesertim in baccis, 

 exhibeat, nunc odorem nullum nisi mucidum quasi, qui multis 

 plantis Luridis L. convenit, spargat, nunc vero in varietate S. 

 villosum Lam. dicta moschi odorem floribus exhalet sat gravem. 

 Cujus speciei usus praesertim externus inter Brasilienses est vul- 

 gatissimus jam indc a Pisonis tempore, qui ejus mentionem fecit 

 p. 224. (edit. 1658.) nomine Jguara-Quiya i. e. piper caninura. 

 „Praesertim in morbo endemico, inflammatione ani (Bicho do Cd) 

 et in retentione urinae spasmodica frequenter cataplasmate adhi- 

 betur et suffimentum baccarum sole exsiccatarum contra odontal- 

 giam nervosam et prosopalgiam. Vulneribus tibiarum et rimis 

 papillarum mulierum folia cum optimo successu opponuntur, teste 

 Pisone." Mart. Syst. mat. med. Veg. Bras. p. 120. Piso idem 

 auctor est corticem contusum et aquis impositum pisces inebriare. 

 Solani bahamensis baccae simili emollientis et anodyni indica- 

 tione contra ulcera pharyngis laudantur, S. carolinensis (p. 66. 

 n. 96.) scopo antispasmodic contra tetanum, S. mammosi (p. 60. 

 sub n. 86.) herba in asthmate, auriculati (p. 40. n. 53.) semina in 

 tinctura alcoholica propinata contra aifectiones nervosas scopo 

 anodyno. Solanum paniculatum (p. 80. n. 120.) et Caavurana 

 (p. 20. n. 16.) amaricantia mucilaginosa et anodyna simul, prae- 

 bent folia et baccas dum recentia in Indorum usum medicum jam 

 antiquitus recepta neque a colonorum medicina domestica exulan- 

 tia „interne resolvendi vi excellunt in viscerum infarctu, externe 

 mundificandis et temperandis vulneribus et ulceribus inserviunt." 

 Mart. 1. c. p. 10. Solanum cernuum (p. 42. n. 55.) pariter ob 

 vires sudorificas, detergentes praecipue in syphilitide magni ha- 

 betur; decoctum foliorum et inflorescentiae propinant, et in im- 

 petigine QSarnasJ lotione et fomentis applicant. His autem So- 

 lanis quodammodo accedunt , licet mitiores, herbae Physalidis 

 viscosae, angulalae, brasiliensis , pubescentis (p. 129 — 132), 

 quas promiscue Camaru vocabulo tupico nuncupant, „virtute qua- 

 dam pollentes anodyna resolventc diuretica, immo, uti antiquio- 

 res tradunt, lithontriptica. Ab incolis infusum porrigitur in fe- 

 bribus catarrhalibus cum complicatione gastrica. Contra stran- 

 guriam spasmodicam fomenta herbae et suiTimenta conducere di- 

 cuntur." Mart. 1. c. p. 120. Earum baccae autem edules, gustu 

 acidulo-dulci, inter diuretica minoris efficaciae militant, pari lege 

 25 



