195 



NONNULLA DE USU ET fflSTORIA SOLANACEARUM. 



196 



ac fructus Physalidis Alhehengi nostratis. Physalida intellexisse 

 videntur nomine Cachos Hernandezius (ed. Recch. p. 85.) et 

 Monardes (edit. 1574. p. 102. CIus. Exot. c. 30.). 



3. Aliam elementorum chemicorutn naturam aliamque effi- 

 cientiam Capsici genus oflfert in fructibus, quibus principium pe- 

 culiare acre inest, Capsicinum, inter resinas balsameas acres a 

 Chemicis relatum. Bccholzius primus (Taschenb. f. Scheidekiinst- 

 ler, 1816. p. 1.) chemica arte hos fructus dissolvit; tunc cl. 

 Braconnotius (Annales de Chiraie et de Phys. VI. p. 122.), qui 

 cerara elicuit, materiam rubro tingentem, oleum s. resinam mol- 

 lem acrem, Capsicinum dico, materiam gummosam aliam rufam 

 subamylaceam in kali nee in aqua solubilem , phyteumacollam, 

 kali citricum, phosphoricum et muriaticum. Species Capsici, qua- 

 rum fructus in Brasilia adhibentur a cl. Sendtner ad C. frutescens 

 (p. 142.), baccatum (p. 146.) et annuum (p. 14T.) relatac sunt, 

 omnes antiquitus ab Americae gentibus cultae, et e calidioribus 

 regionibus, ubi facile crescunt, in frigidiores commercio delatae, 

 nostra vero aetate jam locis ruderatis et in sylvis juxta illorum 

 tuguria efieratae, ita ut varietates efforment quoad florum fruc- 

 tuumque formam, molcm, directionem quam plurimas, a Botani- 

 cis haud raro pro distinctis speciebus habitas. Quod fructibus in- 

 est principium acre et calefaciens pari modo variatur per diver- 

 sas species et copia et loco, quo resideat; in aliis enim integrum 

 frnctum acerrimum et urentem, in aliis quasi inertem, in aliis 

 sarcocarpium mite, pulpam vero semina involventem et haec ipsa 

 vellicante elemento pollentia invenimus. In insula Haitina Christ. 

 Columbus ejus nsum inter autochthones receptum (Axi vocant 

 lingua haitina Capsicum frutescens vei tnicrocarpon , nee Aje, 

 quod Dioscorcam alatam significat) invenit et magnam ejus ex- 

 siccatae copiam pro pipere indico secum reportavit (Herrera I. 

 p. 32. 2.), ita ut inter primos fructus pertineret, qui in commer- 

 cium Europaeorum transiissent (Oviedo VII. c. 7.). Pariter pie- 

 risque Americae continentis autochthonibus cognitum erat atque 

 usitatum. Caraibis terrae continentis Pomi (teste Biet), Indis Chay- 

 mas Pomuey, Mexicanis Chilli (cfr. Nieremberg. Hist. nat. p. 363., 

 Hernand. ed. Recch. p. 134., Acosta Hist. mor. de las Ind. L. IV. 

 c. 20., Monardes edit. 1574. p. 54.), Peruanis Uchu, Chilensi- 

 bus Thapi audit. Tupinambazes vero Cut, Cuihem, Quit/, Key, 

 Quiynha earn vocitabant et varietates Cuihem-ocu, Cuiepid £Cui- 

 kem-apua) fructu globoso, Sabad (villosam?), Cuihe-jurimu, 

 cucurbitinam , Comarim, Cui-avi, fructu acuto, quam Brasilienses 

 Malaquetta dicunt. Fructus exsiccatos, contuses et cum sale 

 oiLxtos (_Inquitai~) asservare et pro condimento cum piscc aut 

 carne edere tradit Notizia do Brazil 1. c. p. 154. Cum succo radicis 

 Manihot recenter expresso igni admoto conspissant in extractum 

 {Tucupy-pixuna i. e. succus Manihot niger), pari ratione inter 

 illos populos decantatum ac inter Indiae orientalis et nostrates 

 epularum deliciis indulgentes Soya illud indicum. Venenum sagit- 

 tarum e cortice Strychni toxiferae et gujanensis praeparatum, 

 dum senuerit, Indi ad fluvium Japura habitantes admixto succo 

 baccarum Capsici frutesceniis acuere, refero auctoritate cl. Fr. Ric. 

 Zany, quondam mihi in itinere comitis. Similiter intelligo quae cl. 

 Poppighjs de Capsico suo toxicario adnotaverat. Brasilienses Capsici 

 usum pro condimento mensis suis fructus virides et matures rubros 

 apponere solent. Praeterea usus frequens contra tarditatem alvi, an- 

 orhexiam, dyspepsiam, amaurosin interne; Contra lumbricos in ene- 

 mate, contra atoniam linguae et faucium, anginam gangraenosam in 

 gargarismate. Passim quoque praeparare solent acetarium illud, 

 quod in insulis antillanis Brittani Mandram dicunt; constat cucu- 

 mere sativo, cepis, succo limonum et baccis Piperis hispanici 

 recentibus trituratis, aceto et vino Maderiensi generoso infusis, 

 nee in languidissimos ventres efficaciam calefacientem denegat, 



appetitum excitando. Ceterum de hoc genere adeas Hebrebae 

 agriculturam, edit. 1819. III. p. 253—257. 



4. Quartum caput pharmacodynameos titulo constituit Sola- 

 rium Pseudoquina (p. 23. n. 21.), egregium amarorem et purum 

 prae se ferens, exemplo inter Solanaceas raro. Corticis analy- 

 sin chemicam instituit cl. Vauquelinius (Journal de Pharm. XL 

 p. 49 — 52.) et inesse tradidit: substantiam resinosam amarius- 

 culam, pingue, extractivum amarum in aqua et alcohole facile 

 solubile, materiam mucilaginosam, azoto pollentem, aliquid amvli, 

 calcaream oxalicam, acidum malicum kali, calcareae, magnesiae, 

 oxydulo ferri et manganii nuptum, calcareae phosphoricae vesti- 

 gia. Cfr. St. EDI. Plantes usuell. ad t. 21. 



5. Inter fructus baccatos huic ordini sblemnes haud pauci 

 sunt, qui in pomorum usum possint vocari, licet in fructuum ho- 

 raeorum, quibus Brasilia superbit, copia, minoris pretii. Hue 

 pertinent introducta: Solarium Melongena (p. 7T. n. 115.), cum 

 varietatibus, lusitanice Belingela, Beringela, Bringela, hispanice 

 Berenjena (Herrera Agricultura edit. 1819. III. p. 155 — 160.) et 

 S. Pseudo capsicum ex Maderae insula (p. 32. n. 36.) et indigena 

 plura, nomine tupico communitcr Jud v. Juc hi salutata, quorum ex 

 numero affero: S. aculeatissimum (p. 59. n. 86.) et S. Balbisii 

 (p. 75. n. 112.), utrumque locis ruderatis et in sylvis caeduis, 

 hominibus vicina haud raro obvium. Baccae mucilaginoso - aut 

 acidulo-dulces vi refrigerante , leniter diuretica sese commendant. 

 Porro hue pertinet Lycopersicum esculentum (p. 126. n. 3.), quod 

 primi, qui ad oras mexicanas appulerunt Hispani, ibi nomine 

 aztezico, Tomatl, apud Zapotecos Pethoxi vel Pethbxe, vocitari 

 audiebant , nomine jam nunc paullo mutato Tomate in omni 

 America tropica et in Europa recepto (cfr. Herrera Agricultura 

 ed. 1819. III. p. 260.); reliquos Solanacearum fructus et saporis 

 jncunditate ct usu culinari latissime patente superat. Cujus fructus 

 a cl. Fodere et E. Hecht chemice investigati (Journ. de Pharm. 

 XV 11 1, p. 105.) largiebantur: acidum quoddam vegetabile (quod 

 non aceticum) principio amaro nuptum, oleum aether cum, mate- 

 riam fuscam quasi piceam, odoriferam, in aqua, partim in alco- 

 hole et aethere solubilem, aliam albuminosam, sacchari amorphi 

 pauxillum, kali sulfuricum et muriaticum itemque acido vegeta- 

 bili nuptam; porro alcaloideam adesse suspicantur illi auctores. 

 Indi secundum fluvium Amazonum habitantes hos fructus tarn cru- 

 dos mandicantur quam assatos aut cum carne, piscibus, olere 

 coctos , more antiquo , ut vix dubitem , plantam jam ante Euro- 

 paeorum adventum latissime per American! fuisse diffusam, vete- 

 ribus populis et jam nunc partim exstinctis cultam. Aethiopes in 

 philtrorum compositione eodem uti solent. De Lycopersico habes 

 nonnulla in Cobo 1. c. Mss. Libr. IV. c. 26. 



6. Ultimo capite componamus Solanaceas amylaceas et mu- 

 cilaginosas. Prioris generis est Solarium tuberosum. Papa Perua- 

 nis (p. 12. n. 1.) planta inter Indos Brasiliam habitantes ante 

 adventum ignota, quae quum novissimis temporibus multorum in- 

 genia exercuisset nil agendum puto, nisi ut indicem nonnullos auto- 

 res de ejus historia consulendos Garcilasso Comm. ed. 1723. I. 

 p. 132. 136. 278. Herrera Hist. Dec. V. p. 137. 1. VIII. p. 98. 2. 

 Descr. p. 44. 2. J. Acosta Hist. L. IV. c. 17. Cobo 1. c. L. IV. 

 c. 13. Bohmer Bibl. III. 2. p. 538—548. Humboldt Nouv. Esp. II. 

 p. 397—405. I. Banks in Transact. Hortic. Soc. Lond. I. p. 8. et 

 alibi in hoc opere. Lambert Genus Pinus II. p. 41. G. Ord in 

 Annals and Mag. of nat. Hist. 1846. — Acnistus cauliflorus 

 (p. 151. n. 1.) radicem oflfert sat crassam, spissam et multa mu- 

 cilaginis copia scatentem, ita ut pro saponaceo possit haberi. Lo- 

 trices hac radice passim dicuntur eodem modo uti, ac europaeae 

 radice Saponariae et Gypsophilae Struthii. 



Martius. 



