427 



GESNERACEAE: USUS. 



428 



quasi Altae Mentis non capax adulterio naturae potius expleatur 

 quam divina rerum simplicitate. Qua re nolim levitatis convicium 

 fundere in florum cultores, qui aut artificii novitate delectantur 

 aut observatione quid Natura per humanam industriam mutata ferat 

 quid fcrre recuset edoceri amant. Id autem ex innata nostri gene- 

 ris indole inferendum mihi videtur ut Botanici solerier curent de 

 typis originariis cognoscendis et rite stabiliendis, prospicientes ut 

 in hortis botanicis continuo coiantur. Multa plantarum hortensium ge- 

 nera (Pelargonium, Petuniam, Calceolariam, Salpiglossidem, Fuch- 

 siam, Paeoniam, Delphinium, Rosam nomino) taii strage laborare et 

 factitias formas edere dum naturalcs omnino subducantur, inter om- 

 nes constat. Idem de nostris Gesneraceis valet, ita ut Gesneras hy- 

 bridas frequentissime , puras et legitimas spccies exoletas invenias 

 aut omnino desideres. Ceterum de hoc genere (imprimis G. bul- 

 bosa) monemus, luxuriante cultura haud raro in flores monstrosos 

 hexameros erectosque , adeo in Peloriae modum calcaratos , ruerc. 



Cujus et affinium generum tubera facile putrescunt 

 unde hortulanis consultius videtur stirpes hybridas e se- 

 mine educere, quam quidem industriam variata propago atque a 

 typo multipliciter deflectens sequitur. Gesnera bulbosa, quae ante 

 quinque lustra caldariorum nostrorum egregium decus exstitit, jam 

 illibata quasi evanuit eque cjus sectione nulla colitur frequen- 

 tius Gesnera Blassii. Aliae quamplures: G. magnifica, splen- 

 dens, Cooperi, cardinalis, laterifia, macwrhiza, pendulina, tube- 

 rosa, Leopoldi, Douglasii, maculata, discolor etc. nomine potius 

 quam intaminata sobolo adsunt ; G. rupicola et latifolia , quae 

 locupletissimo florum proventu nitebant, nescio an uspiam pura ge- 

 neratione continucntur ; item G. Sceptrum, quae pascuorum uligino- 

 sorum humum pinguem et subtijem affectat, forte haud convenien- 

 ter cuita, disperiit ; Sinningia Helleri in paucissimis hortis occur- 

 rit, licet anno 1821 introducta, et Ligeria barbata recenti tempore 

 transmissa culturae haud faciicm se praebet. Aliae species, quas 

 Brasilia alit, uti Gesnera Selloi, Ligeria Maximiliana, macro- 

 phylla, gracilis, gesneraefolia nondum e patria ad nos sunt dc- 

 vcctae. Ex Achimenearum tribu Brasilia hucusque obtulit solum- 

 modo Mandirolam mullifloram cum varietatibus ; congener M. ich- 

 thyostoma et Gloxinia altenuata anthophilis elegantia commendan- 

 tur. Rhytidophjllcac in Brasilia non ita muitae proveniunt, et quae 

 Europae hortos ornant hujus tribus species: Codonophorae prasi- 

 nata et Sclloana et Houtteae quaedam attentius coii atque multi- 

 plicari merentur. Beslerieae denique, quibus Flora nostra superbit, 

 hucusque maxima ex parte in profundis nemorum recessibus deli- 

 tescentes ab Europae hortis cxulant, licet tam florum inusitata forma 

 atque variatus colorum spiendor quam singularis vitae conditio epi- 

 phytica rite celebrentur. Cuicunque enim botanophilorum ante ocu- 

 los obversantur Alloplecti circinalus et sparsiflorus, Nematanthus 

 corttticola, Drymonia calcarata, aut Hypocyrtae puro corollarum 

 ventricosarum rubore nhentcs aut delicatulae Codonanthae et mol- 

 les Episciae aut Besleriae variato inflorescentiae ornatu tinctae, 

 paretn his stirpibus pulchritudinis laudem concedet ac Orchideis, 

 quarum innumeras formas ex omni orbe terrarum arcessere et im- 

 pensis curis colere aetati nostrae libuit. 



Has Gesneracearum rationes nobiscum reputantes tam scien- 

 tiae augmento et horticulturae commodo quarn hominum lucro pro- 

 videre videmur, si Brasilienses admonemus, ut stirpes iilas aNa- 

 tura regionibus 



• • 



tropicis in egregium ornamentum concessas non 



vilipendant, sed tamquam rem promercalem diligenter colligant 

 atque Europae horticultoribus emendas offerant. Mirum sane foret, 

 si Brasiiiae incolae, quorum ante portas "stirpcs perpulchrae cre- 





scunt, ex illarum commercio non majus possent foenus accipere, 

 quam europaei hortulani et plantarum propolae, qui non curiosi- 

 tate solummodo sed quaestu ducti stirpium et seminum coliectores 

 in remotas regiones emittunt, nec conatus periculo nec ancipiti 

 lucro deterriti. Cujus negotii exempla, praesertim in Brittania et 

 in Belgio haud rara , tam a naturae scrutatoribus , quam ab iis 

 celebrantur, qui dignum humano ingenio censent, quaecunque com- 

 munis matris dona in hominum utilitatcm et oblectamentum conver- 

 tere atque iiberali industria excolere. 



Mercaturae autem sese praebent hae plantae faciles, quia non 

 semine solum sed quoque radicali hibernaculo aut vigente caule 

 propagantur. Quod ad tribum Gesnerearum attinet omnes rhizo- 



et haud aegre iter diuturnum 



mate tuberoso gaudent sat magno 

 sustinente. Effodiantur haec tubera post seminum maturationem, 

 dum stirps quasi dormit, cum cura ne laedatur parenchyma carnu- 

 sum. Obruantur arena argillae commixta nec omnino exarida nec 

 madida, sed cui pauxillum humiditatis insit, ne siccitate languc- 

 scere aut humore putrescere in itinere periclitentur. Arenae loco 

 quoque muscus aut ligni aut chartae ramenta inserviunt pro invol- 

 vendis tuberibus , sed^ scobs lignea subtilis aut folia exsiccata foe- 

 numque rejicienda, quia facile putredine corrumpuntur aut conca- 

 lescunt. Convasentur in cislis non e laminis ferreis sed e tabulis 

 ligneis compaginatis, quae nec transpirationem nec aeris aditum 

 praecludunt. — Pari arte tractanda sunt rhizomata repentia squa- 

 mosa Achimenearum , quae quum e singuia squama novam prolem 

 educere valent, vel fracta aut diiapsa dum adveniant multipiicationi 

 rite inservire possunt; consultum tamen est, ab omni materia 

 praeter sabulum argillaceum abstinere, quia delicata et molliora 

 haec hibernacula facilius excessu tam humoris quam siccitatis affi- 

 ciuntur. — Beslerieis scandentibus epiphytis aut frutescentibus 

 hypogaeis major cura impendenda est. Caudices bene adultos et 

 firmissimos exhumare juvat aut de soli superficie caedere et re- 

 sectis foliis ramisque novellis immittcre cistis ligneis, sabulum ar- 

 gillaceum circumponendo. — Expeditior sane haec ex hibernaculis 

 et caule propagatio est, largior vero e seminibus, quae in quovis 

 fructu numerosa, iicet ex parte saepius cassa, opulentam messem 

 offerunt , dummodo probe matura collegeris et apte transmiseris. 



Q 



) 



(E 



riearum autem baccae cum sabulo compingas in massam , quae 



exsiccata et comminuta uti alia semina intra chartaceas scatulas 



c istis ligneis, nec ferreis, immissa ablegentur. Quodsi baccas in- 



tegras cum seminibus exsiccaveris nimio caiore aut semina lavando 



ab involvente pulpa separaveris, facile germinandi facuitatem amit- 



tunt. Haec sunt , quae de Gesneracearum collectione Brasiiiensibus 



habeo consulenda, ut ex illarum stirpium commercio fruges per- 

 cipiant. 



De illarum in Europae hortis commoda cultura fuse disserere 





non opus est; experientia jam docuit. Apud nos per hiemem in 

 caldarhs servantur, vere in areis fimetariis. Sunt nonnullae, quae 

 aestatem sub dio ferunt, locis opacis. Solum praediligunt in gcnere 

 recens, humiduium, ericaceum aut sylvaticum, sed cujusque speciei 

 cultura laetior succedet, cui pecuiiaris soli et aeris cognitio con- 

 suluent, quam ideo ut, qui miserint, attente observent et adno- 

 tent probatur. Epiphytae caudicibus semiputridis aliigandae sunt, 

 uti Orchideae, quarum contubernium e vitae simili conditione appe- 

 tunt et florum puichritudine anthophilis persoivunt. 







M 







ARTIUS. 























































