V2EO:07-KRARAFE 
£0, quum nullum omnino. detur opus, quod pri- 
mis {ftatim aufpiciis confummatum , & omnibus, 
numeris abfolutum fit, fed illud pofteris perficien- 
dum lubens relinquam. .Leétores porro monitos 
volo, hunc librum non effe productum , a. docto 
quodam Medico , Phyfico , vel fimili hujus artis 
Profeffore, fed ab amatore tantum fcientiee natu- 
ralis, qui modicam fibi adferibit Botanices noti- 
tiam , quiquesinter militaria aliaque publica officia 
& murtia fübcefivas huic labori inpendit horas; 
illud enim: hic notandum arbitror , quum adnota- 
tiones de plantarum viribus & ufu non. filo Me- 
dici vel. Praétici exarate , fed Hiftorici more 
enarrate fint: defcripfi enim plantas , ita ut mihi 
obvenerunt, earumque virtutes ex teílimóniis fa-. 
gaciffimorum incolarum comprobatis, iisque infe- 
rui plurimas, que in ipfa mea aliorumque fami- 
lia , me auctore , explorate fünt, reliquas illis 
€ommitto, qui dedita opera curas fuas huic la- 
bori.inpendent, bona fide adfirmans, non alia me 
adnotafle , quam que adcurata & fideli experientia; 
promptoque judicio eruta & comprobata effent. 
Uti enim Plinio contigit , tempusque fuperfuit cum 
praefectura Romane clafis: fimul laudabile fuum 
perficere opus , quod etiamnum. exítat, meliori 
forte & fortuna mihi datum fuit in tranquilla pre- 
fectura harum. infülarum -plantas inquirere & de- 
fcribere ; inter quas licet nonnulle ab aliis jam 
exarate & delineate habeantur svadfirmarestamen 
poflum in toto hoc noftro Herbario, quod ultra 
feptingentas compleétitur , vix quinquaginta repe- 
riri ab aliis expofitas , qug fi cum cura perluftren- 
tur & diligenter cum aliorum comparentur defcrip- 
tionibus, quenam a me addita fint, facile quisque 
detegere poterit, fatis: autem fuperque reftabunt , 
que a pofteris poterunt addi. we 
Opus ipfum a me primum Latina conferiptum 
erat lingua, cum adjectis diverfis denominationi- 
bus, quasin variis hifce adjacentibus infulis gerunt, 
cum plurimis illarum characteribus ; maximaque: 
ex parte plantarum figuras , fed nimis exiguas, deli- 
neaveram pro modica pingendi, qua polleo , arte. 
: Herbaffum hoc noftrum in nullum redactum erat 
huc ufque ordinem , & ita ut plante mihi quotidie 
obvenerant, compofitum, quum fupremo placuit 
Numini, uti tamen confido, juxta fummum ejus 
arbitrium in eternam meam falutem , me trifti ad- 
fligere vifus lefione, idque eo ipfo anno, quo Am- 
boinam relinquere apud animum conítitúeram y. 
quum ultima vice forte nimis incaute & feftinanter 
plurima permearem litora & colles, omnia fper- 
nens incommoda, folisque zftus in hifce terris fer- 
ventiffimos,ad confummatam mihi reliquarum plan- 
tarum comparandam notitiam. 
Hac autem Soli expofitione , continuaque obam- 
bulatione oculi obducebantur Suffufione, feu Catarata 
Nigra tam vehementer , ut intra trium menfium fpa- 
tium omnem fere amitterem illorum ufum. Projecta 
itaque ac perdita videbatur tota laborum meorum 
cura, nec quidquam nifi indigeftum fupererat Chaos, 
neque ulla manus ultima role inponend& me fovebat 
fpes, quum fupremi harum regionum magiftratus, 
qui bone nonnihil frugis in chartis meis latere exi- 
ftimabant , generofo admodum animo auxiliatri- 
ces mihi adtulerunt copias, & pro ea, qua labo- 
res meos profequi volebant , benevolentia , idoneos 
& peritos fübminiftrarunt-amanuenfes , quorum 
auxilio in tam aptum redegi ordinem , quantum a me 
luminis ufu orbato, fieri potuit : fed ob variasratio- 
nes ex Latina in Belgicam illud tranftuli linguam, 
precipue vero, ut quisque in India degens aliquam 
ad cognofcendas plantarum vires & ufum, & inde ad 
morbos curandos redundantem hauriret utilitatem. 
Facile 
DAE qN: 
nemen -om -dat- geen werk in't eerft kan volmaakt zu, 
wiens verbetering ik gewillig de nakomelingen overlaat, 
nog wil.ik den Lezer waarfchouwen, dat het van geen 
geleerd. Medicus, Phyficus , of die zyn profe[Jie van 
die konft maakt „- maar -allenelyk van een liefhebber der 
natuurlyke wetenfchap voortgebragt is, dog die zig een 
matige kennifje der Kruidkunde toefchryft , emonder zyne 
militaire en publicque. bedieningen, Zyn.ledige uren daar 
toe befteed heeft , inzonderheit ziet dit op de aantey- 
keningen der kragten, en gebruik van yder plant, de- 
welke men niet alle nemen moet, als of zy na den 
Dal der Medicyns „ of uyt eygen ervaring befchreven 
waren, maar alles Hiftorifcher wys verhaalt, te we- 
ten de planten zelfs naar den oogen/chyn , zo als de- 
zelve my án deze geweften voorgekomen , en bare krag-. 
ten, zo als zy van de gaauwfle Inlanders opgegeven 
zyn , dog daar lopen der ook vele onder , die in myn 
huys.,..en. andere familien , door myn toedoen gepro- 
beert .zyn.. De reft wil ik aanbevolen laten aan die 
gene , die profe[jie van °t. cureren maken , met ver- 
zekering , dat ik ze. niet anders , dan na naauwkeurig 
onderzoek en ryp oordeel, aangeteykent: heb: | 
Want heeft Plinius , onder °t. kommanderen der Room- 
[ehe - vloot, nog tyt kunnen vinden , om zyn loffelyk 
werk te. voltoyen „waarvan de werelt nog hedensdaags 
gedient wert, zo beb ik meg al beter tyt en gelegent- 
beit gehad, by myne gerufte Prefeëturen „de planten 
van deze Eylanden te befchryven: daar lopender ook 
onder , die: wel van andere. voor my befchreven zyn, 
maar ik betrouw , dat men "er geen vyftig tellen xal 
in dit gehele Kruydboek , het welk over de zoo. fluks 
vertoont , en. als men de. voornoemde vyftig met opmer- 
king in myne , en andere gefchriften naleeft , zal men 
bevinden het geen ik aldaar bygedaan heb, en nog zal 
er genoeg overfchieten voor de nakomelingen by te doen. 
Hetiwerk was in "t eerf? door my zelfs mr Latyn 
befchreven , met byvoeging van de eygene namen, die ze 
in verfcheide talen van deze omliggende Eylanden voeren, 
daar onder vele met haar inlandfe CaraCteren 5 ook bad 
ik vandemeefte haar figuurtjes gemaakt , hoewel wat klein, 
na't gering vermogen van de teyken-kunf?, die by my was. 
Het zelve werk nu lag zonder ordre , als zynde be- 
Jchreven , zo als my de planten dagelyks voorquamen, 
wanneer ^t God belieft heeft , gelyk ik my. verzeker, 
na zyn wyzen raadt , en tot myn Zaligheit dienende, 
my met een droevig toeval dan myn gezigt te bezoe- 
ken; juyft in dat jaar , wanneer ik Amboina meende 
te verlaten, en voor t laafte , mil]chien al te haaftig 
en onvoorzigtig , alle flranden en heuvelen doorkroop , 
geen ongemak nog Sonne-brand , die dog in deze ge- 
wejten zeer vinnig is, agtende, om een volkomen kens 
nife der refterende kruiden te bekomen. 
Door dit wandelen in de hitte der Sonne wierd myn ge- 
zigt zodanig getroffen met cen Suffufio of Cataracta 
Nigra, dat ik in drie maanden "t zelve genoegzaam 
verloor , daar lag nu myn onvolmaakte Chaos , en 
geen hoop «vas er van't zelve te voltoyen: Dog de Over- 
heit dezer landen , agtende nog wat goets in myne 
Cartabellen te ficken, heeft uit een genereuze drift 
my de behulpzame hand geboden, en nodige fchryvers 
verfchaft. Door derzelver hulp heb ik °t dam zo goed 
en quaad opgemaakt, als het beeft konnen gefchieden, 
dog om verfcheide redenen uit "t Latyn in Nederduyts 
overgezet , principalyk uit dit inzigt, om dat de ge- 
mene man, en inzonderheid, die hierin Indien leeft, 
aangaande de genees-kunft- eenigen dent daar uyt kon- 
de fcheppen. 
a SS "Den 
