PAR GATE 
Facile autem percipiet Leétor de priore fplen- 
dore ac decore fuo non parum amififfe hoc o- 
pus, multaque verborum monftra , depravatas- 
que peregrinorum vocabulorum irrepfiffe fyllabas, 
uti plerumque in talibus id obfervatur fcriptis , quse 
condu&tis oculis manibusque exarantur , quod B. L. 
equi bonique , ut fpero, confulet, quemadmodum 
& illos, qui rerum harum gnari funt , rogatos ami- 
ce velim, ut ea corrigere non graventur. Alias au- 
tem cavillationes, quas hic liber inter limandum 
& expoliendum fubire debuit, parum curo, & fi 
forte luci publice aliquando exponatur, plures etiam 
experietur , quamquam probe noverim plurimas il- 
larum provenire vel ab inperitis vel invidis , quos 
animus fpernit generofior, qui aliquid laudabile in 
medium producit. ` 
Ut autem illa, que hoc in opere continentur, 
melius intelligantur, fciat L. B. in duodecim divi- 
Tum effe libros, quorum quinque priores de variis 
agunt arboribus, tam edulibus & frugiferis , quam 
aromaticis & filveftribus. Sextus autem omnes 
compleétitur frutices erectos, feptimus vero tales 
exhibet, qui longis prorepentes flagellis & furcu- 
lis procumbunt; & aliis fefe inplicant arboribus, 
quales in India funes filveftres, & Malaice Taly- 
Outang vocantur. KILA ; 
Tres autem fubfequentes libri non nifi varias 
exponunt herbas, quarum hortenfes o&tavo, Con- 
volvulacee nono, & filveftres decimo & undeci- 
mo defcribuntur libro. Duodecimus vero peculiare 
detegit Lithophytorum marinorum genus, quod non 
in terra, fed in kc add. use mixtamque ex 
lignea & lapidea mafla gerit naturam, Corallium 
vulgo vocatum. TEN 
antarum. nomina non nulla feptem, immo ali- 
quando decem diverfis linguis , plurima vero tribus 
quatuorve funt Pee cmd Latina nempe , Belgica , 
Malaienfi , Amboinenfi , Ternatenfi , Bandenfi „ Maca[Ja- 
renfi , Baleyenfi , & Javana , quedam etiam Arabica & 
Sinenfi, & ubi convenit Portugallica & Indoftana. In 
textu ipfo quedam etiam occurrunt nomina Ma- 
laienfia hifce in terris vulgaria & ufitata loco Bel- 
gice appellationis , ut autem melius intelligantur, 
plerumque addita eft ipforum interpretatio. 
Aliquid autem in hoc reperitur faepius opere, 
quod cavillationibus forte anfam dabit, an fcilicet 
repletum fit fabulis , fuperftitionibus, & anilibus 
narratiunculis, hujus autem rei rationem reddam. 
Sciant igitur me data opera hzc adpofuiffe , non ut 
illis fidem conciliarem , vel Le&oribus credenda 
obtruderem , fed quod fub talibus fabulis & narra- 
tiunculis femper aliquid veri, occulteque nature 
qualitates lateant recondite, uti in Ovidii aliorumque 
Poétarum fabulis. Verum occafio tempusque mihi 
defuit, quo minus omnia ufque ab origine fua indaga- 
rem, quibus étiam non unius hominis fufficit etas. 
Pro mendaciis quoque non funt habenda vel 
rejicienda , fi quedam inter legendum quis offendat, 
AA TOT OG 
Den Lezer kan nu wel bezeffen, dat bet van zyn 
eerfte luyfier vry war mifJen moet , en dat er vele 
wanftellingen van woorden , en quade fpeldingen der 
vreemde namen. onderlopen , gelyk ’ met alle werken 
toegaat ,: die ten door geleende oogen en handen opma- 
ken moet , "t welk den gunftigen Lezer met een dif- 
creet oordeel ten goeden moet. opnemen, gelyk dan ook 
die gene, die daar verftand van hebben, vriendelyk 
verzogt werden "t zelve te corrigeren : amet andere Ca- 
villatien , die dit werk , zelfs onder "t maken, heeft 
moeten uitftaan , en zo Ir aan ^t ligt komt , buiten twyf- 
fel nog meer ontmoeten zal, en bemoey ik my niet, 
als wel wetende , dat zy meeft voortkomen , of van on- 
ervarene , of nydige , dewelke geen genereufe geeft agten 
moet, die: iets loffelyks voortbrengen wil. 
Om nu’ werk beter te verfiaan, zo zal den Lezer 
weten, dat het in 12. boeken verdeelt is, waar van de 
vyf eerfte handelen van alderhande Bomen , zo eetba- 
re, vrugtdragende 5 als. fpeceryagtige , en wilde: het 
zesde is van allerhande Heefteren , die over eynde ftaan; 
heb zevende van zodanige Heefteren, die op zig zelfs 
niet flaan kunnen, maar met een: lange ranke [tam 
voortkruipen , of zig om andere bomen winden , dierge- 
lyke wy in Indien Bofchtouwen,, in.’s Maleyts Taly- 
Outang noemen. : a | 
` De drie volgende boeken begrypen allerhande kruy- 
den, te weten ^t. agtfte de Hof-kruyden, "t negende de 
Slingerende of winden-geflagten‘, en’t thiende en elfde 
de wilde kruyden door malkander ` het twaalfde. befchryft 
een‘ "aa "niet op land, maar in Zee wafjen- 
de, en ‘een gemen de iati ur o m bout, en [teen hebben- 
de, die men Zee-boompjes of Coraa ge 4 | 
De namen der planten. zyn gefteld bier en. daar* i 
„zeven en thien „dog by de meefte in drie of vier talen, na» 
mentlyk SC 
taans , Bandaas ,Macaffers, Balis, Javaans, en by zom- 
mige ook Arabis , Sinees, en daar °t te pas komt, Portu- 
gees enIndonftans : in de text lopen ook cenige Maleyt- 
$ namen onder , die hier te: lande gemeen zyn, en voor 
duyts gebruikt werden, dog om dezelve beter te verftaan, 
Zynze bier en daar genoegzaam vertaal. % 
Daar loopt nog iets in dit werk, "t welk oorzaak: tot 
Cavillatien mogt geven, als of bet zelve vervult was ` 
met fabeltjes , fuperflitien , en oudezapyfs es, 
waar van ik reden. wil gevens ik zeg dan, dat ik ze 
al Mer on medida als of ik abfoluit geloof 
daar aan fielde, of den Lezer te geloven opdringen 
wilde, maar om dat er onder die fabeltjes altyt wat 
waarheyts en verborgene eygenfchappen in de natuur 
Jebuylen , gelyk in de fabelen van Ovidius, en andere 
Poëten , dog gelegentheit en tyd heeft my ontbroken, 
om van alles den grond te onderzoeken , waar toe meer 
dan een menfchens leven van noden is. ` 
- Zo moet men ook niet ftraks verwerpen, of voor 
leugens. houden , als- in t lezen iet$ , na den Jchyn 
que primo intuitu incredibilia videntur , quique ongelooflyk, em tegens de bekende saber Mae 
nature Europearum plantarum repugnant, ipfe fehe planten ürydende » voortkomt , nk ik zelfs vel 
enim plurimis illorum fidem habere dubitavi, do- 
nec fepius & diligentius illa inquifiverim , eorum- 
dingen niet heb kunnen geloven , tot dat ik ze dikwils 
en neerftig onderzogt , en ondervraagt badde ; by exem- 
que cauffas exploraverim , vel ab aliis edo&tus fue- pel: gy zult bier vinden. 
rim; exempli gratia in hifce terris occurrent. 
Primo. Arbores , in quarum ligno & fructibus na- 
I. Bomen, in welkers bout en vrugten natuurlyke en 
turales & veri crefcunt lapilli feu dendrites, uti in formele ftenen groeyen , als in de Calappa Lib. r. 
Calappa Libr. 1. Cap. 3. 
Secundo. Fructus & flores, qui he fra degene- 
Cap. 3: a 
2. Vrugten en bloemen, die in ftenen veranderen , 
` rant, priftinamque fere retinent fpeciem, ut funt beboudende, ten naajten by, haar vorige gedaante, ge- 
fruêtus Arboris Vernicis feu Caju Sanga , Libr. 3. & 
Bonga Manoor Libr. 7. defcripti. | 
Tertio. Arbores, quarum folia in viventia mutan- 
tur animalia, uti Cicadaria Libr. 5. 
Quarto. 
lyk de vrugten van Arbor Vernicis; of Caju Sansa 
Lib. 3. en Bonga Manoor Lib. 7. ne 
3- Bomen, wiens bladeren in levende dieren verande- 
ren, gelyk de Cicadaria Lib. 5. m 
4. Bomen, 
D uyts H ‚Maleyts , Amboins , Terna- 
TT PEN 
