P RETE P 
concedo, confiderent autem quaefo, L. B. anı- 
moque perpendant aequo , id ab auctore omnino 
fieri non potuifle, primo quod plurimae in Her- 
bario hoc contineantur arbores & plantae, quae 
rariffimae , ac femel tantum vifae, ex remotif- 
fimis infulis, fummis montibus , inperviis faepe 
rupibus & litoribus, immo ex horrendis. defertis, 
denfisque filvis petitae , non ifto tempore flores 
fuos fimulque fructus confpiciendos exhibuerint, 
adde quod & arbores in inmenfum faepe exten- 
fae, & fupra reliquas caput comamque extollen- 
tes adfcenfum penitus negent, florumque fuorum 
ac fructuum collectionem inpediant ; quo acce- 
dit infuper, quod rariflimi in barbaris illis terris 
periti inveniantur pictores, qui omnium ac prae- 
fertim minimarum ‘partium ad fruttificationem 
pertinentium rite obfervent adtributa, earumque 
diftinétiones, & proportionem , unde & defectum 
hunc tam ex ipfa auctoris defcriptione, quam 
ex aliorum figuris , f1 occurrant , benevolus ac 
propitius fupplebit Lectorum & fautorum ani- 
mus. 
Monendum fimul eft, non fingulis capitibus 
plantarum icones fuiffe adjeétas, quum quaedam 
in hoc opere defideratae fuerunt} quod amanuen- 
fium forte incuriae adfcribendum puto ; omnes 
vero, quas ipfi infertas inveni, quanta id fieri po- 
tuit cura, aeneis tabulis infculpi curavi, ita ut de- 
ficiat nulla, quae ufui effe poflit, ficuti & addi- 
tae funt infeétorum quaedam figurae, quae fimul 
cum arbore vel planta, unde alimentum fuum 
hauriunt, vel in qua nidulantur, in textu defcri- 
buntur; optandum vero effet, ut reliquae auêto- 
ris chartae de animalibus terreftribus, deriis, & 
marinis huic operi fimul effent adjectae ; an au- 
tem illa Animalium Hiftoria a fene noflro ante fu- 
premum fuum diem ad finem fit perducta, ulti- 
maque ipfi inpofita manus, ignoro, unde fi pri- 
vatis alicujus laribus prematur, in publicum pro- 
dire jubeat , ex communi hiftoriae naturalis: pe- 
ritorum voto obnixe rogo. | 
Quae porro huic operi exornando & inluftran- 
do addidi, paucis expediam , primo quantum fieri 
mihi potuit e vernacula noftra feu Belgica lin- 
gua, quae barbaris faepe vocabulis atque incon- 
dito fane & quafi Indico ftilo ab amanuenfibus 
fuit exarata, auctoris textum Latina civitate do- 
navi: in qua interpretatione follicita cum cura 
inprimis adtendi, ut aucto: 
tem religiofe . er & fervarem 
fimpliciter feparatarum partium 
quae in tabulis exprimuntur , non autem in textu 
explicantur vel denotantur ; obfervationes etiam 
quibusdam in locis adjeci, fi comperirem eas- 
dem ab aliis auctoribus jam fuiffe deteétas vel 
defcriptas , vel etiam illarum fpecies jam effe 
notatas, genericumque fimul notavi nomen, ut, 
quibus majus datur otium , & ulteriore tenentur 
defiderio, ad claffes immo ad ipfas quoque fpe- 
cies revocari poflent , praefertim quum Jtumpbius 
adpellationes fuas plantarum & arborum juxta 
Indica conftruxerit nomina , illasque denomina- 
verit: Indices autem hifce tomis nondum adjeci, 
quum majus commodum adlaturum putem , fi ab- 
oluto prius opere generalem ultimae parti fub- 
neétam Indicem , vel uti Cl, Commelinus in Hor- 
tum Malabaricum Foram confcripfit Malabaricam, 
fic & in hunc auctorem Floram componam Am- 
boinenfem, ut fi quaedam omiffa vel errata inve- 
niam, illi fimul florae inferam , eaque corrigam. 
EM 
Si 
is fententiam & men- 
explicationeni,' 
A T$! T3 O 
ftaan, dog de goedg. Lezer gelieve teoverweegen , en met 
een onpartydig gemoet toe te flemmen , dat dit gebeël en al 
buiten het vermogen des Schryvers geweeft is, voor eerft 
om dat in dit Kruydboek zeer veel gewa[Jen gevonden 
werden , die zeer zeldzaam zyn, en waar van zommige 
maar eens flegts gezien Zyn, die uyt de verft afgelegen- 
fte Eylanden, van de hoogfte bergen, en*bykans ontoe- 
gankbaare klippen en firanden, ja zelfs uyt de huylende 
wildernifJen en digte bofJchen gehaalt zyn, en op die tyt 
niet altoos hun bloemen en vrugten vertoonden , voegt bier 
by , dat zommige bonmen zig ze ver en hoog uytbreyden en 
boven anderen verheffen, dat By. onmogelyk te beklünmen 
zyn, en weygeren haar bloemen of vrugten te laaten in- ` 
zamelen, hier komt by, dat in deze vreemde geweften 
zeer zelde goede en nette Schilders gevonden werden, die 
van al de deelen en voornamentlyk van de kleynfte , die tot 
de voorteeling en bevrugteging behooren, ter deegen op- 
merken derzelver hoedanigheden , verdeelinge , ofte haar 
groste , waarom ook dit gebrek de goedg. Leezer uyt de 
text zelve, ofte derzelve Befchryving , ofte uyt de Fi- 
guuren van andere boeken, zo die gevonden werden, zal 
gelieve te vervullen. 
Ik moet bier nevens waarfchouwen, dat agter ieder 
hooft{tuk niet van alle de planten de figuuren voortkomen, 
wyl zommige in het werk niet gevonden zyn, het geen ik 
aan de onagtzaambeit der overfchryvers toeeigene , dog 
alle , die in dit werk vervat zyn, heb ik met zoveel zorg, 
als het doenelyk is, ager naauwkeurig in.koopere platen 
laaten brengen, zo dat "er geen een manqueert , die van 
nut „of dienft kan zyn, gelyk er ook bygevoegt zynzom- 
mige afbeeldingen van bloedelooze dierties , die te gelyk met 
de qu jn plant, waar op zy aazen ofte nejielen, in 
den text befchreven voortkomen, dog bet was te wen/chen, 
dat de overige fchriften van deeze Schryver overde Land, 
Lugt, en Zoe-gediertens agter dit werk gevoegt waaren, 
en of deeze Hiftorie der Dieren van onze oude Man 
voor zyn doodt ten einde gebragt en afgemaakt zy, weete 
ik niet , waarom , zo dezelve onder imani particulier mogt 
zyn beruftende, verzoeke zeer vriendelyk uyt naam van 
alle de beminnaars des natuur-kunde , dat hy die gelieve 
in-het ligt te brengen, en uyt te geeven. 
Het geen ik verders by dit werk tot deszelfs luyfler en 
opheldering bygevoegt heb , zal ik thans met wynig woor- 
den aanroeren ; voor eer/t dog heb ik, zo veel my doene- 
lyk is geweeft , uyt onze Moedertaal ofte het duytfcb , bet 
geen met zeer veel baflaart-woorden , en vreemde manier 
van fpreken of op zyn Ovjlindi/ch, van de uytfchryvers 
is opgeftelt „des, n goed Latyn vertaalt , zo 
my. mo is „dog wel voornamentlyk agtgegeven, 
dat ik den zin en meening van den Schryver zuyver mogt 
navolgen en behouden, daarna heb ik een eenvoudige uyt- 
hp 
legging gedaan van de deelen der gewo[Jen , die byzonder 
op de plaat verbeeldt wierden, dog in den text niet uytge 
legt ofte aangewezen zyn, bier by heb ik. op, zommige 
plaatzen eenige aanmerkingen bygevoegt , als ik befpeur- 
de, dat die gewafJen by andere Schryvers waren in agt 
genomen ofte befchreven , of diergelyke Zoorten van dat E 
Jlagt waaren aangemerkt , hebbende teffens den naam van 
zodanig een geflagt daar by aangewezen, op dat die gee- 
nes die meer tyt en luft hebben om die na te vorfcben , 
dezelve tot haar verdere Claffe ofte byzondere zoort zoude 
kunnen brengen ; het geen ik daarom te meer gedaan beb, 
om dat Rumphius zyn benamingen geformeert heeft na 
de Inlandfche naamen der boomen ofte der andere. gewaf- 
Jen: Voor tegenswoordig hebik geen regifters agter deeze 
Deelen gefielt , om. dat ik oordeel, dat. bet van meer dien; 
zal syn, als ik op het einde dezes werks. een generaal re- 
gifter agter het laafte Deel voege, ofte gelyk de beroem- 
de Hr. Commelin op den Hortus Malabaricus gemaakt 
beeft zyn Flora Malabarica, ik ook-alzo op dit werk be- 
Jebryoe ya f er Amboinenfis , waar by dan teffens, 
et geen ik bevinde uytgelaten ofte qualyk geftelt t 
aldaar invullen en verbeteren ff GEN = 
Wan- 
