HERBARII 
AMBOINENSIS 
LIBER PRIMUS. 
Qui continet arbores, quae fructus 
efculentos ferunt , ac culturam 
humanam requirunt, 
E- 
pe 
Pag. ı 
HET AMBOINSCHE 
KRUYDBOEK. 
HET EERSTE BOEK. 
Begrypende alderley Boomen , die 
eetbare Vrugten dragen, en door 
Menfchen gehavend worden. 
CAPUT PRIMUM. 
PALMA INDICA MAJOR: CALAPPA. 
Uum Parma Indica, five Coccus plerumque pri- 
mum in confpectum veniat iis, qui ex mari in 
' Infulas Indicas appellunt, & frondofa altitu- 
dine inter caeteras caput exferat arbores, ita etiam 
jure ac merito princeps Herbarii hujus Amboinenfis 
habenda eft: Saepius quidem ab alis ante me jam 
dudum fuit exhibita & depicta, neutiquam tamen in 
totum defcripta , immo etiam forte aliquid reftabit 
poft meos & aliorum labores amplius de ea detegen- 
dum: Natura tot dotibus illam inftruxit ; ut nequa- 
uam. inferior fit vera PALMA; five DACTYLIFERA, 
e qua in Opere noftro nullam facimus mentionem , 
uum in India plerumque exotica fit; Verum quum 
almae genus Indicum in multas fpecies fit divifum, 
hic certos dabimus characteres; quos cunctae fpecies 
inter fefe tanquam certa figna affinitatis gerunt ; & funt 
‚Primo „ quod omnes Palmae fimplici ac recto. trunco 
fefe erigant, qui in certos annulos feu articulos diyi- 
ditur, nec unquam laterales ramos emittit , nifi in 
fummo cacumine , ubi hi ex uno quafi centro tan- 
quam in orbem explicantur , idi őz unica fpecie, 
quae in junceam arundinem exerefcit, ROTTANG vocata, 
& ab omnibus arboreis fpeciebts penitus diverfa eft. 
Secundo, Rami non funt lignofi; fed fpongiofi , & 
fere herbacei , folia itidem multum ab aliis arborum 
foliis difcrepant, nec laterales habent coftas, fed Ca- 
rici fimilia fant, atque ab utraque ramorum parte fibi 
opponuntur. ` 
Tertio , T'runci lignum etiam diverfum eft a natura 
aliorum lignorum , externa enim facies magis corti- 
cem refert, ex firmis & in itudinem extenfis fila- 
mentis compofitum, quum interna medulla fit admo- 
dum fungofa ac mollis, fibi invicem tamen ubique 
jundta. 
Quarto, Uti hoc genus nullis lignofis gaudct ramis, 
ita etiam neque crafläs aut lignofas agit radices, fed 
earum loco plurimas firmas , & intricatas emittit fibras. 
Quinto, Et quum nullos habeant hae arbores ramos, 
hinc fructus e ie ex trunci vertice proveniunt, aut 
eo loci ex peculiari racemo. 
Sexto, Omnes quandam attrahunt per truncum hu- 
miditatem ad fummum , quae ex incifione aut vulnere 
tam trunci, quam fingularum ramificationum elici po- 
teft, quaeque plerumque potabilis eft. 
Palma Indica igitur optime in tres dividitur claffes , 
Iv. Nucifera, 22. Vinifera, 3%. Farinifera eft. 
Nucifera iterum plurimas habet fpecies , quarum 
duas tantum defcribam praecipuas, majorem nempe 
& minorem, ut alias mihi nondum cognitas omittam , 
vel faltem paucis commemorem verbis. 
Major eft Indorum PALMA , plerumque Coccus, in 
tota fere India Arbor CaraPrvus dicta, quae in tribus 
primis defcribitur capitibus; minor eft Nux Favr&r, 
vel Arvor PINANG: 
ARBOR CALAPPUS itaque, five CoccrFERA altiffima, 
& erecta eft arbor, firmo ac re&o trunco proveniens, 
haftam erectam , five Piceam referens , haud jucundi, 
nec elegantis adípectus , caeteras plerumque altitudine 
erans arbores. , ; 
runci cortex ligno neétitur, aut cum co unitur, 
inaequalis, atque in multas incifiones feu annulos di- 
om. J. ; vifus, 
HOOF D'S TUK, 
COCOSBOOM,CALAPPA. 
Angefien de Palma Indica of Cocosboom ges 
meenlyk ten eerften in "t gefigt komt den geenen, 
die uyt Zee de Indifcbe Eylanden naderen , met 
zyn kruyn boven de andere uyt/teekende , zoo ma by met 
reden tot den. Kapiteyn van dit Ambons Kruyd-boek ge- 
field worden. Hy is wel dikwils, en van veele al lange 
voor my afgemaalt , dog nooyt ten vollen befcbreven. Sa 
zal mifjchien na myn, en andere baar moeyte nog veel over- 
Jebieten aan. #yne kenniffe te ontdekken : De natuur beeft 
bem met 200 veel gaven werrykt, dat by geenfints beboeft 
te wyken den regten PALM ofte DADEL-BOOM, waar van 
wy in ons Werk geen gewag maken, dewyl by in Indien 
meeft uytlants is; maar aangefien dit Indiaanfche Palme 
boomen geflagt zig in veele zoorten verdeelt y x00 zullen 
wy. bier eenige merktékenen zetten „ dewelke alle zoorten 
onder malkanderen als teekenen van maag {chap bebben; en 
zyn dere. a fi 
Ten eerften.- Alle deze febieten op met een enkelde regte 
Slam, die in zeekere trappen verdeelt is, en geene takken 
heeft tot in den opperften top, daar by dezelve rondom in 
een kring uitbreid, bebaloen een zeort , die tot een biesag 
tig touw word, Rottang genaamt , dog veel van de boom- 
zoorten ver/chillende. 
2. De takken zyn van geen boutagtige , maar van een 
Sponfieufe, en bykans kruydagtige fubftantie, de bladeren 
wer/chillen ook veel van andere boombladeren , bebben geene 
dwarsribben , maar zyn bet fny-gras gelyk, en flaan te 
nies van haar takken. d 
3. Het bout des flams verfcbilt ook veel van ander bout 
in nature, want bet buytenfte gelykt meer een fcborfe , 
uyt grove enin de lengte geftrekte draaden gemaakt, maar 
binnen is bet gant/ch voos en week , dog over al aan mal- 
kanderen valt. 
4. Gelyk deze zoorten geene boute takken bebben , 260 
bebben/e ook geen dikke en boutagtige wortelen , maar in 
derfelver plaats vele grove en verwarde vefelingen, 
5. En vermits zy geene takken bebben , zoo waffen de 
vrugten altyd uyt bet opper[le van den flam, of daar om- 
trent uyt een byzondere jteel. 
6. Alle trekkenfe eenige vogtigbeyt door den [lam na bo- 
ven toe, die men zoo uyt een quetfure in den ftam, als uyt 
byzondere fieelen tappen kan, en dezelwe is gemeenelyk 
drinkbaar. 
De Indiaan/che Palm-boom dan wort gevoeglyk in drie 
ordens verdeelt: 1. Nootdragende, 2, Wyngevende, 3. Meel- 
gevende. 
De Nootdragende beeft wederom veele zoorten, waar 
van tk maar de twee voornaamfte befchryven zal, te weten 
groote en kleyne, op dat ik andere my nog onbekende zoor- 
ten, ef wytlate „of maar met weynige woorden aanroere, 
De groote is de Indifche Palm-boom , in't gemeen 
Cocos-boom, en in water - Indien Calappus-boom ge- 
naamt ; zynde de materie van de drie eerfte Hoofdftukken: 
en de kleyne is de Nux-Faufel of Pinang-boom. 
Zoo is dan de Calappus-boom, een zeer hooge fleyle ` 
Boom, met eenregten fiyven ftam, een opgeregte pieke, of 
Sparre-boom verbeeldende , en flegt van aanfien , met zyne 
lengte gemeenelyk andere Boomen overtreffende. 
De fcborffe des ftams is aan bet bout vaft, of met: bet 
zelve een, oneffen, re in veele trappen of leden verdeeld, 
~= die 
