_terne, 
1, Boek. I. Hoofdft. 
.. Hic furculus tam faccus, quam ipfe flos, Malaice 
dicitur MajAxc generali vocabulo. Vagina vero Ca- 
wan & Cumin, lingua Amboinenfi Umin, & Belgice 
SCHUYTJE, five cymba. Hic faccus fefe aperiens intus 
exhibet collectionem funium longorum tam aréte fibi 
invicem incumbentium & prementium , ut trigoni 
omnes fint , pallidi feu albicantes, atque inftar fpica- 
rum extenfarum fibi invicem junctorum , numero a 
viginti quatuor ad triginta communi ac medio ftilo an- 
nexorum. -Poft hujus aperturam oblique hae fibrae 
extenduntur , quarum fingula pedem aut fesquipedem 
longa, ad finem inftar angüis incurvatur , extrema 
haec, ac longiffima fibrarum parsin fe arctiffime occlu- 
dit plurima albicantia, acuminata capitula inftar grani 
tritici, quae fefe aperiunt in flofculos , compofitos ex 
tribus acutis, & craflis petalis, intus continentes fta- 
mina fex albicantia , quae proprie funt flores hujus 
arboris, fed quae ftatim decidunt, nudum relinquen- 
tes ftilum. ge 
Ad pofticam & incurvatam pedunculi partem tiniini 
feu duo corpuscula plana; ac lata inftar verrucarum funt 
fita, quae prima funt fructus rudimenta , quorum quae- 
dam faepe etiam decidunt , immo faepe totus talis pe- 
dunculus etiam nudus, & omni fructus germine orbus 
apparet: Racemum hunc floriferum quidam feripto- 
res inproprie cum Caftanearum' julis compararunt , 
ac delineatores talem etiam depinxerunt, quod vitio-- 
fum: Haec arbor Caappus quinque aut fex fimul ta- 
les gerit MaJancs, feu racemos , quorum quidam com- 
pletos dant jam fructus , alii femi - completos , alii 
vero flores tantum primum gerunt, atque alii non- 
dum aperta oftentant florum capitula. Oise talis 
racemus communi vocabulo Portugallico vocatur R Æ 
mo, Malaicenfi RANcké, Amboinenfi- VIRI Urren, 
‘ac fimul decem, duodecim ad fexdecim completos 
producit fructus, feu nuces, verum hic terrarum raro 
lures, quam duo aut tres fimul tales racemi fuos dant 
ruêtus , atque in totum triginta circiter nuces totius 
arboris coma fuftinet. In India veteri, atque aliis 
regionibus plures tamen gerunt nuces, a quinquaginta 
ad feptuaginta, & ultra unica arbor; mirandum certe 
eft, quod tam graciles, fed tenaces admodum pedun- 
culi tot graves fuftinere queant fruêtus ex tam alto, & 
uti videtur, debili trunco dependentes, praecipue in 
hac regione ventis adeo obnoxia. 
Memoratus MAJanein duos alitur & adhibetur fines, ` 
vel ut-fructus gerat, vel ut potus ex eo eliciatur, de 
quo in pofterum dicendi erit occafio. Si arbor ob fru- 
us tantummodo colatur, tum natürae committenda 
eft; ut Majanc fponte fefe aperiat , flores explicet , & 
nuces efrormet. Fructus autem ex iftis verrucis feu 
tuberculis provenientes primo. funt inftar malorum 
fubrotundorum ‚externe. 
magis fiunt, ac virides. Co 
acquirunt magnitudinem , ex: 
que inaequales, quidam a parte za 
oblongi, éz acuminati, prout fibi invicem arée in ra- 
cemo junguntur, atque premunt, omnes tamen parte 
antica foveola feu umbilico notati : Quum mature- 
fcunt, viridem -iterum amittunt colorem , atque in 
luteum inftar Cupri flavi tranfeunt, immo quidam etiam 
rubefeunt inftar aeris rubri , quod notandum de vul- 
gari nuce Calappus: fünt enim quaedam, quae virides 
permanent, aliae albentes, aliae flavae, aliae ruben- 
tes feu cupreae , uti in fequenti capite ad quamlibet 
notabitur fpeciem. Singula autem nux ad pofticam 
ejus partem coronam habet ex tribus vel quinque 
fquamis compofitam, nuci ar&tiffime accumbentem 5 
quae acaulis fere eft, atque ad racemum ipfum feflilis, 
tam arce ac firmiter autem ipG adhaeret, ut ne magna 
‘quidem vi avelli poffit, ; z^ 
 Fru&us autem, five Nux Indica, Cocos plerumque a 
trian 
‚noftratibus, ut & Calappus dicta, fi completam acqui- C 
SUM magnitudinem „ex fe spire oe 5 Ya compo- 
nitur partibus. Primo obduciturfpongiofo cortice duos 
igitos craflo, externe glabro, uali, eft- 
veltres d 
que rubens, velex indicatis conftans colori us,trian- 
gularis, prona parte obtufus , fovea plana notatus. In- 
r jnux recens fit, albicat, fungofa, nec mul- 
tum eft fuccofa, vetufta vero coloris rufi, arida pe- 
nitus eft, ac pilofa , externa etiam tum cute rügofa 
ac fufca : Sub craffo hoc. cortice putamen invenitur 
vel nux proprie dicta, craffitie cranii humani, primo 
lactea, mollis, ac cartilaginofa, lignei coloris, poftea 
oiléa, & nigricans, cui memorati pili corticis de- 
fcripti 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
rona plani, alii: lagis een men/eben hooft, uyt den ronden wat drieboekig en 
3 
Dit uytfpruytfel zoo wel den zak „ als de bloemé, noemt 
men in't Maleyts Majang met een generale naam: de 
Scheede in ’t byzonder beet Cawan en Cumin, in ’t Am- 
boins Umin, en in 't Duyts Schuytje. Dezen Zak í pen- 
berftende , vertoont van binnen een bondeltje lange fleelen 
digt op malkanderen gelegen, en malkanderen x00 druk- 
kende, dat ze driekantig worden, bleek of witagtie , als 
lange ayren , flaande vier en twintig of dertig aan een 
middeljteel: nat openen breyden ze bun ftraks over dwers 
uyt : Lynde yder ayre een of een en cen halve voet lang, 
agter wat bogtig, of flangformig, het vvorfle en lang [ie 
deel is digt bezet met witte toegejpitfte knoopen „ als tarwe 
koorns , die bun openen in kleyne bloempjes, gemaakt van 
drie fpitze en dikke blaadjes , en binnen niet zes witte 
draatjes „ dewelke zyn bet eygentlyke bloeyfel van dezen 
boom, dog vallen allegaar na "t openen terflont af, nala- 
tende den bloóten baart: 
Aan bet agterfie of Nange-formige deel dezes feels ftaan 
een of twee platte breedagtige wratten , dewelke zyn de 
eerfte fchepfels van de vrugten, waar van ook NOX zom- 
tyts eenige afvallen, te weten; aan de agterfte Jieelen, 
want aan de voorfie komt niets voort , ook vind men ge- 
beele fteelen , daar niet eene vratte aan voortkomt. Dezen 
bloeyenden tros bebben zommige Schrywers zeer oneygentlyk 
by het bloeyfel van Caftanien vergeleken , en de Teyke- 
naars ook zoodanig afgemaalt, "t welk een abuys is; yder 
Calappus-boom draagt teffens Dyf of zes voeten van zulke 
 Majangs en troffen, waar van zommige volwalfene Vrug- 
ten dragen , zommige balfwaffene , zommige vertoonen 
eerft bet bloeyfel , en andere zyn nog ongeopend: yder tros 
int gemeen met een Portugeefe naam Ramo, in ’t Ma- 
leyts Rancké, op Amboins Niri Utten genaamt, draagt 
teffens tien, twaalf, en zeflien volwaffene Nooten, dog 
van zulke troffen ziet men hier te lande niet meer, dan 
twee of drie teffens vrugten dragen , en de gebeele kruyn 
met omtrent dertig nooten beladen, : In oud Indien , en 
andere Landen, dragen ze evenwel meer , te weten vyftig, 
zeftig , zeventig , en meer aan een boom, zynde te verwon- 
deren, dat -xulke-ranke, dog zeer Ws y Herd s 300 veel 
zware Prugten konnen dragen aan zulk een boogen en na 
den febyn ranken fiam , en dat nog in zulken gewelt van 
winden, e 
De voornoemde Majang voed men tot tweederley eyn- 
den , of om Vrugt te dragen, of om Drank daar uyt te 
tappen, van °t welk bierna zal gezegt*worden. ` Als 
men den Boom alleen om de Vrugten wille havent, zoo 
moet men de natuur begaan laten, en den Majang van 
zelfs laten open berfien , bet bloeyjel uytbreyden ,- en daar 
aan de Nooten formeeren. De Vrugten uyt de voornoem- 
. de Vratten voortkomende , zyn eerft rondagtige Appelen , 
van buten witagtig , daar na worden ze langwerpig en 
groen: de volwaffene gewinnen of bekomen de grootte van 
buykig , zommige van vooren plat , zommige langaverpi- 
ger, en wat toegefpitfl, na dat ze malkander-aan den tros 
drukken, dog allen van vooren met een kuyltje of navel: 
de rypen verliezen de groene koleur weder , en worden geel- 
agtig , als geel Kooper, zommige ook roodagtig , als bleek 
Kooper , t welk-te verflaan is van de gemeene Calappus- 
nopt. Want men vind e ook, die doorgaans groen DIS 
ven, andere witagtig, andere geel, rood, of koperver- 
wig, gelyk in't volgende Capittel by ieder foort zal ge- 
zegt worden. ` Jeder Noot beeft agter een kroon Van drie 
of «yf groote [chubben gemaakt, digt tegens de Noot aan- 
leggende , en fcbier zonder tel; digt aan de tros aanzit- 
tende , dog zoo taay en vaft, dat men ze met geen geweld 
daar kan afrukken, 
De Vrugt nu of Indifcbe Noot , in "t gemeen by de onze 
OCOS-NOOT , en CALAPPUS- NOOT enaamt, ma baar 
velkomen wasdom, beeft de volgende deelen: Eerft is ze 
omgeven of omvangen met een fponfieufe bolfler , twee en 
drie vingeren dik, van buyten glad, effen, kooperverwig, 
ef van de voornoemde koleuren, als gezegt s Wat drieboekig, 
van voren met een flompe tuyt „en bet voorfchreeven kuyltje: 
Vanbinnen aan de verfebe Noot is ze wit, JPonfieus , en 
niet zeer zappig ; aan de oude is ze ros , gant/ch droog , en 
bairig; wanneer ook bet buytenfte vel gantfch rimpelig, 
en graauw werd: onder deze dikke bolfter groeid de [chaal, 
of eygentlyke Noot, in de dikte van een bekkeneel , eerft 
week, krakebeenig , en boutverwig, daar na been-bard A 
en zwartagtig , waar aan de voornoemde: bairen vam de 
A 2 bolfter 
