ro HERBARII AMBOINENSIS 
Primo, CALAPPA Vurcarıs, five Nux vulgo 
Calappa dicta, que capite antecedente fatis ample 
defcripta eft, hzc in tres quatuorve diftinguitur Va- 
rietates; /ulgares enim in juniore etate funt virides, 
mature vero lutez, cuprez, ac colore ruffo permix- 
tæ, quarum maxime,& elegantiflime in Baleja ac 
Maccaflera inveniuntur , harum putamina tante funt 
molis, ut caput pueri fatis adulti adequent. Secunda 
jn juniore etate eft pallida „alba, ac, fi matura y inftar 
cupri flavi, quz Alba Calappus vulgo dicitur. Tertia 
tam in juniore quam adultiore etate femper “eft viri- 
dis, qua Alba vulgo etiam habetur, & ambz hz fpe- 
cies ad potus Medicinales eliguntur. Quarta, fi matura 
fit, ruffefcit, ac coloris fere pomi Aurantii eft, que 
diverfa fpecies a me habetur, ac numero decimo in- 
fra defcribitur. Hec vero omnia de externo fructuum 
colore funt intelligenda, qui omnes in adulta state 
cinerei funt coloris. 
Secundo, CALAPPARuTILA ,Malaicenfibus Calap- 
pa d „hoc habet peculiare, quod putamen recens 
diffectum intus fit lucidum, rubens , vel pallide ferru- 
ineum, quem colorem Malaicenfes Caffomba dicunt a 
oribus Carthami Indici , ex quibus talis extrahitur co- 
loris tinétura: nucleus autem putamini adhzrens al- 
bet, uti vulgaribus in nucibus, vel interdum ex albo 
rubefcens: hocce putamen duicefcit , quod edi quidem 
nequit , fed fuccus tamen ‘dulcis ex illo exfugi poteft» 
Tertio, CALAPPA SACCHARINA, Calappa Tubu 
h. e. Saccharina , ab antecedente non multum dif- 
fert, excepto, quod putamen intus non rubefcat „ 
fed albefcat, fuccofum fit, ac dulce, ita ut crudum 
comedi poflit inftar Arundinis Saccharine; hifce in 
infulis ignota penitus eft, fed plurimum invenitur 
in infulis ad Eurum fitis , Ferua & Tennemer dictis , un~ 
de ad Bandam deducta fuit arbor. Glires- vehementer 
expetunt hocce putamen, qùi arbores hinc confcen- 
dunt, atque totum comedunt. < 
warto, CALAPPA CANARINA, Malaice Canari, 
que cum vulgari plurimum etiam convenit, & magis 
varietas, quam diverfa fpecies habenda eft, unde & 
inter vulgarem etiam interdum crefcit. Difcrimen potif- 
fimum in nucleo confiftit, qui craffior ac mollior eft, 
faporis etiam magis grati quam vulgaris eft, cum re- 
cente Canari quodammodo conveniens, quique crudus 
comedi poteft, e contra inepta eft hec nux. oleo 
inde exurendo, quippé nullum exftillat oleum , fed 
ejus fuccus corrumpit aliud, cui fuit mixtus , ac 
mucilaginofum illud reddit. Amboinenfes nominant 
hanc Niwel Mamina, & Niwel Yar Ifi. h. e. pinguem, 
. feu Canari Calappum , quum inter edendum pingue ma- 
gis fapit quant vulgaris, inftar recentis nempe Canari, 
undé & nomen obtinuit. Crefcunt hz nuces tarh diver- 
fis in arboribus , quam in vulgaribus , aliis nucibus 
mixte, & uti vulgo. putatur, eft tantum degeneratio 
vulgaris generis , hz nempe nuces tales fiunt, quum 
per foliaturam non fatis adumbrantur, ac per folem 
nimium exuruntur. s. . oe > 
ee 
winto, CALAPPA PULTARTA, Malaicenfi 
igi Bubur , h. e. Cara DOS t fpecies, um 
plurimum in Java & Madura crefcit, nec peculiare 
conftituit genus, atque aliis mixta vulgari fimilis eft, 
quz intus repleta eft tam molli pulpa putamini juncta, 
ut facile inde feparetur , & aque mixta pulpofam illam 
reddat, fi nux antea fortiter conquatitur, vel de arbo- 
ribus decidit. In Java etiam he nuces dicuntur Calap . 
pa Puan, & Calappa Dadir. x | M 
Sexto, CALAPPA MACHAROTDES, Malaice Ca- 
lappa Parrang , Amboinenfibus Niwel Lopu h. e. Ca- 
lappus enfiformis, ab oblonga figura, quodammodo 
inftar gladii, Parrang illis dicti, qu folo adfpe&u facile 
diftinguitur a vulgari. Eft enim oblonga, comprefla 
in acutum definens umbilicum , putamen internum eft 
itidem oblongum , ab anteriore parte acuminatum 
quum vulgaris nux fit rotunda, ejusdem alias eraf: 
fitiei ac fubftantie ` maxime. nuces funt-inftar ovi 
"Cafuaris , verum compattiores; vulgares vero inftar 
ovi Anferini, immo quzdam etiam minores; nucleus 
feu mediflla craffior eft , & etiam yulgari durior; pecu- 
liari in arbore crefcunt , ac cultura etiam propagantur, 
puine multum expetuntur ad feyphos inde forman- 
los, fi nempe polita, æqualia , & inftar ovi rotunda 
tint, fuperne apertura fcyphi formatur, ubi tria illa 
naturalia orificia funt , atque inferior acuta pars imponi- 
tur 
y geraakt a 
pappige Ca 
. aan "t woorfte deel, of einde toegejpitft , 
Liber I. Caput I]. 
1. Calappa Vulgaris, ofte gemeene Calappus-noot ts in 
't veorgaande Capittel genoegzaam befchreven , dog ver- 
deeld zig in 3 of 4.veranderingen; want de gemeent zyn 
in baar jongbeit groen, em in baar.rypbeit geel, koper- 
VETWIE , en met een Weinig ros gemengt, Waar van men 
de groot{teen [choonfte.op Baley en Maccaffer vindt , wiens 
doppen 200 groot zyns als de kop van een middelbare. jon- 
gen. De tweede is in baar jongbeit bleek-wit, en in baar 
rybbeit als bleek cooper , die-men witte Calappus noemt. 
De derde is, zoo wel jong, als volwaffen groen, die men 
ook voor wit reekent , en werden deze beide zoorten tot 
medicinale dranken uitgezogt. De vierde wert in haar ryp- 
heit ros, en genoegzaam Orangie-verwig , dewelke ik tot 
een byzondere zoorte gemaakt bebbe, bier onder No. to, te 
zien. Dog. dit alles is te verfiaan van de buitenfte coleur 
der Vrugt , werdende. in den ouderdom allegaar afeh- 
graauw. Hist 
2. Calappa Rutila, in *t Maleits Calappa Caffomba, 
beeft dit byzondere, dat de verfche bolfter opgefneden van 
binnen ligt ,rood, of bleek ie Jebynt, welke co- 
leur de Maleyers Caffomba noemen, naa de bloeme wan de 
Carthamus Indicus , waar wit men diergelyke coleur 
maakt, dog bet pit aan den dop. bangende is wit, gelyk 
aan de gemene nooten, of een weinig naars t roode, trek- 
kendes Deze bolfter is zoet van fmaak ; men kanfe wel niet 
eeten, maar egter bet zoete zap daar uit zuigen; c 
. Calappa Saccharina, Calappa Tubu , dat is zuiker 
Calappus , verfchilt van de voorgaande niet veel, bebalven 
dat de bolfter van binnen niet rood, maar wit is , ook zap- 
pig en zoet, zoo dat menze rauuw eten kan , als zuiker- 
riet; zy is in dezes Eylanden onbekent, maar wert meeft 
gevonden in de Zuit-oofter Eylanden. Ferua en Tennemer, 
van waarze in Banda gebragt is. De Ratten zyn zeer 
nr - Bolfler s de. boomer daarom beklimmende, en 
„geheel afetende; sss; 
4. Calappa Canarina ; op Maleyts Calappa Canari, komt 
ook meeft met de gemeene over-een, febymende meer een 
verandering dan byzondere zoort te zyn, gelykze ook bier 
en dif on de andere waft, Het ehde tbe: beftaat al- 
leen in de pit ofte kern, dewelke dikker en weeker is, van 
Jmaak wat aangenamer dan de gemeene , eenigzints met 
de werfche Canaris over een komende , en bequaam om 
raauw te eten, daar en tegen is zy onbequaam , om olie 
daar uit te branden, want zy geeft niet alleen uit baar 
zelve geen olie , maar bederft ook de andere, daar zy onder 
gemengt wort, dezelve tot een pap makende. De Amboi- 
neezen noemenze Niwel Mamina „en Niwel Yar Ifi, dat 
is vette of Canari Calappus, om datze in ’t eeten vetter 
Jmaakt , don de gemeene ‚-namentlyk als verfcbe Canaris , 
waar van zy ook de nahm beeft. Zy waffen zoo wel op by- 
zondere boomen „als aan de gemeene , onder andere nooten 
gemengt, en ma wil zeggen, is bet venonta 
van `t gemene geflagte , te a wan zoodanige nooten, 
die niet wekt maar Sui E ELE fire en te zeer 
4 " 
pa Pultaria , op Maleyts Calappa Bubur , datis 
) appus , is mede een zoodanigen zoort meeft ap 
Java en Madura waffende, eygentlyk geen geflagt op baar 
zelven makende , maar under andere gemengt , van aanzien 
zynze.de gemene gelyk, maar van binnen bebbende zooda- 
nig een week merg aan de fchaal bangen — dat bet zelve 
zeer ligt daar afvalt , en zig met het water tot een pap 
vermengt, als men de noot fterkelyk (bat offe van de 
boomen laat afvallen, Op -Fava werdenfe ook genoemt 
Calappa Puan , en Calappa Dadir. aa. 
6. Calappa Macheroides , op Maleyts Calappa Parrang, 
Amboins Niwel Lopu, dat is zweert - Calappus , na baar 
langwerpig fatzoen , eenigzints een bouwmes , Parrang 
genaamt, gelykende: Zy verfchilt flraks in ^t aanzien van 
de gemeene; want zy is langwerpig „ final , toegefpitft met 
een tepel voor aan, de binnenfle dop SR langwerpig, 
YA k ar de gemeene 
rond is, anders van de zelfde dikte en /ubflantie ; de 
grootfte zyn als een Cafuaris-ey , dog finalder ; de gemee- 
ne als een Ganfen-ey „ zommige ook kleender ; bet merg 
of kern wan binnen is dikker, en barder dan aan de ge- 
meene; zy waffen aan een boom op zig zelfs, en worden 
ook door voortplanting vermeerdert; de doppen worden veel 
ge20gt , om bekers daar van te maken, te weten; alzé 
fraay s egaal, en eyront xyn; men maakt de mont boven, 
daar de 3 gaten zyn , en met bet Ditze eynde ftelt menfe op 
een gedraaiden bouten voet , of men laatze zonder voet 
Á TM 
- 
cometa : prima 
