K Boek. II. Hoofdjt. 
tur ligneo elaborato pedi, vel fine tali fulcro etiam 
ufurpatur, ac fuperne tum cochlea adaptatur, ut fine 
incommodo potu, vel alia quavis re repletam in facco 
quis geftare eam poffit, ex minoribus nucibus tali 
modo etiam formantur machinule , que pulveri pyrio 
recipiendo inferviunt. . 
Similes nuces quoque inveniuntur in vetuftioribus 
vulgaris fpeciei arBoribus , fi enim arbores Calappi 
vetuftiffimz funt, gracilefcunt,atque altiffimum,& fimul 
contractum admodum adquirunt truncum, ita ut vix 
adfcendere eum fuftineant incole , nuces itidem 
funt minores, graciles, & acuminatz; ita etiam pu- 
tamina tunc funt acuminata & craffa, aliquando ovi- 
formia , aliquando incurvata, inequalia, foveis ful- 
cata, ac fine ullo nucleo, medulla, vel liquore reple- 
ta: Fibre putamini etiam adeo firmiter adherent, ut 
vix feparari poffint, nifi lædantur, cæterum, fi funt 
equalia, uti de antecedentibus dictum eft, ufurpan- 
tur, a quibus etiam haud multum diverfa funt, nifi 
quod fint minora, rugofiora, ac magis inzqualia, 
quæ fuprema etiam feu poftica eorum parte tria infi- 
gnia coronæ inftar habent (quæ in antecedentibus non 
obfervantur, ) atque anteriore parte in longum tri- 
gonum acumen definunt. i: 
Septimo, CALAPPA CAPULI-FORMIS, minima 
eft fpecies, ac raro obvenit, cujus etiam duz tantum 
funt arbores in infula Bande Peloay dicta, que pecu- 
liare conftituere videtur genus, nuces ejus funt mul- 
to minores, quam vulgaris, externe eleganter lutez, 
interne plerumque ex flbrofo , feu cannabino quafi 
putamine contexte , que nucem continent oblongam, 
digiti craffitiem ac longitudinem habentem , quz- 
dam paulo majores, alig vero minores , plerumque 
ex folo putamine conftantes, coloris cinerei,quz haud 
facile poliri poflunt, fuprema vero earum parte tres 
funt anguli, feu Jamellz, anteriore autem parte funt 
trigone , acuminate , & fecundum latera tribus foveo- 
lis fulcatz , vel tribus protuberantibus rugis fepara- 
tæ: Manubria cultelli inde formantur, que magis rara, 
quam elegantia funt. " 
_ OGavo, C AL APP A CYSTI-FOR MIS, itidem rarif- 
fima , & parva Calappi fpecies eft, in Java. parte orien- 
tali circa Suroe-portum crefcens , cujus nuces funt ad- 
modum parve, ut & putamina, funt fere magnitudi- 
nis ac forme Veficul& fellis bovine, at magis rotun- 
de, putamen habent craffiffimum , & vix-ullam intus 
-capacitatem ; preisen ejus eft Gem & facile 0- 
"liri poteft , unde fæpe capfulz, ac lagenule inde for- 
mantur. i i Å ee Eat 
Nono, CArLAPPAPUMILA, Malaice Calappa, Ba- 
bi, Amboienfibus Niwel Habu, & Niwel-Lapu, h. e. Ca- 
vari vix 
truncus enim duorum hominu 
uat , nihilominus camen frugifera eft 
ructus , vidimus enim quasdam; que tam ces ge- 
rebant nuces, ut terre incumberent, unde fovez, in 
quibus hererent, effodiende erant, ne terram adtin- 
gentes putrefcerent, ali& vero arbores nuces gerunt 
-ad altitudinem trium , quatuor, vel fex pedum vulga- 
ribus fimiles, verum minores, acutiores , atque exter- 
ne virides , quamvis interdum etiam reperiantur, quz 
forme rotundioris funt. Earum lympha eft dulciffima, 
ac gratior eft quam vulgarium , inveniuntur ubique in 
infulis Moluccis , Banda, & ad Eurum fitis , verum nul- 
libi frequentes ; Malaicenfes eas nominant Calappa Ba- 
by h. e. Calappum porcinum, quum tam humile cref- 
cant, ut porci nuces avellere atque comedere poflint: 
alii vero male eas vocant Calappa Radja h. e. Calappum 
regium, atque illas cum fubfequente confundunt. fpe- 
cie, quia Magnates ac Reges harum infularum circa 
edificia has non: Calappa Baby Malabaris. Thebebo- 
len dicitur „& plerumque ibi circa idola locatur, que 
tanti eftimatur , ut due tales arbores carioris pretii 
fint, quam mille alie vulgares. - — ` 3 
.. Decimo, CALAPÉA REGIA, Malabaris Calappa 
Radja ,& CalappaMera, h. e. Calappa Regia: Amboi- 
nenfibus MNiewel-Latoe , peculiaris eft fpecies ,. forma 
. eum vulgari conveniens, fed nuces gerit multo mi- 
nores, quarum quzdam- acuminate funt , ac mam- 
millares, atque a parte antica acute, quzdam vero 
rotundiores ; & vulgaribus minores , intenfe lutez, 
quedam aurantii coloris, feu rubentes inftar fructus 
emarcide Mutz, Pmangh dicte , illarum gluma mul- 
to magis eft tenuis , vix digitum crafla, pipen 
itidem 
„van een vi 
ade- want de flam wert niet boven 2 mannen 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK: 1i 
en maakt een fchroefje boven aan , om in de zak te dragen, 
als een flesje , en uit bet kleenfte geflagt maakt men ook 
kruitboorentjes, 
Diergelyke nooten vint men ook aan de oude boomen 
van `t gemeene geflagt , want als de Calappus-boomen tot 
een grooten ouderdom komen, werdenze mager , met een 
zeer booge ranke ftam, zoo dat menfe qualyk meer be- 
klimmen durft, de nooten werden ook klein, mager, en 
toegefpitft, zoo mede de doppen lankwerpig , en dik van 
Schaal , zomtyts ey-formig , zomtyts ingebogen , oneffen, 
en met kuilen, midsgaders van binnen zonder pit of wa- 
ter: De draaden van den bolfter bangen daar ook vajt aan, 
dat menfe qualyk affcbrappen kan , zonder fchrammen in 
den dop te laten , anderzints zoo ze egaal zyn, wer- 
denze gebruikt als de voorige, ban dewelke ze ook fchier 
niet verfchillen, dan dat ze kleender zyn, als mede rui- 
ger, en oneffen van fchaal, de welke aan "t. bovenfte of 
agterfie eynd 3 lapjens beeft, als een kroon (die men aan 
de voorgaande niet en ziet) em van vooren in een lange 
drie kantige fpits toeloopen. 
7. Calappa Capuli-formis , is bet alderkleinfte geflagt, 
en zelden te vinden, waar. van men ook maar twee boo- 
men beeft op "t. Bandaafcbe. Eylant Poeloay, fchynende 
een geflagt, op zig xelven.te maken, de nooten zyn kleen- 
der dan de gemeene, van buiten hoog-geel, van binnen 
meeft uit een bairige bolfler , of kennip beftaande, in de 
midden ligt een lankwerpig nootje, in de dikte en lengte 
er, zommige wat grooter , en zommige kleen- 
der, meeft uit enkel fchaal beftaande , graauw van co- 
leur , en mede niet wel glad te krygen, aan bet boven[le 
bebbenze 3 boeken , of lapkens „aan "t voorfte zynze driekan- 
tig „toege/pitft „en langs de kanten met 3 voorens „en zom- 
tyts 3 Ed ruggen afgedeelt : men maakt "er fleelen 
of hegten van meffen van , dog meer wegens baar zel- 
zaambeit , dan fraayigbeit. 
8. Calappa Cyfti-formis „is. mede een zeltzame „en klee- 
ne zoorte van Calappus , op Favaas ooftkuft omtrent Su- 
roe-baye waffende , kleen van mooten , en doppen, xy zyn 
van graue en gedaante alg een galblaas uit een offe, 
of wel zoo rond, met cen zeer dikke /chaal, en een klei- 
ne bolligbeit van binnen: de fchaal is zwart , en laat 
zig wel polyflen , dies menze ook tot doosjes , of flesjes 
gebruikt. 
9: Calappa Pumila. Op Maleyts Calappa Babi , Ambons 
Niwel Habu, en Niwel Lupu dat is kruipende Calap- 
pus: gy verfchilt van de gemeene niet, dan in de hoogte , 
annen boog „niet te min 
ifze vrugibaar „en vroeg vrugtdragende „want men beeft 
er gezien „die de nooten zoo vroeg «oortbragten , datze 
op de aarde bingen, en zoo laag op de gront , dat men 
kuilen moefte maken, daarze in bingen , op datze de aarde 
niet en raakten , en bedurven , andere brengen bare nooten 
voort op de hoogte van 3,4 a 6 voeten, de gemeene ge- 
lyk, dog wat kleender , fpitzer , en groen van buiten; 
hoewel "er ook gevonden worden ; dierontagtig zyn. Haar 
water is zeer zoet , en aangenamer, dan in de gemeene, 
men vindze over al in de Molucces, Banda, en de Z. O. 
Eylanden, dog niewers in overvloet , de Maleyers noe- 
menze Calappa-Baby , dat is verkens Calappus , dewylze 
200 laag «wa[Jen , datze de verkens kunnen afvreten. An- 
dere, dog abuzivelyk , noemenze Calappa Radja, dat is, 
Koninks Calappus , en vermengenze met de volgende 200T- 
te , om datze de Grooten en Koningen van deze Eylanden 
geern omtrent baar wooninge planten, de Calappa Bab 
beet op Mallabaars Thehebolen , en avert aldaar mee 
by de Pagoden geplant , zynde ín zulkenagting, dát aldaar 
2 200 veel gelden als duizent andere. 
10. Calappa Regia , op Mallabaars Calappa Radja , en 
Calappa ER d Konings Calappa: aia: Niewel- 
Latoe, is een zoorte op zig zelfs, in.de gedaante van de 
gemeene niet verfchillende , behalven dat de vrugten altyt 
kleender zyn , zommige toegefpitft met een tepel , of tuitjen 
van vooren, zommige ronder , en kleender , dan de gemee- 
ne, boog-geel van coleur , zommige orangie-verwig , ofte 
rood als een oude Pinang, de bolfter is dunder , te weten 
aan de zyde „ miet boven een vinger dik, den dop ook dun 
van fcbaal , s" de eene lankwerpig , in de andere rond; 
2 en 
