32 
itidem tenue, in una nuce oblongum, in altera vero 
rotundum, ac prominens , cujus lympha gratiffima eft, 
ac magis fapida quam vulgarium ; Truncus arboris 
gracilior eft quam vulgaris, rubefcens , qui , fi altitu- 
dinem o&to vel duodecim pedum attigerit , jam fructus g 
profert, cujus rami intente lutei funt, fuprema parte 
non multum excavati , fed fere plani , idem quoque co- 
lor in foliorum nervo medio obfervatur, que etiam 
pallidioris funt coloris quam in vulgaribus; fi tenera 
adhuc fit arbor, atque ejus rami per radios lune illu- 
minentur , reflectunt illos ob foliorum glabritiem ; 
fenfim tam alte exerefcit „ac vulgaris Calappus arbor, 
fervans tamen luteum illum ramorum colorem , ex 
quo facile dignofcitur , atque ab aliis diftinguitur; 
tandem fterilis hee fit arbor , aut pufillas producit 
nuces, atque cum illis parva , & oblonga , anguftaque 
‚putamina: In Zeylana hujus itidem una occurrit fpe- 
cies defcripte fimilis, quzaureiquoque eft coloris, uti g 
in precedente, ac tam pretiofz ibi habentur ejus nuces, 
ut ex plebeis nullus eas comedere audcat , licet in pro- 
priis crefcant hz arbores arvis, fed regibus illas offerre 
debent; Regia hac Nux Calappa raro crefcit in Amboi- 
na, atque ibi pauciflime in Laba, que per centum & de- 
cem gradus diftat a finu Amboinenfi, frequentiores 
in Java , Banda, atque ad Eurum fitis infulis crefcunt. 
Illarum putamina multum expetuntur a Javanis ad cra- 
teres ac cochlearia , quibus aquam excipiunt , inde 
formanda , ob formam nempe illarum oblongam, 
qua etiam cum antecedente Calappa Paring conve- 
niunt. 
Undecimo, CAL APPA LANSI-FORMIS, Malaice Ca- 
lappa Lanfa, humile itidem crefcit, ac fructus producit, 
fi hominis attigerit altitudinem , parvos etiam dat fru- 
&us pugni magnitudinis , paulo tamen majores , oblon- 
gos , leves, decem aut duodecim fimul dependen- 
tes, uni thyrfo jun&os , Lanfi-formes , externe 
ex viridi albicantes , eorum putamen ac gluma adeo 
tenuis eft, ut facile rimas agat, fi ex arbore deci- 
dant , lympha autem illorum eft dulcis y gratique 
faporis. 
Duodecimo, Circa urbem Sourattam, ac porro per 
totum regnum Cambaje, & Gufaratte alia PALM Æ 
Invica# fpecies crefcit TERRI dida, que cum vi- 
nifera Palma plurimum convenit, humiliorem itidem 
truncum gerens quam vulgaris ,cujus rami magis com- 
preffi „ac tenuiores trunco infiguntur , ac folia mox , 
ubi rami progerminant, fuum habent ortum; fructus 
triplo aut JD minores funt , quam vulgaris Ca- 
lappi, repleti parva ac dura nuce, edendo inepta, 
ande tantum hec arbor ad liquorem eliciendum adhi- 
betur; fi racemus junior, qui fructus poftea produ- 
ceret, abfcindatur, ac vas ipfi jungatur, uti fupra de 
Towach dictum eft, tunc colligitur in illud liquor gra- 
tiffimus ,frigidus, linguamque grate afficiens, qui in 
'tidiand ibi ufu eft, praefertim calidioribus diebus, 
acile tàmen inebriat ejus potatores. 
Decimo tertio, Pro diverfa quoque fpecie habenda 
eft CALAPPA PARVAS ee ma- 
jorem (uti etiam preter celebrem Calappum Mari- 
nam „que Cocos de Maldiva dicitur) in infulis Maldiven- 
fibus quoque crefcit ; ubi arbores Calappi frequen- 
tifime funt, adeo ut incole ex iis cibum ac merca- 
turam conquirant; fructus multo funt minores quam 
vulgaris , putamen habentes oblongum , uti Calap 
ifta. Macberoides „fed paulo minores funt, & fubftantie 
craffioris , qui in nigrum fplendentemque poliri itidem 
poffunt colorem, ac topiario ornari opere, qua in re 
cum defcripta Cy/tiformi conveniunt, mes reple- 
ti funt lympha, nucleum vero gerunt craflum: Multum 
adhibentur ad formandas ciftas , & machinulas pulvere 
pyrio replendas , in quibus pulvis pyrius tenuis adferva- 
tur, quz eum in finem nitide & eleganter exornantur, 
ac lamellis cupreis ad latera firmantur. De Nuce Cocos 
de Maldiva dicta non agam , quum fit frutex marinus, 
ac multum de natura arborum terreftrium differat , 
cujus defcriptio poftea occurret libro duodecimo inter 
arbores marinas , quamvis omnes hactenus fcriptores 
male eam inter arbores , feu Calappos terreftres deferip- 
ferunt, inter quas etiam a noftro populo in India ipfa 
degente in hunc ufque diem numeratur. 
obilis hie Calappus arbor, feu Coccus in omnibus fe- 
re regionibus totius orbis crefcit, que inter duos Tro- 
picos funt fite, quod, quantum fcio „de nulla alia, nifi 
de fola Mufa quoque obfervatur , fi enim mee 
a 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput, II. 
en buikig , °t water zeér aangenaam, en lieffelyker dan 
in de gemeene , de [lam is wat ranker , dan aan de ge- 
meene , wat na den rooden trekkende „en op de hoogte van 
Sa 10 voeten draagt by al vrugten; de takken zyn boog- 
eel van coleur , aan de boven zyde niet zeer bol, maar 
jebier plat , dezelfde coleur ziet men ook in. de middel- 
zenuwe der bladeren , die ook ligter van coleur zyn, 
dan de gemeene; de boom nog jorð > en de takken van 
de ftralen der volle Maan befchenen zynde , geven een 
weerfchyn wegens bare gladdigheit , met "er tyt wert 
by zoe boog , als een ordinaris Calappus- boom , behou- 
dende de geele koleur aan de takken „ waar aan by onder 
anderen kennelyk is, eindelyk wort by onvrugtbaar , of 
draagt kleene nooten, en daar in kleene , ofte lankwer- 
pige, en magere doppen. Op Ceylon beeft men mede 
een zoorte bier van, de voornoemde gelyk , maar de 
vrugten zym grooter , dan aan de gemeene , voorts mede 
out-geel , als aan de voorgaande „ en werden aldaar zoo 
koftelyk gehouden , datze niemant van de gemeene man 
nuttigen mag , al wafjenze op baar erven , maar moe- 
tenze aan bare Koningen prefenteeren: men wint deze 
Konings — weinig in Amboina, en aldaar eenige 
weinige in de Laha, zynde de N. W. zyde van den Am- 
boinfchen inbam , dog in meerder quantiteit op Fava, 
Banda, en de Z. O. Eylanden. Haar doppen worden ge- 
zogt van de Javanen , om drinkbekers , en fcheplepels 
daar van te maken , wegens haar lankwerpige gedaan- 
te, waar in ze met de voorgaande Calappa Paring over 
een komen. 
11. Calappa Lanfi-formis , op Maleyts Calappa Lanfa, 
blyft ook laag van fiam, zyne vrugten voortbrengende, 
als by de boogte van een man bekomen beeft; by draagt 
ook kleene vrugten , in de grootte van ruim eem uil, 
lankwerpig , ligt , 10 a 12 by malkanderen , bangende 
gedrongen aan een tros , gelyk de Lanzen, van buiten 
wit , of Wat naar den groenen trekkende , xy zyn zoo 
dun van bolfler , en dop, datze ligt berflen , ale van 
boven neer vallen, niet te min van zoet en aangenaam 
water. j 
12. Omtrent de fiadt Souratta, en voorts door ^t ge- 
beele Koningryk Cambaja , en Gufaratte , vint men een 
ander flag Indiaanfche Palma, Terri genaamt , dog met 
de wyngevende Palma meer gemeenfchap bebbende , ook 
lager van fiam, dan de gemeene , de takken zjn dig- 
ter „ en ranker aan de kruin, en de bladeren nemen ba- 
ven oorfpronk firaks by’t begin van de takken; de vrug- 
ten zjn 2 en 3 maal kleender , dan aan de gemeene Calap- 
pus, van binnen met een kleene en barde noot , onbe- 
quaam om te eeten , dierbalven wort by maar tot tappen, 
of tyfferen gebruikt ; als men de jonge fleel affnyd, daar 
de vrugten aan zouden komen, en een vat daar aan bint, 
gelyk boven van den Towak feug is „dan komt een zeer 
aangename vogt daar in, koel „en op de tonge «vat fcberp, 
die men aldaar tot dagelykze drank gebruikt , inzonderbeit 
by beete dagen , maar by maakt ligt dronken. — 
13. Voor een byzondere zoorte moet men ook Bellen de 
Klene Calappus , dewelke bebalven de gemeene groote (als 
mede de*oermaarde Zee-Calappus , Cocos de Maldiva ge- 
naamt ) nog in de Maldivifche Eylanden gevonden werd, 
alwaar de Calappus-boomen zoo overvloedig zyn, dat de 
inwoonders baar koft, en koopman/chap daar van bebben, 
de vrugten zyn veel kleender , dan de gemeene, met een 
pa perc bag 3 dop , gelyk onze voornoemde Calappa Mache- 
roides , of wel zoo Ween » en zeer dik van fubftantie , die 
zig ook zwart laat polyften , en met lofwerk uitfuyden , 
waar in zy met de woorfchreven Cyttiformis over een 
komen > en bebben weinig water van binnen , maar een 
dik pit. Zy werden veel gebruikt „ om doosjes, en kruit- 
beorentjes daar van te maken , waarin men bet fyne 
buskruid bewaard, werdende tot dien einde fraay uilge- 
Jneden > en aan de zyden met kopre plaatjes bellaagen. 
Voorts zal ik van de regte Cocos de Maldiva niet /precken, 
alzoo ’t een Zeegewas is, en veel van de natuure der land- 
boomen verfchilt „ welkers befchrfinge men dan vinden 
zal in "t 12 boek onder de Zeehomen „aboewel alle Schry-: 
vers tot nog toe dezelve abufivelyk onder de land Calappus 
befchreven bebben , waar voorze ook van onze natie, die 
zelfs in India woonen, tot nog toe gehouden is." 
Dezen edelen Cocus of Calappus-boom waft febier in alle 
de lindfchappen rondom den geheelen aartbodem, die tuf- 
[eben de twee Tropicos liggen ,"t welk neffens den Pifang- 
boom aan geen andere , myns wetens , vergund iy; avant 
200 
E nis 
