aaa an T 
TTA 
I. Boek. II. Hoofdft. 
ra germina diligenter avellenda funt, reftantes autem 
ramificationes funt excendendz, atque a Mufco , aliis- 
que inpuritatibus purgande, nec trunco alie plante 
excrefcentes relinquantur , uti funt Waringa minore 
folio, ac praefertim Cruftà arborum pufillo folio que 
herba eft fubrotundis foliolis inftar Nummulariz x at- 
que innumeris fuis tenuifimisque farmentis totam 
ambiunt arborem, & earh fterilem reddunt. 
Animalia vero, que hanc confcendunt arborem at- 
que inhabitant , primo magni funt Glires, qui nuces 
corrodunt , ac dejiciunt 3 Secundo fpecies certa Cancro 
rum terreftrium , qui Bur/æ Cancri vulgo dicuntur, & 
chelis acutiflimis nuces divellunt: Tertio Animalculum 
quoddam forma §ciuri , Malaice Tupe, Portugailis Bi- 
cbo de Palmeira (de quo poftea loco fuo plura exhibe- 
buntur.) Quarto fpecies quzdam Cicadim, que fere 
nusquam mhi in Arboribus Calappi audiuntur , que 
patve quidem funt molis, fed ingentem edunt foni- 
tum, ac plurimum fub vefpera , fereno.ac pacato. co- 
lo, cujus fonus ab aliis Cicadüm fibilis differt, Quinto 
in regione Celebes circa Macafleram in Calappi fron- 
dibus quoque invenitur interdum fpecies quzdam: Sa- 
lamandre venenata; ipfis Tokke. dita, noftro vero po- 
ulo Gekko ab ejus voce denominata ,quz arborum ad- 
cenfores infiliunt, & eorum corporibus tam diu firmif- 
fime inherent, donec totum corpus aqux immergant, 
vel urina illud adfpergant. Sexto fæpe fit, ut in fupre- 
mum arboris truncum fe conferat Anguis quidam , Oe- 
lar Petbola dictus , qui maxima ferpentuni fpecies eft, 
que-in-hifee inveniuntur infulis; ex albo „ac nigro ele. 
ganter variegata, pauco intermixto colore luteo, inftar 
indufü fericis Pethoca dicti. - Mirandum cay 
i nfcendere va- 
modo hæc tam altam, atque ereéta 
leat arborem, . 
unguile, ı 
cironi : N no 
ut vix obférvari poffint; nec etiam pro certo dici po- 
in gyros flexum toti ramo ita circumvolviffe, ut ab 
oriente fole undique. radios accipere poffet. Attenti 
itaque fint, qui hanc confcendunt bis ne, ut fz- 
om | | . Alias equi- 
, confcendit arbores, uti in horto meo in arbore 
eum inveni, & alium in racemo Mu/z adeo 
xb e E 
ee ni tar 
Fi voral. lib, 4. Cap. 26. 
inftar. miraculi adnotat fertilitatem arboris € cos in 
infula Porto-Rico crefcentis , quod fingulis nempe men- 
fibus novum emitteret germen , ac proinde novos fem- 
perproduceret fructus ,&c. verum , an hoc omni fieret 
menfe, dubito, & an re&e hoc attenderit auctor , licet 
alii id etiam teftentur auctores. In hifce vero infulis 
non certum obfervat anni gum s fed, fi bene purge- 
tur, ac nullus inde eliciatur fuccus, per totum an- 
num fruêtibus onufta eft, quamvis ordinarium nuces 
vetuftas colligendi in Amboina tempus fit menfibus 
Octobri , ac Novembri, qui totius anni menfes ficcis- 
fimi funt. Å ; 
Guilielmus Pifo in Hiftoria Brafilie , lib. 4. Cap.*12. 
adnotat , quod Cocos olim effet in Brafilia exotica ,& 
aliunde deducta , fed fuo témpore; quenter fatis na- 
fceretur, atque Brafilica lingua , [naja Guacuba dice- 
retur, Mexicana vero Coyolli ; ac tribuit ipfi truncum 
quinque, ac feptem pedes craflum , quinquaginta ve- 
ro pedes altum. / ox 
EX, 
AMBOINSCHE KRUYDBOE K. ij 
de de oude fcheuties moet men naarftig daar afnemen, de 
refterende takken wat witbreiden, en van aile Mos „en vui- 
ligbeit zuiveren; Aan den Slam moet men ook geen byge- 
wallen laten voortkomen; gelyk zyn de Kleen-bladige j]/4- 
ringa , en inzonderbeid de kleen-bladige Crufta Arborum, 
een kruid met kleene ronde bladeren > als Nummularia ; en 
ontelbare dunne ryskens, den Slam gebeel omvangende, en 
den boom onvrugtbaar makende. 
De gediertens, die deze boom beklimmen, en bewoonen $ 
zyn eerftelyk groote Rotten , die de nooten daar afknagen , 
en afwerpen; 2. een flag van Land -kreeften a die men 
beurs-krabben noemt, die met baar Jeberpe /cheeren de noo- 
ten afknippen. 3. Ken-beeftie in de gedaante van een Eek- 
horentje, by de Maleyers T Upe, by de Portugee/en Bicho 
de Palmeira genaamt , (waar van op zyn Plaats wat 
meer gezegt zal worden: ) 4. Een flag van Cicade of kre- 
kels „ die men (bier nieuwers dan in de Calappus-boomen 
boort- wel kleen van lyf, dog niet te min een groot ge, 
luid van baar gevende, en dat nieeft in de avond-ftonden , 
Dy klaar-en-ftil weer „ "t welk ook van de andere Krekels 
Jtem verfebild. s. Op Celebes omtrent Macaffer vind men 
ook boven in-de Calappus-boomen zomtyds zitten een feny- 
nige zoorte van den Salamander, by bun lieden Tokke, b 
onze natie Gekko, van zyn ftem, genoemt , die de opklim- 
mers aan ^t lyf fpringen , en daar zoo vaft aan blyven zit- 
ten, tot dat men bet gebeele lyf in "t water dompeld , of 
met pis befprengd. 6. Zoo gebeurt bet ook zomtyds , dat 
men op dezen boom wind huishouden, zekere flange; Oelar 
Pethola genaamt, zyndewan’t grootfte flac „die men in 
deze Eylanden vind, mèt wit, en zwart feboon &eplekt , 
en weynig geels daar onderlopende, fchier gelyk een zyde 
kleetje, Petbola genaamt. Het is te verwonderen, hoe zy 
dien [leylen boom op komt , werdende mil]cbien in’t opklim- 
men geholpen door twee fubtyle klauwen , dizze aan den 
buyk agter by den uitgang der dermen onder de Jchubben 
zoodanig verborgen heeft, dat menje qualyk kan ziens en 
kan men ook niet regt weten, watze op den Calappus-boom 
doet , want. de vrugien laatze onbefchadigt., zoo dat men 
oordeelt, ^t welk ook evaarfcbynelyk is, datze baar o dien 
boogen boom begeeft , om in-de Son te ‘bakeren bare: 5 
die Wir door de napt-koude ver[l» ita: QUE 
men beeft. gemerkt , datze bet gebeele lichaam met veele 
bogten vertoont op een tak, die van de opgaande Son be» 
Jiraald werd ; en de beklimmers moeten bier op verdagt 
zyn ; want bet is gebéurt , dat perzoonen den boom beklim- 
mende, en door deze ongewoone aft ver/chrikkende > van 
boven neergevallen zyn: Hoewel deze Oelar Pethola on- 
der alle Slangen de onfchadelykfte is. Zy beklimt ook wel 
andere boomen , gelyk ik ze in mynen thuin op eenen Pan- 
Zeg gevonden bebbe ;-andere bebben baar- gevonden 
in. den tros ‘van den Mufa of Piffang-boom „zoo verborgen, 
dat menfe niet bekennen konde, zy was ook van daar niet 
te werdryven , al kapte menfe met den gebeelen tros in 
=“ Jofephus a Cofta, Hift. natur. & moral. lib. 4. Cap. 
26. teekent als een mirakel aan , de vrugtbaarbeit van de 
Weft-Indifche Cocos-boom op’t Eylant Porto-rico waffen- 
de, namentlyk dat by alle maand’ een jong fcbeutje, en 
gevolgelyk nieuwe vrugten voortbrengt Pc. dog of dat pre- 
cys alle maanden. gefcbiet , daar twyfel ik aan, als mede 
of den Autbeur wel ter degen daar op gelet beeft; boexvel 
het andere Autbeuren ook Voorgeven ; immers in deze Ey- 
landen heeft by geen zeker zaizoen , maar als men bem 
Jcboon. boud 5 en: niet tapt, of tyffert , dan ziet men bem 
bet. geheele jaar door met vrugten beladen , boewel de ordi: 
maris tyd van bet in-oeg flen der oude nooten , bier in Am- 
boina gefcbied in OGober , en November , zynde de droog: 
kamen von ’t jaar. m 
` Guil. Pifo in zyn Brafiliaanfche Hiftorie , lib. 4. Cap. ` 
12. zegt , dat den Cocos-boom eertyds in Brazil vreemd was, 
en van elders ingebragt moet zyn, dog hedendaags aldaar 
overvloedig was waflchende , by noemt bem in t Brazi- 
liaans , Inaja Guacuba , in `t Mexicaans Coyolli, en 
geeft bem een ftam 5 en 7 voeten dik, midsgaders 50 voe- 
ten hoog. : 
* ee 
U Ý T- 
