16 
EXPLIGAJEIO 
Tabule Secunda. 
Littera A. Denotat integram nucem Calappam. Se 
Litt. B. dimidiam, in qua confpicitur craffities putaminis & nu- 
cki, cum cavo lympha repleto. 
Litt. C. Internam exhibet nucem gluma denudatam , cum germi- 
ne fuo . feu furculo. : 
Litt. D. Internum iftius. nucis putamen præbet, Tampurongb di- 
&um. 
Litt. E. Pyrum filtit a cum furculo fuo, feu germine 5. : 
Litt. F. Vetu/lam confpicendam dat nucem cum Primo arboris 
rudimento. j 
G. Frutium peculiaris Calappe fpeciei proponit , que Macberoi- 
des , (eu Parrangb h. e. Enfiformis vocatur, & capite fecun- 
do fub jexta defcribitur fpecie. 
H. Fruttus ett Calappe Cyfliformis, capite fecundo fub oGava de- 
fcriptus fpecie. : 
I. J. Fru&us eft Capuliformis diétus , & eodem capite numero fep- 
timo exaratus, ` 
K. eft Calappites, feu Calappi Fruêtus officulum. 
L. Calappitem proponit , ex Calappi Pyro, feu ejus lympha de- 
promptam. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput, 11, 
“EY TLEGGTNG 
Van de Tweede Plaat. 
Door Letter A. wert aangewefen een geheele Calappus-noot. 
Door Letter B. een halve noot, waar in men de dikte van de 
fchaale , en bet pit kan zien, als mede bet hol, dat vol water is. 
Letter C. vertoont de binnenfte noot, zonder de bolfter , met een 
fcheutje, ofte uytfpruytzel. 
‘Lett. D. wyft aan de binnenfte fchaal, genaamt Tampurongh. 
Leit. E. verbeelt bet appeltje a met bet bovengemelde fcheutje b. 
F. Wyft aan een Oude Calappus-noot met bet uytfpruytzel. 
G. Is een foort van Calappus-vrugt , Machzroides of Parrangh 
. genaamt, in bet tweede Hooftituk onder de fesde foort be- 
fchreven, 
H. Is de vrügt van Calappa Cyftiformis , of Doosvormige Ca 
lappus-vrugt , Capittel twee onder de achtfte zoort vermelt. 
I. F. is de vrugt van Calappa Capuliformis, Capittel twee on: 
" der de fevende zoort geftelt. : 
K. Is een Calappites , ofte een Calappus-Steen uyt de vrugt. 
L. Vertoont een Calappus-Steen uyt bet appeltje of bet binnenfte 
- water. 
M. Dendrites Calapparia, ofte een Calappus-Boom-Steen, ge 
venden in den flam van een Calappus-Boom, 
M. Dendrites Calapparia vocatur, que in trunco Calappi arbo- `. 
ris fuit detecta. , 
CAPUT TERTIUM. 
Ufus ac vires Calappi. | 
in fines adhibetur ac colitur; vel ut fru- 
ctus ferat, vel ut potus ex ea eliciatur, Fructus 
multos iterum prebent ufus, pilofus enim vetuftz ac 
ficcate nucis cortex avellitur, contunditur, atque in 
aqua macerata iterum ficcatur , qui in India loco Can- 
nabis ufurpatur, que ibi deeft, ille vero Cayro dici- 
tur, qui aptus eft ad varia funium genera inde confi- 
cienda, uti unge ab incolis ac Portugallis eum 
in finem adhibetur. æ enim vix iis indigent , quum 
ex Europa fufficiens ipfi fuppeditetur funium copia: 
Reftes vero ex cortice hoc confette per aquam ma- 
rinam confervantur , per dulcem ac pluvialem autem 
computrefcunt , per quos etiam Portugallorum naves, 
quamdiu in Indiis. navigent , confervanturs Eadem 
uoque reftis adhibetur ad omnia nayium genera ob- 
olidanda, dum in aqua intumefcat, ita ut incole in- 
fularum Maldivenfium , Malabare , ac Jave nullo 
alio funium genere utantur, nifi hoc Cayro: E con- 
tra Hollandi hoc utuntur Cannabe feu refte ex cor- 
tice ifto praeparata ad funalia nectenda, quz-quo- 
tidiano in ufu funt ob perpetua Indorum bella, que 
melioris etiam funt note illis, que ex Hollandia ad- 
P 
v 
Css uti antea jam di&um eft , duos 
ducuntur, quum cito er m D diutius illum ou 
letectus fit cortex „qui “bandi een. 
infra "ond geeft, 
foveant, quamvis poftea alius 
meliores prebet funiculos tales igniarios, qui infr: 
lib. 5. Cap. 33. fub nomine Reftiarie defcribitur. Cor- 
tice jam detracto in confpectum venit ipfa nux, feu 
putamen , quod in junioribus nucibus , que optime 
potui inferviunt , molle eft, feu cartilaginofum, fed non 
adhibetur, quum .nimis molle, ac mucilaginofum fit: 
Lympha bujus nucis frigida quidem, ac grata eft po- 
tui , fed quum fuerit affumpta , ftatim : per omnes 
penetrat artus , ac fudores excitat , quam ob rem qui- 
dam falfo hanc lympham calidz nature effe papi 
bent , quum tamen aflumpta fi fuerit tempore calido, 
fudores excitet: experientia quoque contrarium con- 
firmat, fi enim quifpiam exagitatus cito magna copia 
hanc hauriat lympham , przfertim matutino tempore; 
ac jejunus , cito talis fit Apopleéticus > vel Paralyticus, 
quod neutiquam calori, fed potius fubito frigori 
zftuantem fanguinem condenfanti adfcribendum eft. 
Hoc malum frequens eft inter noftros milites , ac 
nautas in bellis Indicis, qui lympham E nucis 
adeo incaute ingurgitant , ac per noctem fub dio fri- 
gido rori fefe exponunt fepe decumbentes , unde tum 
Apoplexia Indica tales infeftat; ceteroquin potus eft 
falubris , ac folummodo in dicto morbo & inteftino- 
rum debilitate prohibendus , fi vero nux fub cineribus 
fuerit tofta, ac tum liquor potetur, innoxie & cum 
fucceffu 
j 
I. HOOFDSTUK: 
Gebruik en krágten van. den Calappus-Boom. 
UNE? Calappus-boom word, als bier door is gexeit , 
D tot twed let einden gebruikt en bewaart , of om 
ise y daar van te bebben- of om drank daar uit 
te tappen, De vrugten geven wederom veel nuttigheden y 
de bairige bolfter van de oude , ofte droge nooten wert af- 
getrokken , geklopt , en in water geweekt, en wederom 
gedroogt 5 °t welk dan in Indien voor werk , ofte kénnip 
verfirekt , daar men "t zelve niet beeft , en Cayto ge- 
naamt wert, zynde bequaam om veelderhande touwerk 
van te flaan, gelyk meeft gefcbiet by de Portugefen en In- 
landers; want de Hollanders werden uit Europa genoeg 
gerieft , en bebben dezelwe niet van nooden. Deze touwen 
‘worden door bet zout water bewaatd , en door bet zoet be- 
dervenfe , waar mede de Portugeefe Jcheepen , zoo langze 
in India waren ».toegetakeld werden. Het zelfde werk 
dient ook, om alderbande vaartuigen daar mede te breeu- 
wen, dewyl bet int water opzweld; zoo dat de Inwoon- 
ders van de Maldivos , Malabaar , en Java, geen ander 
touwerk gebruiken, als die Cayro. De Hollanders daar 
en tegen gebruiken deze kennip , of bereide bolfter om lonten 
daar van te fpinnen, die in dagelyks gebruik zyn<; awe- 
gens de geduurige Or ae in Indien, ook beter bevonden 
worden, dan het Hollandze lont , want xy vatten ligt bet 
vuur; en zetten een beftendige kool , boewel men nåder- 
een andere baft gevonden beeft, die «vel zoo goed 
t, waar van lib. s. Cap. 33. onder den naam 
van Reftiaria , ge/cbreven ftaat. De bolfter nu afgetrok- 
ken zynde , zoo komt men op de noot zelfs, of den dop, de- 
welke in de jonge nooten , (die bequaamjt tot drinken zyh) 
week of krakebenig[l is , dog den dop werd niet gebruikt 
of bewaart , vermitze te week, en zappig is. Dit water 
is wel koel en aangenaam om te drinken , maar in 't lyf 
gekomen , dringt terftont door alle de leden , ew doet zave- 
ten, daarom zommige verkeerdelyk dit Calappus - water 
voor beet van matuure bouden , daar nogtans. een yder 
drónk koel water’, in hitte gedronken , zweeten veroor- 
zaakt , ook bewyft de ervarentbeit bet tegendeel; want zoo 
u verbit zyndég dit water gulzig indrinkt , byzonder- 
Tyk in de smorgenflond., en mugteren , die valt ligtelyk in 
een beroerte, of lammigbeit, dat men immers geen bitte, 
maar veel meer een /chielyke koude , onder ?t verhitte bloed 
vermengd zynde , toefchryven moet. Dit geval is gemeen 
onder onze Soldaten en Matroofen in de Indifche Oorloo- 
gen, die bet Calappus-water zoo onvoorzigtig indrinken , 
en dan "s magis in den kouden douw -moeten leggen, 
waar op dan volgt de Indifche beroertbeit > of beribery; 
anders is bet een gezonden drank, en alleen in bet voor. 
noemde gebrek „ en zwakbeit der darmen verboden dor 
dezelve wert niet te min met nut sebrujkt 5 als men de ge: 
heele noot in de affche braat, en als dan zoo dringt. Het 
: Water 
