20 
fepe etiarn Elephantorum pabulo inferviunt. Ex nu-.g 
cis cortice contufo ac colligato cementarii penicilla 
tectoria conficiunt, quibus muros candidos reddunt, 
& quamvis deteriora fint illis, quz ex fetis porcinis 
preparantur, preferunt tamen Indorum mores ac pre- 
parationes , que etiam ex pilis nigris arboris Gomuto, 
atque meliores conficiuntur: Cortex enim Nucis Ca- 
lappe muros facit quodammodo rubentes. Reticulum 
illud Runut dictum, de quo capite primo fuit actum, 
inter ramorum ortus difperfum cribro infervit , ut 
craffiores partes a tenuioribus feparentur, ac przci- 
pue conducit farine Zagou. arboris. Rami autem viri- 
des ad feftivos arcus erigendos adhibentur , qui in zdi- 
bus aut ante fores , ubi fponfalia vel alie publice ce- 
remoniz ac convivia celebrantur, locantur, hi tum 
undique cinguntur variis florum coloribus, Adiantho 
volubili „ Mufcis & fimilibus. Si porro incola donum 
aliquod Magnati velint offerre , five illud fit ex«anima- 
lium, aut fructuum genere, femper Calappi arboris 
ramis ornari debet, quod tamquam pacis & amicitiz 
fignum habetur, uti aliis in locis hoc ex vera Palma 
cognofcitur. In India occidentali non tam alte excre- 
feunt Cocci ,. quam in Orientali, nec altiores funt 
viginti aut viginti quinque pedibus ; ibi etiam Galli 
Anthilhrum infularum incole admodum lympham 
Nucis Calappz extollunt ad faciei cutim.candidam ac 
puram reddendam ‚fi lavent hoc liquore , dum recens 
ex arbore fuerit collectus. j i : 
Exterius hujus arboris lignum ædificatorio ac feri- 
niario operi ineptum eft, quum ejus fubftantia fit inæ- 
ualis, ac nimis fibrofa , intellexi tamen Cinghalen- 
es ex ligno vetuftiffimi trunci afferculos formare , ex 
quibus ciftulas conficiunt, quas norunt ita polire, ut 
per nigras.ac flavas venas inftar marmoris, feu mar- 
moreg appareant, fimiles quoque ex arbore Lontaro 
feu Fagerboom fabricant. i SETA 
Maldivenfium autem infularum incole, uti preter 
alios quoque teftatur Francifcus. Pyrardus , qui illas 
inhabitavit, ex hocce ligno navigia tam parva, quam 
majoris molis norunt conftruere fine ullo clavo fer- 
reo, fed folummodo per fibras ex Cairo confectas con- 
nexa, quorum Mali, vela, & funes ex eadem conftru- 
&ta funt arbore, ita ut Maldivenfes non tantum navem, 
fed ómnia ejus requifita, ex una fabricent arbore, in- 
fupetque eam onerent apris eque merca- 
turz quam vi&ui infervientibus. Tali navi a jas petunt 
Indie. regiones, quod; uantum novi, in nullo alio Indie 
loco eft m ufu. Fungofa autem trunci medulla, fi per 
annum terrz committatur, putrefcit, atque optimum 
dat fimum. ad hortorum areas przparandas ac fertiles 
reddendas, : Talibus- in regionibus, in quibus lignum 
edificationi aptum deeft , uti in Malabara , Zeylana, 
& Banda, ex ejus ligno poftes, pali, ac tigilla con- 
ftruuritur pro vulgi edibus, ut & pro vallis clauftrorum, 
fundis zdificiorum , fepium &c. In hifce vero infulis 
Moluceis in tales fines non, adhibetur, vel quia lig- 
num non adeo eft durabile — quam illud Indoftanz ar- 
boris, vel quia meliora tigna. habent. stek 
Ramificationes cum foliis virides a decem ad vigin- 
ti fibi invicem uno ordine junctz illud mirabile confti- 
tuunt rete , quod in Banda Sokkey vocatur , & quo 
certa pifcium fpecies ftupida capitur, qua femper re- 
trorfum atque ad litus renatat , fi pe commota in 
aqua folia terreantur, quamvis. fub hoc rete fpatium 
quoddam ad fefe abfcondendas & aufugiendas re- 
manet, unde & hic lufus femper in plano & zquali 
littore exercendus eft. ' ^ 
" Ad pannos atro colore obducendos fcobem Calap- 
pi arberis adhibent , aqua infufam, & primum com- 
mixtam cum: defcripto Syrupo Calappi, quam mixtu- 
ram aliquot per dies in Sole macerant, unde atram 
acquirunt tincturam, in qua pannos modo ebulliunt , 
tum atro hi colore. imbuti funt. ` 
Calappus hec arbor alia infuper praebet commoda s 
minoristamen momenti, quæ fila dat, e quibus linteo- 
la, ac facci texuntur, medius vero foliorum nervus 
acus & acieulas exhibet. ® uos 
Ut nunc etiam aliquid de viribus medicatis Olei Ca- 
lappi dicam, hoc recens interne adhibetur vel folum 
vel cum Tomarindis mixtum ad alvum leniter lubri- 
candam , plurimum tamen a. Malabaris , atque aliis 
Indoftanis populis, fed a Malaicenfibus , & Europzis, 
raro aut vix umquam interne affumitur , nifi o -tufhi. 
edici 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Cabut III, 
e boom-baften gemaakt. Altemets dient bet witfpruitfel of 
jonge blad ook tot voedfel voor de Elephanten: uit de pe- 
klopte en t'zamen gebondene bolfter maken de metfelaars bo. 
re witguaften , om bet muerwerk daar mede te witten, en 
boewel die veel flegter zyn , dan andere, van verkens- 
borftels gemaakt , zoo wilfe evenwel dat moorfe gefpuis 
liever bebben,boewel menze nog beter maakt van de fwar- 
te bairen des booms Gomuto , want de Calappus bolfter 
verwt de mueren wat rood: bet netje Runut , waar van 
Capittel 1. is ge/proken, -tuf/cben den oorfpronk der takken 
leggende , dient tot xeeven, om alderbande grof goet daar 
door te klenzen , en is inzonderbeit noodig by bet maken 
van Zagu-meel. Uit de groene takken maakt men feeft- 
boogen , ugor of in de buizen, daar een bruiloft , of andere 
publike maaltyt zal gebouden werden, welke boogen als 
dan behangen werden met veelderbande bloemen , beefterag- 
tig Mofch, Adianthum volubile, em diergelyke. Woorts 
als de Inlanders eenig gefchenk aan ymand willen brengen, 
* zy van gedierten , ofte vrugten des lants , zoo moet bet 
met Calappus-takken befteken , ofte bebangen zyn , als gyn- 
de cen teeken van vreede en vrient/chap, gelyk men elders 
met den regten Palma doet.. In Weft-Indien waffen: de Co- 
cos-boomen zoo hoog niet als de Ooft-Indifcbe , te weten; 
niet boven 20. a 25. voeten boog : aldaar pryzen de France 
bezitters van de Antillifche Eylanden bet water van de 
Calappus-noote, om: de buid van ^t aangexigte zuiver , en 
klaar te maken, als men daar mede de zelve wafcht, zoo 
vers, als bet van den boom komt, ‘ 
Het buitenfle bout van den ftam is tot timmer-, en 
Sebrynwerk onbequaam y wegens 'zyne ruige, en grofdra- 
dige fubjtantie , hoewel ik verftaa , dat de Singalefen uit 
dit bout, van de gebeel-oude flammen , eenige plankjes , 
en kistjes weten te maken, en zoodanig te polyften, datze 
wegens. de [warte en geele aderen fraay gemarmert feby- 
nen, diergelyke zy ook van den Lontar f Fagerboom zou- 
den waken; 29g. 
Maar de Inwoonders van de Maldivifcbe Eylanden , ge- 
ook onder anderen Francifcus Pyrardus betuigt , die 
gewoont beeft , weten uit dit bout kleene ep groote 
vaart te maken, zonder een yzere nagel, alleenlyk 
dezelve met de koorden van Cairo ramen Nadie: maf- 
ten, zeilen, en touwen van den zelven boom nemende; zoo 
dat den Maldiver niet alleen zyn fcbip met bet gebeele ge- 
reetfcbap van een , en denzelfden boom timmert , maar by 
laad bet met de vrugten van den zelven boom ook af, 200 
‚tot koopmanfchap als tot vietualie dienende: waar mede 
by dan naar andere geweften van Indien vaart , `t welk 
men mynes wetens in geen andere plaatfen van Indien ziet. 
Het vooze merg uit den flam zoo’t op der aarden legt „rot 
binnen een jaar, en geeft goede AL $ > om de bedden in de 
thuinen daar mede. te meften „ of vet en vrugtbaar te maa- 
ken. In zoodanige landen „daar bet bouw-bout niet veel te 
krygen is, gelyk op Malabaar , Ceylon, en in de Provin- 
cie Banda , maakt men poflen „fparren „en latten tot de 
gemeene buizen van dit bout , als mede pallifaden tot for- 
tre[Jen , onderleggers tot heiningen, ofte paggers: dog in 
deze Molukke. n «verd bet daar toe niet gebezigt, 
nfehe E 
` f om dot: bet so durabel niet en is , als bet Indofta 
. ofte om datze met beter houw-bouten verzien zyn. 
De groene takken met baar bladeren, 10. a 20. in een 
rye aan malkander gebonden , maken, dat wonderlyke net, 
'£ welk men in Banda Sokkey noemt., en waar mede then 
zekere domme wijchen vangt, dewelke, door de drillende 
bladeren in ’t water fchouw gemaakt zynde , altyt agter- 
waaris , en maar bet land retireren » boewel onder de bla- 
deren ruimte genoeg is om te ontvlieden dog dit fpel moet 
altyt op vlakke, en effene ftranden gefcbieden. 
^ i £ ae 
Om betglinnen [wart te verwen, neemt men zaagzel 
van Calappus-bout , doet bet in water, en vermengd bet 
met voor/chreve Calappus-Syroap , en laat het eenige da- 
gen in de Zonne en 200 hebt gy een [warte verwe, 
waar in men het linnen flegts opkoken moet. ‘3 
Men heeft nog eenige meerdere nuttigbedén van den Ca- 
lappus-boom , dog van minder belang , als draden , om grof 
linnen daar van te weven, en zakken daar van te de. 
als mede naalden en Jpelden uit de middel-rib der bladeren. 
Om nu ook iets van de medicinale kragten des Calappus- 
olye te zeggen , 200. wort de zelve , vers zynde, binnens- 
Lutz tngenomen y of alleen , of met Tamarinde gemengd, 
om den huik zagtelyk te zuiveren, dog meeft by de Malla- 
baren, en andere Indoftanfe volkeren; maar by de Ma- 
leyers „ende Europianen wort dezelve zelden of fchier nim- 
ja A ` mermeer 
. 
