TEE gie 
a ni ST nn or. 
I. Boek. III. Hof. AMBOINS 
Medici Portugalli illud cum SyruposViolarum ad tuffim 
prefcribunt, ut & contra A ma; oleum hoc etiam 
nutriens admodum habetur, quo corpus pinguefcit , 
ac femen in viris augetur: Verum quotidianus ejus 
ufus mihi fufpectus. admodum eft > quod tetrum & 
aduftum dat fanguinem , atque inteítina nimis lu- 
bricat, unde in omnibus alvi fluxibus prohibendum: 
Externe melius ufurpatur ad hemorrhoides illiniendas 
oleo Perficarum mixtum : folum ac calidum etiam 
iiungitur artibus dolentibus, lumbis ac genubus. 
In Indica paralytica affectione Beri- Beri dicta , hoc, 
cum aliquot guttis Olei Caryopbyllorum mixtum,illiniunt 
partes paralyticas , que tam diu fricantur , donec oleum 
in illas pepetraverit; defectu autem Olei Caryopbyllo- 
rum, quod raro deftillatur, Caryopbyllos ipfos inco- 
quunt hoc oleo, fzpe etiam addunt oleum terre , at- 
que expreflum Nucum Mn Oleum ; hoc illiniun- 
tur etiam artus Podagra ac Chiragra affeti , fed folum, 
ac fine ullo calido oleo, expreffam hoc oleum ad iftas 
optime ufurpari poteft affectiones. Coétum vero oleum 
etiam adhibetur ad mitigandos dolores in variolis, & 
ad pus cito generandum, fi leniter hocce illiniantur , 
uamvis alii Sonzar , feu liquorem illum limpidum præ- 
erant. Vulgo putant Oleum Calappi effe demulcens 
atque emolliens, quod tamen examine aliasa »parebit, 
in initio partes illinitas videtur quidem emollire, po- 
{tea vero eas ficciores reddit, quam antea fuerant, 
hinc oleo huic nulla nifi vis lubrica tribuenda eft inter 
frigus ac calorem temperata, oleum vetus non nifi 
lampadibus, & armis illiniendis adhibendum eft ; fe- 
nes amant frigidos ac rigidos fuos artus, ut emol- 
liantur , hocce illinire oleo, ac Chirurgi noftrates 
mifcent ctiam unguentis. omnibus , in quibus alias 
Oleum Olivarum requiritur , ita.ut hoc oleum tam 
folum, quam aliis mixtum medicamentis incolis quo- 
 tidiano fit in ufu ad fricandum ac liniendum corpus, 
quod: ipfis non tantum conducit fanitati, fed etiam ad 
artus agiles ac mobiles fervandos,. Julius Scalig. Exerc. 
pe déit, 2. Cardanum corrigens defcribentem ‚Tenga, 
eu Cocum Indicam, ipfe videtur per Vartomani, alio- 
rumque Hispanorum vel Portugallorum fcripta er- 
rare, quum attribuat quedam Tenge feu Calappo, 
que Lontaro feu Fager-boom magis competere viden- 
tur. B | 
s 
$ 
T. A 
„In Horto Malabarico fub finem primi capitis quinde- 
cim virtutes hujus arboris medicinales notantur , que 
quus hic extra ufum funt, omitto, exceptis tribus 
ubfequentibus, quz incolis noftris notze funt. | 
Radices in aqua decodt® febricitantibus propinan- 
tur, ut & dyfenteria laborantibus , quz ex acrimonia & 
calore fanguinis oriuntur. 
Julus recens , feu Racemus fiorifer ex fpatha exemtus, 
ac cum faccharo rubro Lontari manducatus, & ejus 
CHE KRUYDBOEK. 21 
mermeer binnens-lyfs gebruikt , als in de boeft. De Portu- 
geefe Medicyns gevenje ook in , inet Syroop van Violen, 
tegens den boeft , en enghorftigheit; men bout bet anders 
voor een voetzaame olye , waar door bet lyf vet, en de 
mannelyke natuure vermeerdert wort. Dog zegge nog- 
maals ‚dat zyn dagelyks gebruik by my verdacht is, als ge- 
nererende een quaad en verbrant bloet, ook de dermen al 
te flibberig makende ‚weshalven ber in alle buikloopen ver- 
boden «wert. Van buiten wert/e veel bequamer gebruikt, 
als, om de ambeyen daar mede te Jmeeren , met olie van 
perzike-fleenen gemengt: alleen en warm wertze ook ge- 
Jmeert op alle pynelyke gewrigten, lendenen, en knien. 
In de Indifche lammigbeit , of Beri-Beri wertze met eenige 
droppels Nagel-olie gemengd „ op de lamme leden geftree- 
ken, en 200 lang gewreven ‚dat bet indrooge, by gebrek 
van de Nagel-olye „die zelden Semaakt wort, kan men de 
Nagelen zelfs in de gemelde olye kooken » 00k daar by doen 
phn hi > en uitgeperfte Nooten-dlie: men Jmeert ze ook 
op de leden, die van Podagra , en Cbiragra gequeld zyn, 
dog zonder eenige beete olie, en al bet voornoemde kan men 
gevoeglyk met de uitgeperfte doen: doe de uitgekookte is 
ook dienftig om de pyne te ftillen in^t fweeren van de kin- 
der-pokken , en dezelve baaftig te doen rypen , wanneerze 
daar op gefmeert wert: boewel andere de Santar » of melk 
veel beter agten. In `t gemeen bout men bet daar voor „dat 
de Calappus-olie cen week makende, en vermursvénde ey- 
genfchap beeft, 't welk by nader onderzoek anders bevon- 
„Wort ; wantze [chynt wel in 't eerfte de aange/meerde 
Partyen wat te verweeken, maar droogt daar na dezelve 
barder op danze te vooren waren » en daarom kan men de- 
ze olie geen andere dan een Jlibberige en glad makende na- 
tuur toefchryven, tuffchen bitte en koud gantfch getem- 
pert , de oude olie moet men alleen in de lampen , en tot bet 
aanfmeeren van geweer gebruiken. De oude luiden Jmee- 
ren haar koude en ftramme leden gaarne daarmede , om de- 
zelve gedweeg te bouden, en onze Chirurgyns gebruikenze 
in al haar zalven „daar de O ie boe wereifcht wort, 
in Somma ‘deze olie, zoo al ch als met andere Medica- 
menten gemengd, werd by de . s dagelyks gebruikt 
tot bet wryven em /meeren can al bia dient 
niet alleen tot. gezontheit , maár ook om de lede tat, en 
rg të houden: De beer Julius Scal; Exerc.: 158. 
iftindt. 2. (willende Cardanum corrigeren, in de be- 
Jehryvinge van de Tenga of Cocus Indica Jcbynt door de 
&efchriften van Vartomanus , of andere paanye , of Por- 
tugeefe Schryvers zelfs geabufeert te zyn, fcbryoende din- 
gen van de Tenga ofte Calappa, die men waarfchynely- 
er van den Lontar 0 Fagerboom verftaan moet. 
In de Hortus Malabaricus aan ’t einde van bet eer fte 
Capittel vint men vyftien Medicinale nuttigbeden van dezen 
boom , dewelke ik, als bier ongebruikelyk , uitgelaten beb- 
be 7 bebalven de volgende drie, die onder de Pakaa be- 
zyn. ; 
„ De dekottie van de wortels in water werd gedronken 
in de koortze, en in de roode loop, die uit fcberpe en bete 
Stoffe des bloets onftaat of voortkomt. 
Het jonge bloeyzel , uit zyn fcbeede genomen, en met 
bruine Lontars zuiker gekaauwt , alleenglyk het zap in- 
fuccus deglutitus Dy/uriam curat » ac virulentam Go- fwelgende, geneeft de brant-pis , en bet etterige wateren 
norrhez mictionem. . : . i 
Ut Oleum Calappi hemorrhoidibus inundum cum 
fücceffu ufurpetur , femi-cyathus hujus recentis bi- 
bendus eft, ut alvus leniter fübducatur, quz pluri- 
mum. hac in affectione fimul indurata eft. 
Recente nuce Calappa fub cinere feu carbonibus léni- 
ter tofta, atque iterum frigefaéta, vel per noctem 
rori. expofita, tum ejus liquor cum fucceffu propi- 
natur in,omnibus morbis calidis, uti in febribus ar- 
dentibus ac dyfénteria calida: hunc in finem prima 
ppi fpecies eligitur, que alba ac viridis dici- 
tur, cortex autem ejus nec nimium deradatur, ne 
toftione liquor ejus- fumo inficiatur. 
Lympha Towak di&a adhibetur, ut medicinales ra- 
dices & herbe huic incoquantur, que earum virtutes 
melius extrahit, quam aqua vulgaris. 
Tenera, atque alba Calappi radix ufurpari poteft 
ro mafticatorio , defe&u Pinange, fi calce ac Siri mi- 
ceatur ac manducetur. 
‚Calappites , Belgis Calappus-Steen , Malaicenfibus Me- 
ica a, albus eft lapillus inftar marmoris feu 
Silicis albi , durus , planus, ac glaber, cujus puta- 
veram alio loco inter lapides ac mineras defcriptio- 
nem dediffe, quum vero in Calappa nuce inveniatur, 
ac. follicitús fim , opus illud à me forte S 
` utum 
in de Gonorrhea, 
De Calappus-olie werd muttelyk ge/meert op de Am- 
bayen, dog moet men een half kopje vol verfche olie in- 
drinken , om den buik zagtelyk ie verweeken, dewelke 
by dat accident gemeenelyk verbard is. 
. Een jonge C wa op koolen of onder beete affche ge- 
braden, en dan weder koud geworden , of een nagt in in 
douw gefteld, kan nuttelyk gedronken werden in alle beere 
ziekten, als koortzen en ká, buik-loopen; hier toe verkieft 
men de cerfte zoorte, die men witte en groene aoe Lind 
noemt , en men moet de bolfter niet te veel affchillen, 
op dat bet water in bet braden niet rookagtig werde, 
. Den Towak werd gebruikt om alderbande medicinale 
wortelen en kruyden daar in te kooken: want by derzelver 
kragten beter uittrekt, dan gemeen water. 
De Jonge en witte Wortel van de Calappus-boom kan 
men gebruiken, om by gebrek van Pinang, met kalk en 
Siri te knouwen. 
Calappites , op duits Calappus-Steen ` Maleits , MESTICA 
CALAPPA, is een wit Steentje gelyk alabaft „ of een wit - 
Kei-fleentje , ook van deszelfs bardigbeyt „effen „en glad, 
't welk ik voorgenomen badde op een andere plaats te be- 
Jchryven onder andere gefleenten en mineralen. Maar de- 
wyl by in de En gevonden word , en tk gr 
3 5 
