22 HERBARII AMBOANENSIS 
lutum iri, animo induxi hic loci ejus exhibere de- 
{criptionem. Eft itaque albus ac politus, feu glaber 
lapillus in interiore Calappe nucis parte concreicens, 
nunc putamini fixus, nunc vero media in lympha na- 
tans, diverfe ac duplicis potiffimum forme. — _ 
Primus eft oblongus, inftar coni obtufi, feu ovi La- 
cert, magnitudine cordis avicule , interdum inftar 
cordis Columbini. Poftica ac latiffima pars eft fqual- 
lide lutea, ac coronulam gerit inftar dentis, qua pu- 
tamini ne&titur. Anterior autem & anguftiffima pars 
infignitur macula fplendente, quz fi ad lucem confpi- 
ciatur, inftar radiantis parvi folis apparet, fique hac 
deftitiuatur , tanquam mortuus ac fpurius habetur 
lapillus. 
Alter forma eft rotunda, ab utroque latere com- 
preffus inftar Lentis, aliquando autem penitus rotun- 
dus, & ubique albus, &ad pellucidam partem jam de- 
fcriptam maculam folarem exhibens. Maximi funt inftar 
feminis Lupini, minimi inftar Pifi, atque hi femper 
libere in aqua fluétuant: Ambo plerumque fiffuras 
uasdam habent, quz haud profunde funt, nec vi- 
lioris hinc funt pretii, quz tantum oriuntur, quum 
lapilli hi in materia aquofa crefcant, fi libero ac ficco 
aeri exponantur , alias quamdiu liquoriinnatant, nul- 
las habent fiffuras. Latine mihi dicitur Calappites, ac 
puto effe fpeciem Dendritis, qus apud Plin. Lib. 37. 
Cap. II. inter fimiles commemoratur lapillos, atque 
incognita ac fabulofa hactenus credita fuit, a me au- 
tem hic in India fepius inventa, ac detecta; Malai- 
cenfibus vocatur Meftica Calappa. Notandum eft , Ma- 
laicenfes nominare omnia lapillorum genera Meftica, 
feu Moftica, que in animalibus, fructibus, lignis, at- 
que aliis irregularibus inveniuntur corporibus, cujus 
eneris quedam poftea in hoc opere exhibebimus. 
ariffime hic detegitur lapillus, atque in mille nuci- 
bus vix unus, neque etiam in omnibus reo ` 
licet arbores Calappi ibi fint frequentes, Ted pluri- 
mum. in infula Cele es circa Mäcafleram; atque in 
finu Boreali Kajeeli, item in Boetona, que due in- 
füle hoc peculiare habent, quod plurimas tales Mefticas 
dent, tamin animalibus, quam fructibus, ita ut fere 
nulla fit fructus fpecies, ex quo non, in Macaffera vel 
Boetona, Meftica demonan podir : 
. Incole plurimum omnes Mefticas amant, quarum 
quasdam tanti zftimant fut optimis etiam praeferant 
emmis; plurimas enim ipfis tribuunt immo fine du- 
io fuperftitiofas etiam virtutes, geftant enim has ad 
nudum corpus, in annulis, & armis, ad profperum cona- 
tuum fucceflum obtinendum. Elegantiffimos ac rotun- 
diffimos hujus Calappi lapillos, feu Calappites impo- 
nunt annulis fuis , vel etiam telis adpendent , non auro, 
fed argento circumdatos, dicentes melius hoc cum 
natura Calappites convenire. Hanc quoque gerunt 
uti jam dictum eft, ad bonum fucceflum mercatu- 
re, & agriculture obtinendum , immo generali- 
ter in omnibus fuis conatibus, in ipfo quoque bello, 
quod ultimum tamen a quibusdam eluditur, atque ob 
hanc imprimis cauffam, quia Calappites funt fructus fl 
arboris, quz cum rebus bellicis minimam habet con- 
venientiam. Sicut in aliis natura crefcentibus nulla 
eft inter Joviales & Martiales plantas communitas. A- 
quz illam etiam inmittunt, & ejus infufionem febrici- 
tantibus exhibent, fed mera tantum eft opinio atque 
imaginatio. Sic etiam cum aqua contritam inftillant 
oculo, & Ophthalmiz optime prodeffe ajunt. An 
genuinus hic fit lapillus, fequenti tentant experi- 
mento; inter Pady feu Oryzam mixtum gallinis offe- 
runt , quam diu illis mixtus eft, inde non edent; hoc 
autem mihi non fucceffit, fi enim gallinos ab Oryza 
non avertiffem, fimul cum Oryza lam comediffent , 
genuinum tamen efle , quem poflidebam, putavi. Malla- 
bari incredibilius mihi narravere experimentum , quod 
vera nempe Calappites arbori Calappi appenfa effice- 
ret, ut omnes arboris fru&us caderent, cujus num- 
uam inftitui experimentum. Plinius loco citato aliud 
Dendritis datindicium, quod nempe fub radice arbo- 
ris, quam eradicare volumus, fepulta, efficiat, ut 
fecuris neutiquam hebefcat. 
Alia. ac mira, Dendritis , ex Calappo arbore de- 
prompta , hic alteri addenda eft , cujus unicam tantum 
vidi ac habui, Hec inventa fuit in infula Zeylana in 
ligno arboris Calappi, que paulo ante per tonitru 
deje&ta ac fiffa fuit. Servi praefecti cujusdam Mili- 
tum Belgarum ibi tranfeuntes concurrunt ad eam, 
ut 
Liber I. Caput III, 
ben, dat bet gemelde werk van my niet zal voltooit worden; 
zoo beh ik geetgevonden zyne be[cbryvinge albier in te voe- 
gen: Het is dan een avit glad Steentje , van binnen in de 
Calappus-noot groeiende, zomtyts los in bet water dryven- 
de: Zynde van tweederlei gedaante. 
De eerfte is langwerpig , als een ftomp kegeltje , of 
hagediffen ey, in de grootte van een klein vogels bert, 
zomtyts ook als een duiven bert. Aan 't agterfle, en 
breeifte eind’ is by vuil-geel , en beeft een kroontje, als 
een uitgevallen tant, waar mede by aan den tampoerong 
vaft gezeten beeft: op bet voorfte en fimalfleeind, ziet men 
een blinkend plekje , als men bem tegens den dag boud, ge- 
lyk een flralend Zonnetje, en zoo zy dit niet en hebber: , 
avordenze voor dood, of baftard gebouden. 
Het ander is rond, ter weerzyden wat plat, als een 
Lin[e, zomtyts ook gebeel rond , overal wit, en aan de 
klaarfte zyde mede bet voorfchreve Zonnetje vertoonende: 
de grootfte als een Lupien, de kleinfte als een Erwte , en 
deze dryven los in "t water: aan beide ziet men gemeene- 
‚Iyk eenige fcheurtjes , die niet diep ingaan , en bet Steentje 
niet te flimmer maken, berkomende, om dat bet Steentje 
in een vogtige materie groeid , en dan in de droge lugt 
komende op dusdanige manier fcheurtjes zet. Ik noem bem 
in "t latyn Calappites, en reken bem voor een mede zoorte' 
van Dendritis ( by Plinius Lib. 37. Cap. II. vermeld, 
onder andere bef hed REM die tot nog toe voor onbe- 
kent en fabuleus gebouden , dog veele van my bier in Indien 
uitgevonden zyn : in " Maleits noemt menze Meftica Ca- 
op dog dient geweten, dat de Maleiers Meftica of 
oftica noemen alderbande ‚fkeentjes > die in gedierten, vrug- 
ten, bouten, en andere ongewoone lichamen gevonden wor- 
den, diergelyke wy nog eenige in ’t vervolg van dit werk 
zullen aanwyzen: men vind dit fleentje zeer zelden, en in 
duizent Calappus-nooten niet een ; ook niet in alle landen, boe- 
wel de SE boomen daar overvloedig zyn, maar meeft 
op "t eilant Celebes omtrent MacafJer , en in de noorder bogt 
van Kajeeli ; als mede op Boeton „welke beyde eilanden deze 
eigenfchap bebben, datze veel diergelyke Mefticas voort- 
brengen ; 200 in gediertens eee » 2ynde fchier niet 
eenen orugt , Re men kan op MacafJer en Buton een Meftica 
daar van toonen, x d 
EN 
De inlanders bouden in *t generaal veel van alle Mefti- 
cas, zynde op fommige derzelver zoo verzot, datze die boo- 
ger agten, als de befte juweelen: want zy fchryven bun 
wonderbare, en daar onder buiten twyfel veele fuperfti- 
tieufe, kragten toe, dragende dezdlwe aan baar lyf, in de 
ringen, en aan baar geweer , om goed geluk in zekere voor- 
nemens ve bebben: de mooifbe en ronde van de Calappus- 
Steentjes zettenze in ringen, of bangenze aan bare &rijJen, 
niet in goud, maar zilver ingevat, "t welk zy zeggen met 
de natuur des fleens beter over een te komen. Zy dragen 
bem, om, als gezegt, goed geluk te hebben zoo in koopman- 
Jchap, als in den lant-bouw , ja in "t generaal by alder- 
bande voornemens, zelfs in den oorlog, welke laafte egter 
by andere uitgelagt werd, en dat met reden, om dat deze 
beenen zyn vrugten van een boom met. oorlogs zaaken geen 
gemeenfcbap Lebbende: gelyk in andere zaaken die door de 
natuur groejen, geen gemeen/chap is tu[fen planten Jovia- 
les en Martiales genaamt. Zy leggen bem ook in water, 
en drinken daar af in de koortzen, maar daar moet ruime 
„inbeelding by zyn. Item: een weinig op een [teen met wa- 
ter gewreven, en in de oogen gedaan, geneeft, naa haar 
zeggen, de verbitbeid derzelve: de preuwe van den opreg- 
ten ftellenze aldus; legt bem onder pady , of ryft de boen- 
ders voor, zoo zullenze daar van niet eten, zoo lane den 
Steen daar by legt; dog dit beeft my niet willen fuccederen, 
want bad ik de hoenders niet afgeweerd, zy zouden my bet 
Jleentje met den ryft opgegeten hebben ue Juftineerde 
ik, dat ik een opregte badde. De Mallabaren bebben my 
nog een ongelovelyker proeve geleerd; namentlyk dat een 
opregten Calappus-fteen aan een Calappus-boom gebangen, 
alle deszelfs vrugten zal doen afvallen, ^t a ik nooit 
geprobeert bebbe. Plinius Loco Citato zet een andere 
preuve aan zue Dendritis , te weten, datze onder de 
wortel van een boom, die men-omkappen wil, begraven 
zynde, de byl niet laat ftomp werden. ERA 
Een andere , dog wonderbaarlyke Dendritis „ook uit een 
Calappus-boom gebaalt , moet ik bier by ftellen , waar van 
‚ik maar eenen gezien en gebad bebbe. ` Dezen was Bevon- 
den op 't eiland Ceilon in bet hout van een Calappus-boom , 
die kort te vooren door den donder omgeflagen, en opge- 
Jpleeten was, De flaven van een duits officier , juift voor- 
b 
