ee ee IBN 
eT i S wan " 
Í. Boek, HE, Hoofdft. 
ut cerebrum Palmz ex ejus fuperiore trunco colli- 
gerent, quem fecuri aperientes Dendritem ita ligno 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK: 33 
by gaande, liepen der na toe; om het palmyt daar uit te 
balen, en bet bovenfte fluk van den flam met bouwhes- 
` 
inhærentem inveniebant , ut concludi certo poffet fen openende , wonden dit Steentje zoodanig in bet boud 
concretam ibi fuiffe, quam domino fuo offere- ft 
bant, qui, ut dixi, Belgicus erat Militum praefectus, 
curiofus admodum ac fide dignus vir, quique eandem 
poftea mihi dono dedit. Lapillus hic erat rotundus, 
paululum inzqualis, magnitudine Cerafi nigri, durus, 
& inftar Silicis glaber, neque pellucidus, coloris lu- 
tei vitellini; in hoc undique confpiciebantur plurimi 
albicantes annuli feu circuli, intus plano luteo notati, 
quidam minores, ac fi in eo depicti effent, fupremus 
annulus maximus erat, ac.in fe alium continebat cir- 
culum opaciorem, inflar iridis oculi, alii vero mino- 
res, quorum quidam fibi invicem intricati > Quidam 
etiam penitus albidi erant, quales fere circuli in 
fpecie quadam /apidis vilterialis feu aftroitis a parent ; 
ab una parte confpiciebatur alba macula, pa idi colo- 
ris, qua per fülmen videbatur quodam modo ida. 
Centurio declarabat, Cinghalenfes ipfi dixiffe , fzepius 
tales Dendrites in Calappi ligno inveniri > plures 
tamen proferre non poterant, vel indicare, quamvis 
tum temporis ipfispreeflet tamquam Deffave , feu præ- 
fe&us. Suo autem judicio tales forte habuerunt, fed 
quum natio ifta, que ac alii Indi, tales raras Mef- 
ticas magni zftiment fine dubio celarunt illas > quum 
fecum geftent ad profperum rerum fuarum eventum d 
& prefertim belli, quod tamen credere non potui, 
quum illam arborem a vi tonitru arcere non potue- 
rint, fed proverbium ait, minus majori cedendum. 
De talibus vero lapillis nil am lius audivi, nec eos 
ultro vidi, atque nofter annulo circumdatus anno 
1682. inter alias curiofas res magno Hetrurie duci 
miffus fuit nomine Dendritis DP, Depidtus in- 
venitur Tabula 2. litt. K. & binz alie Dendrites diver- 
æ figure addite funt litt. L. & M. ` 
* 
» 
Incolz me aliud infuper „fed noxium experimentum 
docuerunt omnis generis Mefticas examinandi, an effent 
genuine ; hoc fit, fi illas coquant in fortiffimo aceto, 
vel in fucco Limonum macerent; fi enim tali modo 
ebulliane, &büllulas ejiciant, tum talis enuina ha- 
betur. Hoc bene fuccedit cum Dendriti Ca apparia, & 
omnibus Mefticarum generibus , que opaca funt, 
ac nigra, fed fplendorem fimul amittunt, unde ex- 
PE tum hocce merito rejiciendum; melius eft, 
1 
Calapparia | tis per duas maceretur horas in 
liquore nucis Calappe, ac cum ejus nucleo fortiter 
fricetur, tum fplendorem ac pelluciditatem recupe: 
rant, quam per diuturnum ufum etiam amitti nt. Ifta 
ebullitio, feu bullarum eje&io fit, quia he Meftice 
porofe magis funt, quam alie verz filices, & quan- 
dam äeris portionem retinent, qui per penetrans ace- 
tum, feu Limonum fuccum expe litur , atque iftasexci- 
tat. bullulas, uti hoc etiam fit in Aftroite Europeana: 
quz aceto infufa itidem movetur: pellucid vero iftam 
nolunt exhibere ebullitionem, fine dubio, quod tali- 
bus deftituantur poris, uti expertus fui in dendrite fer- 
pentaria, que pellucida eft inftar Cryftalli , & inveni- 
tur in capite ferpentis cujusdam maligne, in infula 
Celebes , que ex narratione incolarum cum Bafi- 
lifcis ac draconibus comparari poteft, ac proinde 
Dendrites Dracontia nominanda eft. å 
SE 
ud; 
` Dendrites bf ier jam deferipta longe durior erat 
vulgari Meftica Calappe, ac nocte ad Achatam, vel aliam 
minorem filicem allifa, fcintillas ejiciebat ac fplendo- 
rem, hoc idem quoque Dendrites Dracontie exhibe- 
bant, Albe vero Pulgiparie Dendrites hoc non prefta- 
bant, uti hec alii opaciores lapilli. 
N. B. Experimentisdetectum eft, fi fpnmam fumant, 
quz ex arundine Bambus in liquore Towak dicto colli- 
gitur, ac*cuidamimponatur ferro, Metallo, vel Por- 
celano ,*quod per folem candefaétum fuit, tum appa- 
rebunt multi Milliones animalculorum , quz in Towak 
funt genita, vel in eumirrepferunt, quz calore agitata 
profiliant. Franciscus Pyrardus feribit, — ac 
yru- 
ceken, dat men genoegzaam befluiten moefte ; daár in 
gegroeid te zyn, "t geenze dan aan baren meefter gaven, 
zynde een duits Kapitein, eem curieus ende geloofwaar- 
dig man, dewelke bet zelve namaals aan my vereerd 
beeft: dit Jleentje was rond > 0f ten weinig bultagtig , 
in de groote van een krieke, bard en glad als een kezel 
Steentje, niet door/chynend’, doirgeel van coleur , daar 
op fionden rondom veel witte oogjes of circultjes ; bin: 
nen met eem peel plein, zommige groot, zommige kleins 
als of xy daar op gefchildert waren, bet bovenfle_ oog 
was ‚bet grootíle , en hadde binnen zig nog een anderen 
donkeren circul, gelyk de Iris in een 00g , van de andere 
oogjes liepen zommige door malkander > zommige waren 
ook gebeel wit, diergelyke cirkeltjes men fchier ziet aan 
een zoorte van den Lapis Victorialis , of Aftroites ; 
aan de eene zyde zag men een wit Plekje , doods van 
coleur , alwaar men fuftineerde dat bet van het blixem 
vier een weinig geraakt was. Den Kapitein verklaarde , 
my, dat de Singaleezen bem gezegt badden , dat zulke 
Jleentjes meermaals in ^t Calappus-boud gevonden wier: 
den, maar konden egter geene meer te vaorfchyn bren-, 
en > of aanwyzing doen , hoewel by doenmaals , als 
eflave , dat is land-droft , over baar lieden te com: 
mandeeren badden. Na zyn gilling mogten xy wel dierge- 
lyke gebad, maar voor bem ‘verborgen gebouden bebben , 
om dat die natie, zoo wel als andere Indianen, diergelyke 
zeltzame Mefticas in groote waardy bouden , dezelde dra: 
gende, om goet geluk te hebben, bezonderlyk in den oor: 
08, "t welk ik geenzints aannemen konde s maadiem by 
zynen boom niet badde befchermen konnen tegen bet don- 
ders-geweld, dog bet fpreekwoord luid, als meerder komt, 
moet minder wyken: ik beb ook van diergelyken niet meer 
geboord, nog gezien in deze Oofterfche geweften, en by 
15, in een ring gevat, A. 1682, onder myne andere rari- 
teiten gezonden aan den grooten Hartog van Toskanén, 
met den naam van Dendritis Co E Hy fiaat àf- 
Sind in de tweede plaat onder de letter K, en nog twee 
alappus [leentjes , wan diverfe fatzoen, yn daat $y ook 
te zien onder de letter L. en M. 
De Inlanders bebben my.nog een andere, dog ondeugeri: 
gende preuve geleerd, om alderbande Mefticas te probe- 
ren, ofze opregt zyn: dit gefthied, als zy den zelven in 
Jeberpen azyn, of zuure Lemoen-fap leggen; want als zy 
daar in Rooken, en bobbeltjes rontom zig opwerpen; 200 
houdenze die voor oprept: dit gefchied wel aan den Calap: 
pus-fteen, en alle Melkicar, die niet doorfchynend, no 
zwart zyn, maar verliezen met een haren helderen glans, 
wesbaluen defe preuve verwerpelyk is: beter doet men, als 
men die Calappus-fieenen een paar uuren legt in water van 
een sa ed » en baar met deszelfs pit afuryft, zoo 
krygenze bare zuiverbeid en glans wederom, dieze anders 
ook door bet lang gebruik verliezen. De voornoemde koking 
of bet Á ail i van bobbeltjes komt daar van daan, om dat 
deze Meflica voller met gaatjes zyn , dan andere regte keyzel- 
fleentjes , en min of meer ugt im baar verborgen houden, 
dewelke door den indringende azyn, of Lemoen-fap uitge- 
dreven werd , en de voornoemde bobbeltjes veroorzaakt , ge- 
lyk men aan den COM Aftroites of flerre-fteen ziet 
gebeuren: Fa ook dat by xig in den azyn komt te bewe- 
en: maar zoodanige Mefticas, die doorjchynend , of don- 
er en zwart zyn , willen de voornoemde koking niet ver- 
toonen , buiten twyfel, om datze diergelyke Poros niet 
hebben „ gelyk ik geprobeert hebbe aan zoodanige flange- 
po^ > die ‘klaar zyn , als een cbriflalle , en phe. 
werden in "t hooft van een zekere booze Jlange op bet eylant 
Celebes , die, naa "t verhaal der Inlanders, met Draken 
en Bafilisken te vergelyken zyn; en derbalven bare fleenen 
wel magen voor Dracontia gehouden werden. 
Den voorfebreven Dendritis Calapparia was veel bar- 
der , dan een gemeene Calappus-fteen, en ’s nagts tegen een 
agaat, of ander kleen keizel-fteentje geflagen „ vuerde, 
en gaf een heldere fcbyn wan zig, 't welk ook deden de 
naafbgenoemde flange-fleenen; maar de witte Calappus-ftee- 
nen willen zulks niet doen, nog ook andere donkere Jleenen. 
N. B. Men beeft ervaren, ^ men neemt den [cbuim , die 
zig in derieten van Bamboes op den TOwak zet , en leet den 
4. l op eenig yzer , metaal, of porcelyn, dat in deZonne 
beet geworden is, zoo zal men zien veel duifenden kleine 
diertjens , als. miertjens „ of uit den Towak gegroeid, of 
daar in gekroopen, die, door de bitte geraakt ; weg fprin- ` 
gen: Francois Pyrard /cbryft, dat in de Maldivis uit 
den 
