24 HERBARII AMBOINENSIS 
Syrupum ex liquore Towak Calappi in Maldivenfibus in- 
fulis fequenti parari modo, Towak infundunt cacabo, 
& coquunt eum cum albis ac pellucidis lapillis, qui 
in mari inveniuntur , fi per aliquod tempus bic liquor 
cum lapillis ebulliverit, inftar mellis fapit & optimo 
fyrupo fimilis eft, inftar cere flavus, & norunt præ- 
parare vel tenuem, vel infpiffatum , uti ipfis Iubet. 
Syrupus hic denuo fi coquatur cum pluribus talibus 
lapillis , infpiffatur & albefcit inftar facchari Canthi 
albi, quo mercaturam exercent. Å 
Liber I. Caput. IV, 
den Calappus - Towak de fyroop en zuiker aldus gekookt 
word; zy doen den Towak in een pan, en kooken bem met 
zekere witte en klare fteenties , die men in Zee vind; na 
een zekere tyd kokens word dezelve Towak als boning , en 
van fmaak als de befte fyroop, geel. als wafch , en zy kon- 
nen `t zoo dun, of dik kooken , als zy willen. Deze fy- 
roop nog eens gekookt met meer fleentjes, en dam ge- 
droogt , werd zoo dik en blank als Kandy-zuiker , waar 
mede zy Koopman[cbap dryven, . 
CAPUT QUARTUM. 
Abortus , & Monfira C oc c ORU M. 
tus ac monftra defcribemus , que hoc in ge- 
nere aliquando proveniunt ; hzc autem habeo 
" non uti veros abortus , fed ut luxuriantem materiam, 
fi nempe una ex nuce tres quatuorve progerminent 
trunci , quod in hifce Orientalibus plagis raro ‚in Zey- 
lana vero, aliisque Malabaricis regionibus fzepius ob- 
fervatur. Raro autem ambo vel plures fuas acquirunt 
erfe&tiones , unus enim vel alter fenfim emoritur. 
n Zeylana tamen prope Columbo in horto quodam 
tres fimul Calappi trunci uno ex ortu provenerunt 
ingentes fatis, inter quos cellula trigona locata fuit: 
in regionibus quoque ad Eurum fitis geming nuces 
obfervate fuere, que duo nempe putamina fibi invi- 
cem juncta gerebant, atque in utroque continebatur 
diverfus nucleus. An autem hzc peculiaris fuerit fpe- 
cies, an vero forte fortuna ita progerminaverint, co- 
| gnofcere non Donn,  . s R 
Abortus autem proprie dictus eft, qui Contra na- 
ture propofitum ex defectu materie vel alio impedi- 
mento provenit, & hinc irregularem obtinet formam, 
cujus duo tantum proferam exempla , unum tricipitis, 
alterum polycephalz arboris Calappi. 
Pe regulares Calappi fpecies , jam ejus abor- 
Prima in Amboinz antica parte in folo Hitoe ditto; 
in montano , oud-Kaytetto dicto loco, mirabilis fane ac 
tara erat Arbor Calappus, cujus coma contra generis 
fui naturam in tres divifa erat ramos inftar folii Bag- 
ee: Unus enim ramus erectus erat, alii autem duo ad 
Kets inclinabant , quorum quisque ordinariam ha- 
bebat frondem feu folia: Numquam hzc arbor quos- 
dam produxerat fructus, & incole illam patrie fuz 
fatalem putabant arborem, quum enim eorum pre- 
fectus Kakiali di€tus cum toto populo anno 1642. re- 
bellarent, & arma contra Belgas gererent, accidit, 
ut Triceps hec Calappus fponte fimul cum alia arbore 
Waringa caderet , quod prefectus Kakiali audiens, hec 
voeiferatus eft verba; noftra quoque terra cadet , uti in 
fubfequentibus etiam fatum fait annis, quum ipfe oc- 
cideretur , ac regnum quadriceps antiquum , cujus 
multiceps Calappus arbor fignum. erat, everteretur, 
ac regio tota in ditionem Hollandorum redigeretur. ` 
Aiterum exemplum rarius eft, ac verum Calap- 
pi monftrum, quod meo etiam tempore anno 1685. 
confpiciebatur ad diftantiam Bombarde verfus Au- 
ftrum , ad Occidentalem pagi Baguale partem, in an- 
teriore montium parte, quz jam fruticibus, & aliis 
filveftribus occupatur plantis, ante viginti autem an- 
nos fuerat hec arbor ab hominibus ibi plantata , & uti 
ejus domini narrabant, primo ordinariam habuit for- 
mam, atque etiam fructus produxit, poftea autem in 
hoc monftrum degenerata fuit. Ejus truncus viginti 
circiter pedes erat altus, ac vulgaris craffitiei, in cujus 
fupremo er ordinariam comam triginta circiter 
alias gerebat ramificationes , quz inftar tot diverfarum 
arbufcularum circa veram comam difpofitz erant inftar 
brachiorum Lampadum, per quatuor ftrata fupra fe in- 
vicem, ac radicibus fuis intricate & connexe, atque 
` praterea tot aliis herbarum generibus concrete, ut 
vera coma vix dignofci poffet, harum oo vel de- 
cem trunci pedis craffitiem habebant, ac duas trefve 
fpithamas longi erant, ad eorum ortum autem tenuio- 
res, ubi rn paucas radicales extendebantur fibras, que 
fibi invicem intricate admodum erant. Omnes autem 
laterales ant > cujusvis tamen coma erat 
erecta , perfectis ac vegetis ramificationibus y4 
inftar 
I. HOOFDSTUK 
Misgeboorten,, en Monjters van den Calappus-Boom. 
A de ordinaris zoorten zullen wy nu befchryven 
eenige misgeboorten of monfters van den Calappus- 
.* boom, dewelke zig in dit geflagte zomtyts ver- 
toonen: dog voor geen misgeboorte, maar overtollige ftof- 
fe, zal ik bet reekenen , wanneer uit eene noot twee, en 
drie flammen voortkomen, °t welk in deze 3 pre quar- 
tieren zelden , maar op Ceylon, en andere Mallabaar/che 
landen dikwils gebeurd. Zelden komenfe ook beide of alle 
tot baar perfeêtie , maar de eene gaat gemeinelyk met er 
tyd uit: egter heeft men op Ceylon , by Columbo , in een 
tbuin drie redelyk groote Calappus-flammen gebad uit ee- 
nen oorfpronk „ waar tuffchen een drie-zydig tafeltje gezet 
was: men beeft ook in'de Zuidoofter Eylanden tweelings 
nooten gevonden, te weten die twee doppen in malkande- 
ren badden , en aan yder dop bing zyn byzondere kern, of 
pit. Of dit nu een byzondere zoorte op zig zelven zy , of 
datze by geval voortkomt , en heb ik miet ervaren konnen. 
ges pe eR 
De eigentlyke misgeboorten nu zyn, dewelke tegens "t 
voornemen der natuur „ door gebrek van flof, of ander be- 
letzel , voortkomen , en daar door eenongewoone gedaante 
krygen, waar van ik maar twee exempelen zal vertoonen: 
het eene van een drie-boofdigen „en het ander van een veel- 
hoofdigen Calappus-boom. | 
1. In voorige tyden [lont in Amboina op’t land Hitoe in 
"t gebergte van oud Kaytetto een wonderlyke en zeltzame Ca- 
lappus-boom , wiens kruin , tegens de gewoonte van zyn 
& agte in drie takken verdeeld was, op. de manier van ’t 
olium Baggez: want den eenen tak ] regt overein- 
de, en de twee andere [Londen ter zyden wits zynde voorts 
yder voorzien met bun ordinaris loof : by badde noit eenige 
vrugten gedraagen: en de Inlanders bielden deze voor baar 
lant fataal; want anno 1642. als baren Capitein Kakiah 
met dat gebeele lant rebelleerden , en de wapenen tegens den 
Hollandjen Staat voerde, viel deze drie- boofdige Calap- 
pus-boom om verre, te zamen met een anderen raaren Wa- 
ringe-boom , ’t welk Kakiali. boerende in deze" woorden 
zoude bebben doen uitherften: Ons lant zal vallen, gelyk 
ook in de volgende jaren gefcbiet is; werdende by Kakiali 
Sec? 1 oterbenfilize regeringe, Waar van de- 
ze -veel-be 
t , de oude 
dodi e Calappus-boom een teken vas , witgeroeid, 
„en °t land onder "t gezag der Nederlanders gebragt. 
2. Het tweede exempel is nog veel zeltzamer , en een 
regt mon[ler van een Calappus-boom , dewelke by mynen 
p^ „en nog anno 1685. gezien wierd omtrent een Canon- 
choot in "t zuiden,ten weften van de Negorye Baguala, in 
't voorfte gebergie „nu met digte ruigte bezet , dog voor 
20. jaren door men/chen handen. geplant , en , zoo de eyge- 
naars zeiden , beeft by in "t eerfte zyn beboorlyk fatzoen 
gebad „ook vrugten nm > maar is daar na in dit 
monfter verandert. De flam is omtrent twintig voeten 
boog, en van ordinaris diktes boven beeft by, behalven. 
takken, 
de regte kruin, nog wel dertig volwaffe dewel- 
ke, als byzondere jonge boomtjes., rondom de regte kruin 
bangen , pelyk de armen van een groote lamp, vier lagen 
boven malkander , met de wortels aan malkander vaft ge- 
ser > en daar en boven met veele andere ruigte zoodanig 
ewafJen, dat men de regte kruin niet bekennen konde. Hier 
onder waren agt of thien fluks aan baren ftam ruim een 
been dik , en twee of drie fpannen lang, en daar na by 
baren oor/pronk weder fmalder , daar zy baar in weinige 
wortelen verdeelden, die verward door malkanderen lie- 
pen: alle bingenfe met bogten af, dog yders kruin. ftond 
overeind met volkome en jeugdige takken beladen, als een 
jonge o6 Sa » bebalven dat de bladeren wat kor- 
ter „en Jma der waren: De andere boompjes waren allengs- 
kens 
— 
