26 
CAPUT QUINTUM. 
Pinanga. ARECA. 
Uc ufque defcripta fuit Palma Indica Major Nu- 
H cifera , nempe Gg: fubfequitur jam nuci- 
fera minor, que eft arbor Pinanga, unde Pi- 
nang feu Areca componitur. Hac autem Calappo fi- 
millima eft, fed multo minor, a triginta ad quadra- 
ginta pedes alta, ad fummum fpithamam crafla, trun- 
co erecto, & excelfo, inftar hafte erectz , fine ali- 
quo angulo, nec inclinans, uti Calappus. Truncus au- 
tem eft cinereus ,-in multos circulos divifus paralle- 
los, paululum diftantes, qui truncum tamquam per 
annulos ambiunt haud multum protuberantes , in una 
fpecie propinquiores, in altera vero remotiores ; ig- 
num magis albicat, ac pluribus fibris longitudinalibus 
eft. pertextum , quam in Calappo , in juniore atate 
fpongiofum, ac tenax, dein durum, atque corneum, 
& facilem per longitudinem fifluram admittens. Me- 
dulla interior quinque fexve digitos craffa, alba, mol- 
lis, & fragilis, rami in fronde undique difperfi, uti 
in Calappo, fed breviores, ac rariores, fex, feptem , 
vel o&o tantum ih orbem pofiti, ac plurimum arcuati, 
quorum fummum erigitur, ad dimidiam longitudinem 
ramorum Calappi , ac lata bafi arborem ambientes, 
duobus pedibus longiores , & arête arbori annexi, 
m diu funt virides. Bafis hec componitur ex craffo 
integumento , tenaci, ac longitudinalibus ex fibris 
contexto, exterius viridis, interius albicans, ubi in- 
ftar membrane feparatur, interius nullum firmum ha- 
bet nervum, arbori enim d inter truncum 
vero atque exterius hoc craflum integumentum aliud 
occurrit craffius involucrum inftar facci, ex quo Ma- 
jang oritur, quod mox defcribemus. Baíis hec in fu- 
prema parte cito acuminatim definit, & a trunco re- 
clinat, verumque format ramum ultra quatuor pedes 
nec excavatum , uti rami Calappi , fed variis nervis 
juxta longitudinem protuberantem, praefertim ad ejus 
: V ves Bac medio cofta craffa longitudinalis decurrit, 
& ab utraque parte tenues pinnz , quibus folia infi- 
dent, aréte fibi jun&a ufque ad fummum , ubi apices a- 
cuti in circulum definunt. ! Gen 
Folia hec aliam prebent formam, quam Calappi folia, 
deorfum enim funt angufta , ac complicata, dein fenfim 
dilatantur quinque fexve digitos lata, tres ac trescum 
dimidio pedes longa, & in acumen abruptum definunt, 
per longitudinem vero diftinéta funt tribus craflis ner- 
vis, qui fuperiore parte , eque ac alii duo minores ab 
inferiore parte protuberant, efformantes fulcos pro- 
undos, unde folium numquam eft explicatum , fed 
femper complicatum , cujus fuprema pars fenfim in 
tria quatuorve acumina definit , folium autem ipfum 
eft Sarees virens, ab utraque parte glabrum: Ad ra- 
chim vero femper eriguntur i 
endent , qui character in arboris Pinanghe ramis, qui 
in libris Europzis depicti exhibentur , non eft notatus, 
vel obfervatus. Si itta foliorum rachis vetuítior fit, 
tum. incipit craflus bafis cortex , feu integumentum 
feparari d,trunco, refupinat, rufefcit, ac decidit, no- 
vum relinquens in trunco annulum, cui fuit infixum, , 
ita ut femper recens delapfum folium fupremum trun- 
ci conftituat annulum, Reliqua fu 
eft viridis, ac glabra, que complicatas. continet fo- 
liorum fuperiorum. "Ce junioribus arboribus tres 
pedes longa, nullam lignof 
nens; he a. pen nn ita involu- 
crum , uti-Galappusy que aL lV icitux , atque 
illud bindae Mbari et peso Ahed edéido i» 
tum. Viridis comz fundus fenfim in fimilia explicatur 
fola, quz decideiwia novos efformant circulos, at- 
que eorum primum rüdimentum eft quafi cornu ob- 
longum, viride, ex media fronde progerminans , quod 
itidem germen ac fimiliter fagitta vocatur ; viridis hec 
bafis in vetuftioribus arboribus fenfim inminuitur in 
breviorem molem, fed non minus quam fefquipeda- 
lem. 
Si arbor quinque fexve annos fit vetufta, tum viri- 
dis hec bafis nunc hac, nunc vero altera parte pro- 
tuberat eo loci, ubi modo deciduum folium fuit an- 
nexum, 
HERBARII AMBOINENSIS 
longum, duos autem digitos latum, nec rotundum, p 
hee folia, que ad extre- 
mum reclinantur, e contra Calappi folia ad rachim de-. 
rioris rachis pars. 
am materiam intus. conti-: 
Liber I. Caput V. 
V. 0.0 4D S dud k 
Pinang- Boom. Areca. 
ma Indica, te weten de Calappa, volgt nu de klez- 
ne noot dragende ,'t welk is den Pinang-boom , waar 
van men den Pinang of Areca beeft. Dezen is den Calap- 
pus-boom zeer gelyk , dog veel kleender , van dertig tot 
veertig voeten hoog, op bet meefte een [pan dik, met een 
zeer regten fteilen ftam, als een opgeregte pieke , zonder 
eenigen bogi, en niet bellende, gelyk den Calappus-boom. 
Den flam is ligt graauw, afgedeelt in veele leden, die 
parallel of even-wydig van malkanderen flaan , en den 
ftam als kringen omgeven of omvangen : dog niet zeer uit- 
puilende , aan de eene zoorte digter , aan de andere verder 
van malkander: bet bout is witter en langdradiger , dan 
aan den Calappus-boom , in zyn jonkbeid voos en taay, 
daar na hard en boern-agtig , ligt in de lengte te /plyten; 
bet binnenjte merg , vyf en zes vingers dik, is wit, week, 
en brokkelig , de takken Haan in den kruin rondom uitge- 
breid , als aan den Calappus-boom , dog korter en weini- 
ger, te weten zer, zeven, en agt in't getal, en meeft 
met een booge, wiens bult opwaarts ftaat , half zoo lang y 
als de Calappus-takken , en met een breeden voet den boom 
omvangende , lang ruim twee voeten , en digt aan den 
boom zittende, zoo zy groen zyn. Dezen voet is ge- 
maakt van een dikke huid, taay, en langdradig , van bui- 
ten groen, en van binnen wit, alwaar by zig als perge- 
ment laat af/cbillens binnen heeft by geen maffiven tak, 
want by legt tegens den boom aan, dog tu[Jcben den ftam 
ipie ends buid word nog eem andere dikke buit 
De verre is befchreven de groote noot dragende Pal- 
"als een zuk gegenereerd, waar uit de Majang voortkomt , 
welken wy jiraks befchrywen zullen; aan t bovenfte eynde 
malt dezen voet fchielyk toe, buigt zig van den ftam af, 
en formeert eer den. regten tak, ruim vier voeten lang , 
twee vingeren breed , niet rond , nog bol, gelyk de: Calap- 
us-takken; maar met verfcheide ruggen in de lengte ge- 
ribt , inzonderheid boven; in de midden met een doorgaan- 
de rugge , en te wederzyden een [malle kant, daar aan de 
bladeren ftaan, digt aam malkander tot voren toe, daarze 
de fpitze in een cirkel hekleeden of doen eindigen, 
_Deze bladeren. bebben een. ander fatzoen „dan de Calappus- 
bladeren „want agter zynzefmal pent zamen gevouwen, daar 
na werdenze allenskens Vyf , en zes vingeren breed , drie, 
en drie en een balf voeten lank, en Er in een afge- 
brooken fpits, in de lengte zynze geribt met drie dikke ze- 
nuwen, die aan de boven zyde, en nog twee dundere , die 
aan de onderfie zyde uitpuilen; makende diepe ployen of vo- 
rens, waar door bet blad noit uitgebreid, maar altyd ge~ 
vouwen flaat, en de voorfte fpitze /plyt. baar met "er tyd 
in drie of vier andere, xynde bet zelfs port groen, 
en te weerzyden, glad; zy flaan aan den tak altyd opwaarts, 
dog met, haar einden-nederwaarts geboogen…, anders als in 
de Calappus-bladeren.,. die aan haren tak altyd nederwaarts 
bangen welk kenteiken ix insgelyks bevinde niet geobfer- 
veert te zyn.in de fcbildery wan den Pinang-boom., die men 
in de Europifche boeken vind.. Den voornoemden gebladen 
tak nu oud geworden 2ynde,, zoo begint de dikke {chor{fe 
des voets baar vanden ftam af te [cheiden., :bangt agters 
waarts over , werd ros „en valt af, nalatende een nieuwen, 
kring. aan, den pu „op.dewelke zy geftaan heeft, zoo dat 
altyd. bet, jong|t. afgevallene blad, den. opperften kring van. 
den ftam maakt: de réit go boven. toe is &ras-groen., rond „. 
effen.„en glad y xynde Vzamen. gerolde voeten: van de. opper-. 
e bladeren, aan de jonge boomen drie, voeten lang, wan. 
binnen niets boutagtigs meer bebbende, maar in plaats van 
"t bert diergelyken witte roby, gelyk den &alappus-boom , ’t 
welk menPalmyt moertt, zyndedat varden Pinang-boom 
bitteragtig , en niet bequaam om te eeten, dezen groenen 
voet van de kruin opent bem allenskens in diergelyke bla- 
deren , die afvallende, nieuwde kringen maken, en baar eer- 
Ste /chepfet is een lang: groen hooren -uito bet midden det 
kruin voortkomende, `t welk men mede een fcheut en insge- 
lyks een pyl noemt, ook word dezen groenen voet aan de 
oude boomen boe langer, boe korter, dog niet beneden d? 
anderbalf voeten. 
Als den boom nu vyf a zes jaren-oud geworden is, zoo 
begint den groenen voet, dan aan de eene, dan aan de an- 
dere zyde , uit te puilen op de plaats daar bet jong{t afge- 
r: 5 3 |; . vallene 
Lë 
4 
