28 HERBARII AMBOINENSIS 
fapore aufteras, inftar galle Quercus, unde nec fola 
comeditur, fed cum fubfequentibus mixta, & tunc 
vocatur Pinangba-vetufta , Malaice Pinang Touwa , vul- 
. go Portugallis Areca. Fructus maturi non, uti in Ca- 
lappo, decidunt, fed racemo juncti manent usque In 
fummam fenectutem , quum externe fenfim cinerei 
funt coloris, ac penitus exarefcunt, unde a racemo 
avellendi funt, vel, uti plerumque fit, fimul cum toto 
abrumpuntur racemo , tamjuniores, quam adultiores. 
Hujus arboris radix itidem eft congeries intricata , 
ex innumeris longitudinalibus conftans fibris, vix mi- 
nimum digitum craffis, externe nigricantibus , inter- 
ne albis , paulo fupra terram acutis, ac fpinofis, præ- 
fertim in nigra Pinange fpecie, que fub terra in alias 
minores fibrillas dividuntur. Fibre hz radicales fu- 
pra terram non adeo funt extenf&, nec ita frequen- 
tes , ac denudate , quam Calappi radices, excepto 
in loco arenofo, qui per pluvias fzpe rapitur; quod 
noxium eft arbori. 
Nomina. Latine funt Faufel & Pinanga ; magis in- 
proprie, ac longe petitum a Chrift. a Cofta Cap. 18. 
Avellana Indica ; nullam enim cum Corylis , feu Nu- 
cibus Avellanis habent convenientiam, forte has ita 
nominavit ex proportione, quam cum Calappi nuci- 
bus habent, uti Nux Avellana , refpectu vulgarium 
Nucum Juglandum. Arabibus apud Avicennam Faufel 
& Fufel, que corrupta, feu mutata funt verba, or- 
tum ducentia a Fiefel, quod Piper denotat. Malaice 
Pinang, quo nomine per totam aquofz Indie partem 
nota eft hec arbor. In Guferatta & Decana dicitur 
Suppari „in Goa, & ubique , ubi lingua Portugallica eft 
in ufu, vocatur eque viridis, ac ficcata nux Arequa 
feu Areca, & arbor Arequero. Sicca itidem peculiari- 
ter Koffol. Malabaris Pac, que nomina defumpta funt 
ex Garz. ab Horto lib. 1. Arom. Cap. 25. fed ipfe Ma- 
labaros audivi vocantes juniorem ac viridem Paynga, 
vetuftam vero Areec & Pac. In Horto Malabarico Cap. 
2. Figuris adfcribitur Caunga , quod ibi etiam tam- 
quam Arabicum notatur , fed quod nomen a nullo Ma- 
labarorum cognofcere potui.. 
In ejusdem capitis textu recentes ac juniores Pi- 
nange nuces vocantur Tanni-Paina & Schalemba-Paina, 
uz adultiores funt, quarum putamina funt perfecta , 
ed adhuc mollia dicuntur Aria-decca & Adecca , ve- 
tuftiffima ac dura Paleca. Bracmannis Madi audit; In 
er; omnibus linguis & nominibus nullum Caunga 
eu Areca occurrit, unde etiam Lectori difficile eft 
intelle&u , quinam ibi deferibatur fruêtus. Optime 
vero in hunc Hortum Malab. funt adnotationes Dni 
Dottoris Arnoldivan Syen. In Coetchin vocantur Chacani 
& Checani, quod nos pronunciamus Tsjekami , uti in 
. praefatione monuimus, quod nempe in omnibus ver, 
bis Portugallicis litterz ch pronunciande funt, ut apud 
nos fi, feu apud Germanos t/ch. In Zeylana dicitur 
Poac , in Maldiva Pua, in Bengala Goa ‚in Sina Binan. 
Spin noftrates Malaicenfes nomina hec tria fortita 
eft juxta diverfam statem , junior ac. viridis dicitur 
Pinang Muda, vel Moeda , femi-perfecta , cujus adul- 
tum, fed molle hactenus putamen eft, Pinang Tsjela- 
catte , que edendo ob mucorem non ita apta eft, 
vetuftifime vero ac ficce nuces Pinang Tua , vel 
Toua.. In Java vjembia ,& Baleya Boa. Macaflera Rapo. 
Amboina Hua & Hoa. In Ternata viridis Hena, ficca 
Pare, in Banda Pua, & in infulis ad Eurum fitis Erec. 
Conje&ura eft, plures veteres Arabes fuum Faufel 
aut Fufel. mutuatos effe ab Indico Koffol , & forfitan ita 
rimum fcripfiffe ; verum cum tempore detortum fuif- 
fe in a uia littera Arabica Phe & Kof admodum 
fimiles funt folis difcernende pundtis, fic Arabes ex 
Philippus Phalaikus fecerunt tefte Hottingero Hift. 
Orient. lib. 1. Cap. Il. 
‚Ut jam Pinange fpecies enumerentur , eas dividi- 
mus. in domefticas ac filveftres:. Domeftice hoc in 
capite deferiðtæ in tres iterum diftinguuntur fpecies, 
exceptis quibusdam varietatibus, quz illis fubjungun- 
et Ee = 
, Prima atque maxima harum fpecies eft Pinanga Ca- 
lapparia, Malaice Pinang Calappa , cujus fructus eft mag- 
nitudine ovi Anferini, yel paulo minor eft, atque fi 
RS fit 
Liber I. Capui V. 
zeer droog en wrang van [maak, fchier als een galnoot , 
dierbalven men bem alleen ook niet eet , maar met de on: 
derftaande dingen vermengt, en als dan biet by oude Pi- 
nang : op Maleyts Pinang Touwa; in’t gemeen by de Por- 
tugeefen Areca. De rype vrugten vallen niet van den tros 
af, gelyk die van den Calappus-boom, maar blyven daar 
aan valt bangen , tot in’t hoog fte bunnes ouderdoms,, wan- 
neerze van buiten allengskens graauw, en gants droog wer- 
den, dierbaloen menze van den tros moet afplukken ‚of, ’t 
welk gemeenelyk gefcbiet , met den gebeelen tros afrukken; 
zoo wel de jonge, als de oude, 
De wortel dezes booms is mede een verwerde klomp , uit 
ontelbare lange vezelingen beftaande, fcbaars een pink-dik, 
van buiten [wardagtig, van binnen wit, boven de aarde 
wat fleekelagtig , en doornagtig , bezonderlyk aan de 
warte zoorte, onder de aarde in andere dunne vezelingen 
zig verfpreidende. Boven de aarde flaanze zoo verre, nog 
zoo veel niet bloot gelyk aan den Calappus-boom , behal- 
ven op een zandige grond, daar den regen het zand dik- 
wils wegfpoeld , `t welk voor den boom niet goed is. 
De naamen zyn in ’t Latyn Nux Faufel en Pinanga, 
oneygentlyker , en vry vergezogt by Chriftof. a Cofta, 
Cap. 18. Avellana Indica; wantze immers gants geen 
gelykenis met een bazelnoote heeft,’t xy dan, dat by ze 
zoo genaamt beeft naar baar proportie by een Calappus- 
noot, gelyk een baazel-noot beeft tegens een wal-noot. Op’t 
Arabies by Avicenna FaufelenFufel, zynde bedorven of 
veranderde woorden , voortgekomen van Fiefel °t welk Pe- 
per is; in "t Maleyts Pinang , welke naam door gant/ch 
water-Indien bekend is. In Guferatten, en Decan bietze 
Suppari, te Goa, en over al, daar de Portugeefe taal ge- 
bruikt werd, bietze, 200 wel de groene als de drooge, A- 
requa, of Areca, en den boom Arequero , en in "7 by- 
zonder de gedroogde Koffol; in "t Mallabaars Pac , welke 
namen genomen zyn wit Garzias ab Horto lib. 1. Arom. 
Cap. 25. maar ik zelfs bebze van de Mallabaren boren noe- 
men, de jonge en groene Paynga, de oude Areec en Pac. 
In Horto Malab. Cap. 2. werdze in de figuur genaamd 
Caunga, °t welk aldaar ook voor Arabifch verkogt wert, 
dog welken naam ik van geenen Mallabaar beb kunnen 
ooren. 
In den text van "t zelve Capittel werden beide de jonge 
en groene Pinanga genaamt Tanni-Paina , en Schalêmba- 
Paina , die wat ouder zyn, bebbende een volkomene „dog 
nog weeken kern, heeten Aria-decca en Adecca, de ge- 
beele oude , en barde Paleca. By de Braminees Madi; in 
alle welke namen qu Caunga of Areec te vinden is, en 
dierbalven voor lezer moeyelyk te raden, wat voor 
een vrugt aldaar befchreven werdt, dog bet befte ligt aan 
gemelde Hortus geven de annotatien door D. Arnoldus 
van Syen op bet zelve gemaakt. In Coetchin beetze Chacas 
ni, en Checani, '; welk wy uit/preken Tsjekani , ge 
lyk wy in de voorreden gewaar/choud bebben, dat men in 
alle rit aded woorden de letters Ch moet uitfpreeken ge- 
lyk de Hollanders fi, of de Duitzen baar tfch. Op Ceylon 
wortze genaamt Poac, in de Maldivis Pua, in Bengale 
Goa, en in’t Sinees Binan. By onze Maleyers bebbenze 
maar deze driederlei namen na haar verfcbeiden ouderdom ; 
de jonge en groene noemt men Pinang Muda of Moeda, 
de half oude die een volwaffen ; dog nog weeken kern heb- 
ben, Pinang Tsjelacatte, dewelke tot het eetem zoo be- 
quaam niet en zyn wegens baar Ges beid > de geheel oude 
en drooge, Pinang Tua of Toua. In’: Javaans, Fam- 
bis, en Balis, Boa, In ’t Macaffars Rapo. In t Amboi- 
nees Hua en Hoa, In’: Ternaats , de groene Hena, de 
drooge Pare , in "t Bandaas Pua, en im de Zuid-oofter 
Eylanden Erec. - Sæð 
Men meent , dat de meefte oude Arabiers bun Faufel of 
Fufel ontleent bebben van bet Indifcbe woort Koffel , en ` 
zo ook mogelyk eerft gefchreven bebben, dog met de tyd 
verandert is in Fufel, om dat de Arabifche letter Phe en 
Kof zeer gelyk zyn,en alleen door de punttatie maar te on- 
der cbeiden , me ee de Arabiers wan Philippus Pha- 
aikus gemaakt, zo als Hottingerus getuigt inz 0 
Hiltone: eerfte Boek, Capittel o em 7: guida 
Om nu.de zoorten van den Pinang te verbalen , zoo dee- 
len wy dezelve eerft af in tamme, en wilde: de tamme , 
^ — befchreven, verdeelen wy weder in drie 
> bebaloen nog eenige veranderinge j 
abe Be g eenig ingen , die daar 
. 1. Deerfte, en Ew zoorte is de Pinang Calappa- 
ria, in t Maleits Pinang Calappa , wiens vrugt is van 
de grootte als een ganfen-ey, of wat minder, ryp zynde 
; iffe 
