I. Böck. V. Hoofdft. 
fit maturus, externe rubet, ftriis cinereis, ac puta- 
mine tenui conftans , quod facile diffringitur, fub hoc 
textura fibrofa latet ex craflis ac firmis filamentis com- 
pofita. Nux interior eft dura, ejusdemque fubftantie, 
ac vulgaris, multo tamen major, ad extremum acumi- 
nata, ceterum ovalis, Nux junior tenuius ; ac fucco- 
fius habet putamen, quam vulgaris, faporis eft dul- 
cis, & edendo apta, dura tamen, fi manducetur. Ar- 
boris truncus, ramificationes ; ac folia magnam ha- 
bent convenientiam cum Calappo, altior quoque cre- 
fcit, quam relique Pinange fpecies , omnesque partes 
majoris funt voluminis , fru€tus itidem inter ramos 
more Calappi proveniunt: in Amboina hzc fpecies eft 
rara, & Amboinenfibus dicitur Hoea Nywel majori 
in quantitate crefcunt in Celebes infula circa Macaffe- 
ram, ubi plerumque filveftris eft, magisque in ufum 
Medicum quam culinarium expetitur. 
2. Pinanga alba, Malaice Pinang poéti ; optima eft 
fpecies, & omnium ufitatiffima eft , magnitudine ovi 
Ananatis, feu majoris Gallinacii, oblonga & fubro- 
tunda inftar Pomi, & antica parte impreffum habens 
quafi umbilicum, pallide virens circa petiolum, feu 
albefcens, fi ex arbore diu dependeat, Aurantii fit 
coloris , putamen hujus fpeciei molliffimum eft, ac te- 
nerrimas habens fibras , unde & recentes nuces totz, 
ficcarum vero nucleus folus comeditur, quz vero in- 
ter has funt medie, he Tsjelacatta dicuntur , quarum 
nuclei nec duri, nec molles, fed mucaginofi, feu vi- 
feidi funt , ac fine cavitate , non autem adeo funt grati 
faporis. Nucleus vero hic ficcatus, & a putamine de: 
paraa ab aliis fpeciebus dignofci poteft, quod ejus 
ubftantia fit albicans , feu cinerea, multis incurvis di- 
ftinéta venulis, forma ejus eft fubrotunda, fupremä 
parte convexa, in quibusdam fpeciebus magis protube- 
rans, in aliis magis deprefla, efformans mathemati- 
cam figuram Parabolam , inferiore parte eft feffilis, 
quz dire&e petiolo fuit jun&ta „ubi obfervatur foveo- 
la, in qua gémma albicans apparet, ex qua, fi plan- 
tatur, germen prodit. Truncus eft cinereus , cujus an- 
nuli arctius funt jun&i , quam fubfequentis ; folia etiam 
non funt adeo obfcure virentia. Hujus Pinange fapor 
non adeo eft aufterus, nec etiam tam cito inebriat, 
vel anxietatem cauffat, quam nigra fpecies ; in viridi 
nuce putamen eft mollius, & edendo aptius: Hujus 
& alia varietas eft, que Pinang Boubou, feu odorata 
dicitur , quum inter manducationem fumofum præ- 
beat odorem, fere inftar Oryzz recentis, qui ab in: 
colis gratus, noftratibus vero hircinus habetur. 
3. Pinanga nigra , Malaice Ke m , Belgice 
zwarte Pinang, minores gerit fructus , quam prece- 
dentes, cujus eft magnitudo ovi gallinacei capacitas, 
oblonga, ac glandiformis , quamvis & rotunde que- 
dam. etiam ii hac fpecie occurrant, externe virides, 
pauca ad fummum intermixta albedine , que matura, 
eft ruffa, feu magis rubens, quam in precedente: in 
Orientalibus autem regionibus raro ad maturitatem 
in arbore relinquuntur, quum potiffimum virides co- 
medantur, quamvis etiam multz inveniantur, quz Pi- 
Mabock dicuntur. Truncus ad adfpectum etiam 
differt a Pinanga Puti vel Poeti, internodia enim funt 
longiora, & comz folia funt nigriora, obfcure enim 
virent, & quafi nigricant: Radices pluribus obfite 
fpinis , ac fupra terram funt magis elevate, quam in 
praecedentibus, & uti dicunt, maligne qualitatis. Nu- 
cleus purificatus eft magis oblongus, ac figure ma- 
gis conicz, Ellipfin & Hyperbolem Mathematicorum 
efformans, ab inferiore parte feffilis, foveola plana 
notatus, ex qua, fi fuerit plantatus, gemma feu ger- 
men prodit, ejus fubftantia eft magis fufca, inter 
mánducandum ficcior , & aufterior , intelligendum 
hoc vero eft; uti Communiter ac vulgo occurrit , alias 
enim tam in Pinang Poeti, quam Pinang Utam obfer- 
vantur eque Goen 2 quam oblongz figure. Ita etiam 
in utraque fpecie qualitas inebriandi, atque amarities 
invenitur. Unde charadter>& indicium in nucleo pu- 
rificato non eft certum, ac melius dignofci poteft ex 
colore integre nucis, que, uti dictum fuit, in alba 
fpecie eft pallide virens, feu albicans, in Pinang au- 
tem Utam obfcure virens , cujus putamen recens 
etiam magis fibrofum ac durius eft inter manducan- 
gum, 
7 Que- 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 39 
iffe van -buiten regt rood, met grasuwe fireepen , en een 
dunne [chel , die ligt bryzeld, daar onder leid bet werk 
van den Wi van grove en flyve draden, of priemen 
gemaakt. De binnen|le noot is hard, en van de zelffte 
Jubftantie, als de gemeene zoorte, dog veelsgrooter, aan 
't einde een fpitsken bebbende , en voorts meeft ovaal. De 
Jonge noote beeft een weeker , en zappiger bolfter don de 
gemeene , is zoet van [maak, en bequaam om te nutti en, 
dog taai in "t kaauwen: des booms flam ; tacken, en blade- 
ren, bebben groote gelykeniffe met den Calappus-boom, ge- : 
Iykfe ook veel booger waft, dan de andere Pinang-boomen, 
en alles naar advenant is grooter daar aan, gelyk de vrug- 
ten ook t'u[Jcben de tacken uitwallen op de manier van de 
Calappus-nooten: in Amboina is deze zoorte raar > en biet 
by de Amboineezen Hova:niwel , in meerder meenigte 
vind menze op Celebes, omtrent Macaffer , alwaar zy 
mec wild is, en meer tot de medicyne dan tot eeten ge- 
zogt word. 
2. Pinanga alba of witte Pinang, in ’t Maleits Pi- 
nang-poeti, is de befte, en gebruikelykfte van allen, is 
van de grootte als een enden-ey, of groot boender-ey, uit 
den langwerpigen wat rond „ als een appeltje, en van 
vooren met een ingedrukt naveltje, ligt-groen, omtrent 
de feel, of onder de kappe witagtig, aan den boom oud 
werdende, Orangie-geel. De bolfler van deze zoorte is 
de zagt[le en fynfte van draden, werdende de verfche noo: 
ten gebeel, maar van de drooge de kern alleen, voor de 
bequaamfte gehouden om te eeten, maar die tujjcben beide 
zyn, Tsjelacatte genaamt, te weten, waar in de kern 
nog bart nog week is, maar kleverig, of fmeerig ; enzon- 
der bolligbeid, zyn zoo aangenaam niet: de gedroogde korl 
van zyne bolfter gezuiverd zynde kan men van de andere 
zoorte bier in onderfcheiden; zyn fub[lantie is witagtig ; 
of ligt-graauw, met veel loffe, en kromme adertjes, zyn 
fatzoen is gemeenelyk rondachtig, te weten aan de boven 
zyde verbeven rond, dog zommige booger , zommige lager, 
uitmakende de matbematifcbe figuer parabolo; aan de on- 
derfte zyde plat „ welke regt vada den fieel geftaan beeft, 
met eenkuiltje, daar men een wit oogje inziet; waar uits 
als menze plant , de jonge /cheute voortkomt: de {tani is ligt- 
graauw, zyne leden Maan digter op malkan t, dan de 
volgende , zyn bladeren zjn ook zoo zwart-groen niet. 
De finaak van deze jonge Pinang is met minder wran- 
gigbeid gemengt, en maakt ook zoo ligt dronken, of be- 
naauwt niet gelyk de zwarte zoorte; aan de groene is de 
bolfter fynder , en bequaamer om te eeten: dan bier loopt 
nog een verandering onder, namentlyk Pinang-boubou, 
dat is riekende Pinang, dewylze in ’t kauwen een rook- 
agtigen reuk van zig geeft , fchier als de verfcheryfk, de- 
elke de inlanders voor aangenaam , dog d'onze voor bok- 
agtig bouden. ` = 
3. Pinanga-nigra, in 't Maleits Pinang-itam, Duits 
zwarte Pinang, is van vrugten kleender dan de voor- 
s bebbende de groene de grootte van een klein boen- 
-&y ; langagtig , en regt eekelvormig, boewel men ook 
wel ronde van deze zoorte vind, van buiten gras-groen, 
met een kleine wittigheid by de kappe, ryp zynde ros , of 
rooder dan de voorgaande, men laatze in de Oofterfche ge- 
weften zelden ryp worden, maar eetze meeft groen, boe- 
wel "er veel onderloopen, die men Pinang-mabok noemd: 
den fram in °t aanzien verfchilt ook van den Pinang Puti 
of poeti, want de tufchen leeden zyn langer, en bet loof 
aan de kruin is zwarter van aanzien, zynde de bladeren 
regt zwart-groen , de wortelen doornagtiger „ en ftaan 
meer boven de aarde, dan aan de voorgaa , en 200 men 
sera s van een fchadelyke igei cbap: de fcboon ge- 
maakte korl is lankwerpiger, of meer kegel-formig , uit- 
makende de mathematifrhe figuer Ellipfis, en fi er- 
bole, beneden insgelyks wat plat, met een vlak kuiltje, 
daar by planting bet oog of de jonge febeut uitkomt, zyn 
fubflantie is bruinder, in ’t kauwen drooger, en wran- 
ger: dit is te verftaan, zoo als men dezelve gemeenelyk 
ziet , want anders, onder beide zoorten van Pinang-poeti, 
en Pinang-itam, vind men zoo wel der tige, als lank- 
werpige gedaante : zoo loopt ork de eigen/chap van bitter 
te fmaaken en dronken te maken, onder beide geflagten, 
dierbalven bet kenteiken aan den fchoon - gemaakten korl 
niet vafl gaat, zynde zy beft te onderfcheiden aan de co. 
leur van de gebeele noote, dewelke, als gezegt, aan de 
witte zoorte ligt-groen, en Witagtig is, en aan de Pi- 
nang -itam regt gras-groem, wiens verfche bolfler ook 
grofdradiger , en harder in "t kauwen is. 
D 4 — ^ 
