30 
Quedam alie funt varietates , fed minoris mo- 
menti, que commode ad quatuor hafce fpecies re- 
ferri poiiunt, uti primo angulo/a Pinanga, que ex- 
terne quedam exhibet latera obfcuris angulis diftincta; 
fecundo alia, que pericarpium, in quo continetur 
fru&us, habet angulofum, & in. fex cornicula divi- 
fum, terti: fimilis fpeciei, hujus putamen eft mol- 
le, & inter.manducandum fragile , uti etiam vetu- 
{tiorisnucis nucleus, fi manducetur, diffilit, & inftar 
vitri frangitur. Amba he fpeciesfzpe adeo intume- 
fcunt, ut putamen findatur, ultima dicitur Pinang 
Kachi- Ayan a forma pedum gallinarum, ac Pinang 
Poéan, quum ornamento in feftis nuptialib 
inferviunt , quam cibo vel pabulo ; nullibi funt frequen- 
tiores, quam in Nuffalaua, ac dicitur Boa Tsjangurit, 
atque ab adolefcentibus expetitur, qui illa delectan- 
tur, quum inter manducandtım fonitum edat. Inveni- 
' “tur quoque Pinange abortus, qui oritur , quum nuces 
non, utifolent, excuntaut nexa funt inferiori pedicu- 
lorum pedi, fed fummz , e qua plerumque flores prove- 
niunt, & ubi tum una alterave fimul excrefcit nux , 
Pinang Itam forma, ac praterea, ad extremum ra- 
cemi altera Pinanga transverfalis crefcit forma renis 
animalculi cujusdam. Qe 
“ Tertia varietas peculiarem fere conftituit fpeciem , 
ac referenda eft ad Pinang Puti, feu Poety, cum cujus 
fructibus convenit. Recentes, & juniores hujus fructus 
nohfunt virides, fedalbicantes, inftar Ovi, unde Pi- 
nang Teller. h. e. Pinanga-oviformis dicitur; hujus pu- 
tamen eft tenue, cortex füccofüs, ac dulcis, ad pa- 
bulum melius, quam ulla alia fpecies, conducens. 
; giari varietas peculiarem itidem conftituere vide- 
tur Tpeciem , ac dicitur Pinang Lanfa, nuces ferens par- 
vas,rotundas, RUMOR t cr vix majores funt globulo 
fclopeti, quadam me 34 
rior eft tenuiffimus, ac per maturitatem facillime fin- 
ditur, totum recens putamen eft molle, fuccofum , 
gratique faporis. E racemo facile decidunt, quarum 
auciores remanent, que excrefcunt; ultime he am- 
be fpecies raro occurrunt, ac proinde tanquam cu- 
riofe habentur. Ad Pinangz arboris abortus per- 
tinet quoque illa, quz anno 1671 in Amboina oborta 
fuit, que erat arbufcula trunco dimidie fphithamz 
altitudinis, in quinque tamen internodia feu annulos 
diftincta fuit, queque jam perfectos proferebat 
fru&us, cujus caufa won modo putatur fuiffe, 
quod arbor fabulofo, & arido creverat folo, & in- 
tra duorum annorum fpatium fepius transplantata , 
quo etiam tempore per tres menfes coelum fuit 
quam maxime aridum ; occurrunt fpe etiam Pinang 
Bacambar feu gemine, quum duo nuclei uno conti- 
nentur putamine. i e : 
Locus: invenitur Pinanga-arbor per totam Indiam, 
&omnibusin locis, in quibus occurrit Calappus, lon- 
jus tamen a mari remota crefcere poteft, quam 
Ci us, minori autem invenitur quantitate , quam 
illa, & in quibusdam etiam regionibus omnino deeft, 
uti in Cormandella & in Bengala, atque quum ejus 
nucibus, feu fru&ibus deftitui ibi nolunt, exficcati 
hodie in illas transportantur terrds , atque cum iis 
per totam quoque Indiam exercetur mercatura. 
` Alba vero fpecies in occidentalibus Indie partibus 
non occurrit, immo ne quidem in fava, vel faltem 
rariffime 5 optimi vero faporis in infulis Moluccis , 
& Orientalibus, e quibus in Javam transportata fuit. 
In Auftralibus porro Sinz provinciis reperitur, fed 
raro ac pauca quantitate. `. PR, ee RR ar él 
 Pinangz arboris propagatio fequenti fit modo: 
Nuces, que longum per tempus arbori júnéte fue- 
runt, ac proin funt vetuftiffime, fovea tote quan- 
tz abfconduntur, pauca teCtz terra, donec germina 
propullulant, fovea autem ifta per diem contra folis 
calorem obtegitur, tum germinantes hæ nuces tol- 
luntur, & in orbem circa ædes plantantur, aut am- 
bulacrum fi inde formare velimus in ordinem, jufta 
enim arboris locatio ipfi tantum dat ornamentum, 
quantum in Italia Cypreffus inde habent: Citius cre- 
fcunt, quam Calappi, & in omni progerminant folo, 
optime tamen in locis maritimis; viri hanc non fa- 
cile adfcendere- poffunt , quum tenuis, ac gracilis 
ejus truncus brachiis non firmum fuppeditet ample- 
xum , juvenes contra alacriter eam incurrunt, & jon 
uno inpetu racemum nuciferum avellunt. Alii autem, 
qui 
HERBARII AMBOINENSIS 
magis: 
iocrisLanfii. Ejus cortex exte- 
` Liber I. Caput V 
Daar zyn nog eenige andere veranderingen van weinig 
belang, die men gevoeglyk tot deze vier zoorten brenge™ 
kan , als ten eerften de boekigé Pinang , dewelke van bui- 
ten vertoont eenige zyden door donkere kanten onderfchei- 
den; ten tweeden een andere zoort die bet kelkje, daar de 
vrugt in flaat , geboekt en in zes boornen heeft verdeeld ; 
de reflerende derde zoorte gelyk zynde, de bolfter is dun en 
kraakende in "t kauwen , gelyk ook de korl van de oude in 
`t kauwen van malkander fpringt als glas: beide deze zoor- 
ten fwellen zomtyts zoodanig op, dat de bolfter berft; de 
laafte noemt men Pinang Kachi-Ayan naa de gedaante 
van de boender-klaauwen , en Pinang Poeän , om datze 
meer tot cieraat in de bruilofts-feeften dienen, dan tot het 
eeten, zy valt niewers meer dan op Nuflälau: op Baly 
bietze Boa Tsjangurit, en werd van de jonge-luiden ge- 
zogt, die daar vermaak in bebben , om datze in ’t eeten 
zoo kraakt : men vint ook nog een misgeboorte van Pinang,, ` 
daar uit ont{taande, dat dezelve niet waffen aan "t ae 
der fleelen naar gewoonte, maar. aan.'t voorfte „ daar or- 
dinaris bet bloeizel flaat, en alwaar dan een of twee by 
malkander groeyen , in gedaante van Pinang Itam , en 
daar en boven, omtrent bet uiter[le van den zelven fteel, 
een ander Pinangje over dwers, daar aan zittende, als een 
Mere van eenig gedierte. Leg 
De derde veranderinge maakt fchier een zoorte op baar 
zelven, en beboort onder de Zoe Ce , of Poeti, met 
welkers vrugten zy overeenkomt. e verfche en jonge 
vrugten bier van hebben niets groens , maar zyn witag- 
tig, als een ey, daarom menze ook Pinang-Telloor , dat 
is eyer-Pinang noemt: de Schaalis dun, de bolfter zappig 
en zoet omde eeten , meer dan aan eenige andere. 
De vierde veranderinge wil ook een zoorte op baar zel- 
ven maken, en biet Pinang-lanfla, dragende kleene ronde 
nosten, zommige niet grooter, dan een mutsquet-koegel , 
zommige als een middelbare Lan(Je: bare buitenfte fcbelle 
is zeer dun, en berft zeer ligt door rypbeit, de geheele 
verfcbe bolfter is week, zappig , en aangenaam om te eeten; 
zy vallen zeer ligt af van baren tros, blyvende maar wei- 
nig. daar aan pis > die ‘oud worden; beide deze laafte 
zoorten werden zelden gevonden , en dierbalven maar voor 
rariteiten um: onder de misgeboorten «an Pinang- 
boomen beboort mede de gene, die men anno 1671. op Am- 
boina albier in °t Mardykers quartier gezien beeft, zynde 
een boompje van flam niet hooger, dan een a 3 
dog niet te min in vyf leeden verdeelt, en ’t welk alreets 
volwaffene vrugten droeg , waar van menseenigzints de 
oorzaak gifte te zyn, dat den boom op een mullen, en ma- 
geren grond flond, en binnen twee jaren al eenige maalen 
verplant , ook doenmaals een groote droogte van drie maan- 
den voorgegaan was; men vind ook zomtyds Pinang Ba- 
Ges > of tweelingen, daar twee kernen in eenen bolfter 
iggen. 
laats, men vint den Pinang-boom door gebeel Ob) 
Indien, op alle plaatzen, daar den Calappus-boom waft ; 
dog by kan veel verder wan de Zee-kant groeyen, dan den 
Calappus-boom , maar groeit of waft min- 
| oeit of waft Im veel 
der quantiteit , dan den Calappus, en in zommige lant- 
Schappen gantfch niet, gelyk als op Cormandel , en in Ben: 
gala, en om dat men egter zyne nooten of vrugten aldaar 
niet wel milfen en kan, zoo werd dezelve gedroogt na deze 
plaatzen vervoert, en ook daar mede door gebeel India een 
grooten handel gedreven. ` eU. 
De witte zoorten vint men in de wefterlyke deelen van 
Indien, J^ zelfs op Fava niet „of immers zeer weinig , maar 
vry veel en ook fmakelyk in de Moluccos, ende de Oofterfe 
Eylanden, van waar dezelve naar Java overgebragt is: 
voorts vint menze ook in de Zuidelyke Provincie van Sina, 
dog ftbaars en zeer gefuer | 
-De voortplantinge des Pinang-booms gefcbied aldus : de 
oude nooten , ‘Me den den jin ea gewo geh » begraaft 
men met bolfter en al in een kuiltjes met een weinig aarde 
toegedekt, tot dat de nieuwe fcbeutem uitkomen , de kuil 
oe ee met het een of "Lander voor de bitte der Zonne toe- 
dekkende, daar na neemt men deze uitgejchooten nooten, 
en verplantze op een rye rondom de buizen, of daar men 
een Wandeling wil bebben , want den ordentelyken ftant 
van dezen boom geeft bem by na een zoo grooten cieraat, 
als men in Italien aan de Cypreffe-boomen ziet: zy «va[fen 
baaftiger op dan een Calappus-boom, en willen in alderley 
Que opkomen, dog liefft omtrent de Zee-kant ; de mannen 
onnen dezen boom niet heel wel beklimmen, om dat zyn ran- 
ke en dunne [lam de armen niet genoeg en vult ; maar de 
ens loopender met een vaardigheid op, en balen den ge- 
beelen vrugtdragende tros met een ruk daar af: andere, die 
