32 
CAPUFT SEX TUM 
Ufus, & vires Pinange. 
qui eque virides juniores, ac adultiores come- 
duntur, atque maíticantur , tumque juniorum , 
uti jam dictum , nucleus mollis, ac parva ejus cavi- 
tas fit, oportet, quz pauca repleta eft lympha, vetu- 
ftiores autem , quo duriores ac ficciores, immo tam 
dure, ut vix dentibus confringi poffint, eo meliores 
funt, que tum cultro vel forcipe quodam in tria qua- 
tuorve difcinduntur fragmenta. lales vero vetufte, 
ac ficcz iis adhibentur in regionibus , in quibus recen- 
tes conquiri nequeunt, uti in Perfia, Guzeratta , & 
Bengala, ut & in Banda, dum in hoc ultimo loco 
nulla recens Pinange nux comparari poteft. Si has 
juniores ac recentes nuces mafticare velimus, primo 
exterior viridis cortex tollitur, ac reliqua nux cum 
fuccofo putamine, & nucleo in tres quatuorve con- 
fcinditur partes; quzvis talis pars una comeditur dofi 
cum uno alterove Siri folio, ac tanta calcis quantita- 
te, quanta ungue digiti obtegi poteft, quz tria ingre- 
dientia fimul convoluta manducantur. Senes autem ve- 
tuftas praeferunt nuces, quantumvis etiam duras , quas 
groflo modo in mortario ligneo parvo contundunt, & 
fimili comedunt modo, ac alii juniores, atque recen- 
tes cum Siri foliis & calce , quia fibrofus recentium 
cortex illorum dentibus nimis intricatur, & mandu- 
cationem inpedit , dentefque nimis corrodit. Plurime 
etiam recentes. funt nuces , que qualitatem hanc ha- 
bent, quod manducantes inebrient , ac vertiginofos 
reddant, uti Tabacum illos afficit , qui ipfi non funt 
adfueti; idem quoque preftant vetuítiores Pinange 
nuces , que novitianos adeo pectore oppreflos , & 
anxios reddunt, ut ftrangulari videantur... Que pro- 
prie Pinanga-Mabok feu Pinanga inebrians vocatur, 
atque he plurimum in tertia, feu nigra fpecie inve- 
niuntur , (8 
cie) atque he dignofcuntur, fi recentes tranfciffe in 
media cavitate rubentes fint. Obfervavi vero neuti- 
quam diverfam hanc effe. fpeciem, fed varietatem at- 
que dégenérationem duarum memoratarum fpecie. 
rum, quz hinc inde in arboribus reperiuntur , quam- 
vis etiam arbores occurrant , quarum cuncte nuces 
hanc habent malignitatem , ac prafertim tertie fpe- 
ciei. 
Si trans mare in alias regiones tranfportare eas ve- 
He arboris fere nullus eft ufus, nifi fructuum, 
 HERBARII AMBOINENSIS 
ue à quibusdam pro diverfa habentur fpe- ` 
Liber I. Caput. VI. 
VL-H O OEF DS T UK. 
Gebruik en kragten van den Pinang. 
\ er dezen boom beeft men fchier anders geen ge- 
bruik, als dat men de vrugten , 200 wel groen, en 
jonk als oud, eeten of knauwen kan, en dan moe- 
ten de jonge, als gezegt, nog een weeken korl bebben , en 
wan binnen een kleine bolligbeit , daar wat water in jchuilt, 
maar de oude „boe harder en drooger , ja zoodanig dat men- 
ze qualyk in ftukken kan byten , boe beter datze zyn: wer- 
dende als dan met een mes , of zekere zoort van een [cheer, 
in drie a vier flukken gefneden ` diergelyke oude nooten wog- 
den gebruikt indie landen, daar men geen jonge bekomen 
en kan, als in Perfien , Guzeratte , en Bengalen , gelyk 
mede in Banda, dewyl in de laatfte plaats geen goede jonge 
Pinang te vinden is. Als men de jonge of groene Nooten 
eeten wil, zoo fchilt men eerft de buitenfte groene fcbil daar 
af „en de reft met de zappige bolfter en korl , [nyt men met 
een mes in twee a drie deelen , en neemt een deel daar van 
om op eenmaal te eeten , te weten met een Siri-blad of an- 
derbalf , midsgaders zoo veel kalk, als een nagel van een 
vinger bedekken kan , en welke drie bexondere dingen of in- 
gredienten men aldus zamen gerold in de mond fteekt , en 
kauwt. De oude lieden bouden meer van de oude Nooten , 
hoewel. die zoo bard zyn; want xy [Lampen die groffelyk 
in een boute vyzeltje, en etenze even als de jonge met Siri 
en kalk, om dat de bairige bolfter van de jonge Nooten , in 
't kauwen, baare tanden te laftig valt , ja genoegzaam bę- 
derft. Nu zynder ook veele groene Nooten, die de eigen- 
[cbap bebben , datze ymand im "t eeten duizelig, en als 
dronken maken , even als den Tabak doet aan de gene, die- 
ze ongewoon zyn; en bet zelfde doen ook de oude Pinangen 
aan de nieuwelingen, baar op de borft zulk een benaauwt- 
heit toebrengende , datze baar Seby nen te willen verwor- 
gen; werdende eigentlyk Pinang-Mabok of dronken Pinang 
genaamt, en deze vint men meeft onder de derde of zwarte 
zoorte (hoewel zommige een byzonder zoorte daar van wil- 
len maken) en welkers kenteken is „als men aande opgefne- 
dene verfcbe Nooten , omtrent de middelfte bolligbeid , eeni» 
ge roodigheit ziet. Ik bebbe ook bevonden, dat bet geen by- 
zondere zoorte op zig zelfs is, maar een ontaarding onder 
die beide voornoemde zoorten, bier en daar aan de boomen 
voortkomende , dog vint men ook gebeele boomen , welkers 
vrugten die quaataardigbeit bebben, en dat wel meeft on- 
der de derde zoort. 
Als men: de Nooten over Zee naa andere plaatzen ver- 
limus, uti in India veteri tales naves hifce replete in voeren wil, gelyk in oud-Indien met geheele fcheepen vol 
alias mittuntur terras, tum nuces arboribus diu inhz- 
reant, donec externe penitus aurantii fint coloris, fi- 
que avellantur, in loco quodam opaco ac fumo reple- 
to funt exficcande , que poftea fcrobulis indite, ad 
navem deferuntur; Zeylanenfes autem fibrofum abji- 
ciunt córticem , ac depuratas tantum devehunt nuces 
BÉ minori impedimento, & ut plures fimul transve- . 
1 
ere poffent. L smoag nt» ci Se 
Sola-Pinange -nux ei ingrata, & infipida.pror- 
fus eft, acerba aufteritate os ac fauces adftringens, 
gefchiet , zoo moet menze aan den boom ter degen laten oud 
werden: namentlyk tot datze van buiten Orangie-rood zyn, 
daar na afplukken, en im een donkere rookagtige plaats- 
een tyd lank laten opdroogen, waar naa menze dan met 
bolfter en al in korfjes doet, en zoo na boord brengt, dan 
die van Ceylon fmyten de bairige bolfler weg , en vervoe- 
ren maar alleen de fchoongemaakte Nooten, om te minder 
belemmering te bebben „en te meerder te konnen wegvoeren. 
De Pinang alleen is tot bet eeten onbequaam , en gantfcb 
onfmakelyk , met een lelyke. wrangigbeid de mond en keele 
unde, uti jam indicatum, Sirifoliaatque calx, velalias t’zamen trekkende , en waarom , als is gezegt, men de 
fructus fruftulum ad digiti longitudinem, Siriboa dicti 
que planta plerumque iis in infulis crefcit, in quibus 
inanga invenitur arbor, illius autem defcriptionem 
infra lib. 9. exhibibemus) cum tanta calcis quantita- 
twee andere dingen als Siri en kalk daar by moet doen, te 
weten een en een balf blad Siri, of anders een ftukje van 
een vinger-lit lang van deszelfs vrugt , Sirieboa genaamt , 
(welke plant wa in de zelfde Eylanden met de Pinang 
te, fupra indicata affumitur: Calx autem eum in finem. groeit, en. bier naar in ^t negende boek, van ons zalbe- 
additur „ ut Pinange aufteritatem , ac Siri acrimo- 
niam temperet, atque ex his ambobus commixtis 
tinctura extrahitur rubra, tria enim hzc ingredien- 
tia femper. conjungenda funt; fi enim unum ex illis 
omittatur, duo reliqua penitus funt infipida, & nun- 
quam rubefcunt, ita ut jure mirari nos debeamus, 
qui fuerit , ut per hominum induftriam fint excogitata 
hee tria adeo fibi oppofita , (& quorum fingulum 
fi ore affumatur, adeo ipfi eft ingratum) conjungen- 
da effe. Hec preparata tali modo pafta, feu Buc- 
cella, Malaicenfibus Sa Katsjo, vulgo Siri-Pinang 
dicta, Ori indita, ac bene ibi contrita rubrum ex- 
hibet liquorem inftar craffi fanguinis, qui ftatim ex- 
fpuitur, & quo plurima calcis quantitas fimul ejicitur, 
reliquum. porro manducatur, remanditur, atque in- 
geritur, donec omne humidum, ac fapor ex pafta 
ila fir confumptus, que tum exfpuitur, vel abjici- 
tur, 
Jcbreven. werden:) nevens zoo veel kalk, als boven Boot 
emelt: de kalk «verd er daarom bygedaan , op dat by de 
inang xyne wrangigbeit, en de Siri bare fcherpbeit be- 
neemen „en ook uit die beide een roode koleur trekken zoude, 
“want deze dingen zoo nootzakelyk moeten zamen gevoegt 
werden, dat zoo men bet eene daar van laat , de twee an- 
dere gdhtfcb onfmakelyk zyn , en noit rood werden; zoo 
dat men zig met reeden verwonderen mag , boe des men- 
eben verftant uitgevonden heeft , dat deze drie dingen, 
der den mont onaangenaam is , Üzamen moeten gevoegt wer- 
den. Deze toegemaakte beete in °t Maleyts (Sa Katsjo) 
met een woort Siri-Pinang genaamt , in de mond Reg 
ken, en ter deege door malkanderen geknout, geeft een roo- 
den zap van zig als dik bloet , dien men ten eerften uitfpouwt s 
en waar mede bet meefte deel des kalks ook weg gaat, 
de reft wert geknout , berknout , en ingefwolgen, tot De 
a 
van zoo ongelyken natuur , en waar van. yder in ’t byzon- 
— 
