r 
fi alios videat fanguinolentum hunc exfpuere SÉ 
1. Boek. VI. Hoofdft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 33 
tur, ac Tsjappa vocatur , fruftum referens capil- alle zap, en [maak uit bet kauwfel getrokken zy, `t welk 
men dan weg /myt , en Tsjappa noemd s gelykende een 
laceum manducatum , feu cannabinum. Meo tamen ju- 
dicio funt fapientiores, qui ter quaterve liquorem 
iftum feu tincturam illam exfpuunt, calx enim, que 
copiofe fatis pafte commifcetur, tam cito diffolvi ne- 
quit, ac dentibus, gingivis, ftomacho , & pectori 
nocet , dentesque , labia, ac totum os rubra hac 
tinguntur mixtura, quz partim tamen abftergi 
poteft, vel buccella hac pafta, vel contufis carbo- 
nibus ligneis: atque hec Siri- Pinange manducatio 
per totam Indiam quotidiano eft in ufu a mane 
ufque in vefperam tam viris quam feminis , junio- 
ribus, ac fenibus, immo etiam pueris, quotiescum- 
ue comparari poteft, ac non tantum indigenis , 
ed etiam omnis conditionis & loci Europeis: quam- 
vis hoc novitiano horrendum ac naufeofum videatur, 
rem, ac plurima feminarum pars adeo hac dele 
tur manducatione, ut pelvim Pinange ufui infervien- 
tem lecto adftantem habeant, ut evigilantes rumina- 
tionem hanc per confuétudinem exercere poflent. 
Sapor hujus Indice pafte primo acerrimus, ac cali- 
an- 
duseft, grato tamen aromate os afficiens, fanguinem 
calefaciens, & vivum faciei preftans colorem: novi- 
tiani autem plerumque ab omni inebriantur Pinange 
manducatione , fi primo incipiant; cito tamen ei 
adfuefcunt, quia nomen Orang-lamme h: e. Adoptivi In- 
diani gerere nec acquirere poflunt, donec publicum 
"hunc Indicum ritum addidicerint, atque in ufüm 
converterint fuum , alias Enim eluduntur „ac vili de- 
nominatione Orang-Bara h. €. novitiani falutantur. 
Ita ut hee Pinange manducafio cum Tabaci ufu ac 
fumatione comparanda fit, quum utraqüe mera tan- 
tum fit confuetudo , que vix omitti poteft, nec 
eft ullius utilitatis aut neceflitatis; magnum tamen , 
meo judicio, inter "abaci fuctionem , ac Pinange 
manducationem eft difcrimen ; Tabacum enim in- 
ratum , & adftantibus moleftum prebet odorem, 
inanga autem os refocillat, ac gratum excitat. hali- 
tum , unde & moris eft, fi Magnatum quis invifet 
aliquem, primum Pinangam manducare, üt ¢ atum 
edat talis halitum: nullus etiam niagne conditionis 
vir in India plateas frequentabit , præfertim Reges 
ac Magnates, quin a fervis fuis ciftas ves 3 pafta 
repletas adduci & circumferri jubeant, fi étiam 
ex illis quispiam nos“invifer, ante omnia ipfis Pi- 
Indie , fi peregrinus poft falutationem tam diu ta. 
ceat, donec Pinangam manducaverit tumque. fermo- 
rat. vitio aliquis 
tes Indorum adire tenentur , vel cum iis colloqui, fi 
grata ipfis fore officia vel fufceptas relationes pros- 
pere eventuras cupiant ^^. Ba 
Indorum teges fuam quoque oftentant fuperbiam 
& affectionem per Figangam in recipiendo peregri- 
norum legatos, fi enin ' confüeto more pedibus cru- 
ciatim inflexis fub tholis fuperbe & alte fedentes le- 
gati adventum per interpretem ordinarium intelligant, 
atque illud percipientes fimul Pinangam poftulent, 
(quæ ipfis quoque ftatim per fervientium feminarum 
cohortem in Ligne Pinange cratere, GR ee 
tur) ac preparatam Siri- nangam m iumant , fimulque 
1 He: & Salem pelvi one obferri jubeant ac 
eft tali legato honori: fi peregrinus talis reeufa et eam 
afflumere, rex talis maxime indignaretur, pro vitu- 
p io haberet, ac totum legationis negotium nullum 
fortiretur effe&um. ` ` `.“ 
Circa Pinangam magnum etiam utraque in India 
natio obfervant faftum , ac pompam, & utraque 
quam pretiofiffimas fuas conficiunt Pinango-thecas: 
Reges illas ex auro habent, vel ex pretiofiffimo quo- 
dam ligno, Magnates ex argento, ac vulgus ex cupro 
co Es Plerumque plana eft patina multis angulis 
ac figuris ornata, & circa marginem foveolas gerens 
inpredias ; quibus Pinang preparatas dofes imponunt, 
relique, uti Siri, nuces de. integr&, .ciftella ar- 
gentea ; humida ac contrita repleta calce , cui appender 
Bm. 77 fpatu- 
at 
Jlukgekauwt bayr , of werk. 
og mynes oordeels bandelen 
de gene «vyzelyker , die bet zap twee a drie maal uit/pou- 
wen ; Want de kalk, die daar dikwils rykelyk onderge- 
mengt wert, en kan aan t tant-vleys, de maag , en borft 
anfch geen goet doen; en werden van dit zap de tanden, 
ippen, en de gebeele mont bloet-root geverft, `t welk men 
egter ten deele daar weder aforyven kan , of met bet zelf- 
de kauwfel , of met geftooten bouts-koolen. En dit Siri-Pi- 
nang-kauwen is een dagelyks 
werk door gebeel Indien, van 
s ogtens tot des avonts toe , zoo wel van mannen , als 
vrouwen, oude en jonge, jaa 
alsze bet maar krygen konnen 
ook de kinderen, zoo dikwils 
„en dat niet alleen by de In- 
landers , maar ook by alderley flag van Europianen’s boe- 
wel bet voor een nieuweling 
zeer afzienlyk, en walgelyk 
is, wanneer by de lieden zoodanigen bloedigen zap ziet uit- 
Jbouwen , en bet meefte deel van "t vrouw-volk is daar op 
zoo verzot, datze bet Pinang-bekken ook "s nagts by baar 
Jlaap-plaatze bebben laan, op datze, wakker werdende d 
om tydverdryf, een kaau-werkje mogen oefenen. 
De fmaak van defe koft of Ooftindifche fnoepery is in 
1 eerfie beet en fcberp , dog 
met een aangename fpecery- 
agtigbeid de mond vervullende, het bloed verwermende , 
en het aangezigt een levende coleur gevende : maar de 
nieuwelingen werden gemeinelyk dronken van alderlei Pi- 
nang, als zy die eerft leeren kauwen, dog gewennen haar 
baaft daar aan, om -datze den naam van Orang-lamma , 
of oud Ooftindis-vaarder , nie 
deze publyke Indifcbe Cerem 
t mogen verwerpen, tot datze 
onten geleert en aangenomen 
bebben , of anders werdenze wat gefopt „ en met de veragte 
naam van Orang-bara, of nieuweling begroet : S00 dat men 
het pinang-kauwen wel by bet 
tabak-rooken vergelyken mag, 
als zynde beide meer een puere gewoonte , die men qualyk naa- 
laten kan, dan van veel nuttigbeid : dog daaris, myns oor- 
deels, een groot onderfcheid tuffcben het tabak-rooken , en 
pinang kauwen: want den Tabak geeft een onaangename, 
en den omfbanders een moeyelyke reuk, maar de pinang 
bezoeken, 200 moet men bem vooral nt prefenteren , 
eid by de In- 
landfche Grooten gebouden, dat den vreemdeling , naa de 
groeteniffe, zoo lang ftilzwyge', tot dat by een pinang 
gekaauwt beeft „ en daar naa eerft komt te /preeken. Waar 
aangenaam maken, 
De Koningen van Indien vertoonen ook baar grootsheid, 
en.affettie met den Pinang, 
in "t ontfangen van vreemde 
ambafjadeurs., want wanneer gy „ naar 's Lants manier met ~ 
de beenen "kruisáoys over 
bars onder haar ver- 
bemelte zittende , bet aanbrengen van de Amba[Jadeur door 
- 
heele floet van dienende vrouwen in een koftelyk pina 
bekken , werd toegereikt) en xy dan een toegemaakte 
pinang naa baar nemen , midsgaders uit bet zelfde 
een taalman bun laten voorftellen , en toeluifterende onder- 
Weien Pinang cifchen (die baar ook ter {tondt door een ge- 
de bekken 
den gezant ook eene laaten prefenteren, zoo boud zig den 
gezant daar door grootelyks. vereerd : maar zoo mu een 
vreemdeling weigerde deze T ep anes te nemen, dan zou- 
de den Koning zig idg nd a an „en het ge- 
beele werk van bet 
< Daar werdt ook met de pinang geen kleine pragt van beide 
de voorn. natien in Indien bedreven,.pogende ven yer zyn 
vermogen , met de koftelykbeit 
een op het 
pragtig fte en kragtig {te te vertoonen : de Koningen maken 
het van. gout , of eenig koftelyk bout, de mindere van zil- 
ver, en de gemeene-man van kooper: bet is grdinair een 
vlakke fchootel , met veele boeken en figueren verziert „en 
bebbende ook rondom den randt eenige kuiltjes , daar men 
de toegemaakte. Pinang-beten 
lyk de ss en. geheele Pina 
inlegt , en de reft; nament- 
ng-nooten , met een zilvere 
dooze , 
