36 
&os & emaciatos confpiciant, ut de iis dicant: Alicubi 
Pinangam accepit. Alig autem tales preparationes , 
que haud ita maligne funt, vim habent, ut virilem 
exftinguant ac enervent genituram, aliae autem amo- 
rem in certam excitant perfonam , fi ipfis mifceant 
folia Oebat-Goena dicta, h. e. medicamentum invitum, 
ac tetrum, quo tales alliciunt, atque etiam capiunt , 
tamquam, qui vincere nolunt, vel lubenter plerum- 
ue capiuntur: Immo gloriantur fefe virum ab uxore 
ua hac Pinange preparatione ita pofle alienare, ut 
amorem fuum in tales convertat, vel in aliam quan- 
dam feminam, in cujus nomen Pinanga talis fuit prz- 
parata: Unufquisque itaque monendus fit, ut cau- 
tus fit in accipienda preparate Pinangz buccella, ac 
bene attendat, quifnam ipfi hanc porrigat. 
Confido ac credo, incantamenta nullam exercere 
poffe vim in pios ac probos , qui cum vulgaribus fcor- 
tis nullum habent confortium vel congreflum, ac foli 
confidunt Deo, (hi tamen in India rariflimi) fed premo- 
neo unumquemque prz tali malo,quod fieri poteft, dum 
venenum naturale zque probum ac nequam afficere 
poffit, vel nocere: Hinc meo judicio laudabilis ac can- 
didus eft mos alicui offerre VES cies ‚ut prepa- 
rationem videat, & fciat, quid, & a quo preparetur, 
vel, fi ita ipfi lubet; ut ipfe illam conficiat, quod 
etiam fecuriffimum eft, funt enim nebulones adeo 
agiles, ut licet attendas & videas illarum preparatio- 
nem, tamen venenum , quod fub unguibus abfcon- 
dunt, admifcere norint. Novitiani etiam joco feu lufu 
fepe hac Pinange-buccella falluntur , fi loco Siri- Boa 
fruftulum viride longi Piperis fumatur, quod ipfi fi- 
millimum eft, vel fi pg quadam ` cue Capfici In- 
ipfi admifceantur, utraque 
dici , Ritsjes vulgo dicti, ipfi ac If y | 
hzc in ore, acerrima, ac calidiffima totum illud in- 
flammant. 
Inter vulgus amatorium Siri-Pinanga alium quoque, 
fed magis tolerabilem obtinuit abufum , quam ut litte- 
ras amatórias variis angulis, figuris , ac foliis orna- 
tam, atque filo fericeo ligatam , in pictis mun&oriis 
amatz perfone mittunt, ex qua opiniones fuas inter 
fefe intelligunt , five aliquid mandare feu precari ve- 
lint, atque hanc artem optime norunt femine tam 
indigene quam hybride, quas Mefticas in India vo- 
cant, que hac in Grammatica egregie funt inftructe. 
& erudite: Si vero hanc mire efformatam & ingenio- 
fe preparatam alicubi-inveniant ante fores, in edibus, 
in puteis ; vel alio quovis in loco Pinangam, tum ve- 
hementer incipiunt vociferari , tumultuare , atque a 
magis (quos Swangos vocant) projettam ibi fuifle di- 
cunt „ut tali familie noxam adferrent vel aliquod in- 
fortunium. 
Perhibent quoque tertiz feu nigrz fpeciei radices 
malignam habere naturam , atque nebulones hifcé 
aliquem -interficere pófle , quod tamen mihi igno- 
tum eft, ita ut pauca de hoc dicere poffim. Di- 
cunt quoque fi he in Sagueer , feu alio quovis po- 
tu macerentur , atque quis inde potet, tali vehemen- 
tem cauflare vomitum ac fedes , immo etiam enecari 
poffe, fi non:cito huic occurratur aliquo medicamen- 
to: Nullum porro, ut fupra jam fuit notatum, præ- 
bet arbor Pinanga ufum, nifi quod ex ejus vetuftif- 
fimis truncis, per longitudinem fiffis, tigilla confician- 
tur, quibus fepes ac edium muri conne&untur, hec 
autem multo minus funt durabilia fubfequentibus, 
que ex Pinanga filveftri conftrauntur, ac cujus de- 
fc&u illa modo adhibentur. np 
Ex inferiore deciduorum ramorum parte (quz craf- 
fe fimilis eft pelli, atque Upe vocatur) quosdam for- 
mant faccos X fitulas, que confuendo conficiuntur , 
ac quibus aquam ex puteis hauriunt; vacua hzc va- 
gina, etiam Upe feu Oepe dicta, in qua racemus flo- 
rifer continebatur , pixidi quoque infervit , in qua 
ilces & fimilia aflervantur , que mittere alicui. vo- 
unt. Viridis hec Oepe interne cuticulam habet al- 
bam, quz feparari poteft, ac inftar papyri ad vol- 
vellos tabacarios adhiberi, Monendum porro eft, ne. 
quis 
HERBARII AMBOINENSIS 
‚ken, en als fyn papier tot Tabak-bonkaffen 
Liber I, Caput VI. 
aan; zoo als "t den duivel belieft , zig na de quade intentie 
der toverre[Jen voegende; bier van komt bet fpreekwoord in 
Indien, als men een diergelyk quynend en uitgeteerd men- 
Jcbe ziet, dat men van bem zegt: Hy HEEFT YVERS EEN 
PINANG GEKREGEN. Andere dezer beeten, die zoo quaat 
niet toebereid zyn , bebben wederom de kragten , om de man- 
nelykbeid te berooven , andere tot liefde tegens een zeekere 
perjoon te verwekken, wanneer xy daar by doen eenige 
bladeren „ Oebat-Goena genaamt , dat is medicament van 
dwang , jaa wel vuiligheid , waar mede xy de vogelen van 
baars gelyke konnen vangen, en die ook gemeinelyk gaarn 
gevangen willen zyn. Zy beroemen baar, datze door deze 
Pinang een man van zyn vrouw kunnen afkerig maaken, 
en zyn liefde doen zetten op baar; of op een andere vrou- 
we, op wiens naam de Pinang gemaakt is; een yder xy 
dierbalven gewaarfchouwt , dat by wat keurig zy in't aan- 
vaarden van de toegemaakte Pinang-bete , en wel toezie, 
uit wiens bant by die bekome. 
Ik gelove wel niet , dat de betoveringen eenige kragten van 
baar zelven bebben konnen op of aan Godt-vreezende Men- 
Jchen , die met de gemeene vrouwtjes geen ommegang en beb- 
ben, en in baar betrouwen op God vafl-flaan , (dog die in 
Indien dun gezaaid zyn) maar ik waar/chowwe cen yder , 
voor een quaat dat gebeurlyk is ,dewyl bet natuurlyk fenyn 
zoo wel een vroom man alseen deugniet kan /chade doen , en 
daarom is bet, myns oordeels, een pry[Jelyke en goede manier, 
dat men aan een ander prefenteert bet bekken met ongemaakte 
Siri-Pinang , ten einde by zie wat by neemt; en door wien 
bet toegemaakt wordt , of „zoo bet bem luft , die zelfs toebe- 
reide, "t welk ook wel bet zekerfte is, want daar zyn 200 
Jimme feexen , die een Pinang zullen toebereiden , daar 
men by zit en toeziet, en egter dat fenyn , `t welk zy on- 
der den nagel van bun vinger verborgen hebben, ongemerkt 
daar op weten te firyken. De niewwelingen werden uit 
klugt ook zomtydis met eem Pinang wel bedroogen , te 
weten als men in plaats van Siri-Boa een flukje groene 
lange peper neemt , zynde malkander zeer gelyk , of ook wel 
de zaat-korrels van bet Capficum Indicum , in 't gemein 
ritsjes genaamt , en welke beide-in de mond zeer beet zjn, 
en ongemeen vinnig komen te branden. — p -~ Å 
Onder het minnende volkje is ook de Siri-Pinang nog in 
een ander, dog verdragelyker misbruik, dezelve doende die- 
nen voor minnebrieven , en (tot dien einde met boekjens fi- 
guurtjes en bladeren toebereidt , midsgaders met een zyden 
draat omwonden zynde) in een gefcbildert neusdoekje „de be- 
minde perfoon toexendende., waar uit zy malkanders meininge 
dan kunnen begrypen,’t xy datze iets belaflen , of van mal- 
kander begeren; en deze kunft is onder de vrouwtjes «vel 
bet meefte bekent „200 wel by de Inlanders „als by bet balf- 
flag, die men in Indien Mefticen noemd , zynde alle in 
zoodanigen grammatica zeer wel ervaren: maar zoo zy de- 
ze wonderlyke gefnedene , of klugtig toebereide Pinangen 
yvers vinden leggen ,'t zy dan voor baar deuren 5 in baar 
buis, ofte in een put, zoo beginnenfe geweldig te tieren 
en te roepen , dat dezelve van booze Menfchen, en Tove: 
naars (die zy Swangi noemen) aldaar gelegt xy , om die fa- 
milie {chade aan te doen „of baar eenig ongeluk toe te brengen. 
Daar wert ook yets gemompelt , dat de wortelen van 
de derde, of zwarte zoorte van Pinang een quade en 
Jehadelyke natuur aan zig bebben, en dat booze Menfchen 
ymand daar mede zouden kunnen vergeven, dog "t welk 
my nog onbekend is , 200 dat ik weinig daar van kan fcbry- 
ven. Ook zegt men als deze in Sagueer , ofte eenige drank 
werden gelegt , en ymand daar van drinkt , datze bem een 
geweldig braken , en afgang zouden verwekken, jaa ook 
wel ter doot konnen brengen, zoo men daar tegen geen 
Jboedige remedie quaame te gebruiken. Vorders heeft men, 
als boven gezegt is, van den Pinang-boom geen zonder- 
ling gebruik, dan dat men uit deszelfs oude: ammen, in 
de lengte gefpleeten xynde, latten maakt, en daar mede 
alderbande wanden en heiningen van buizen t'zamen bind, 
dog die zyn op verre en? zoo durabel niet als de volgende 
van de wilde Pinang-boom gemaakt, en by welkers ge: 
- zy = maar gebruikt werden. | 
an bet onderfte der afgevallene takken , (het wel 
een dikke buid gelykt en Upe wert es er = 
ook wel eenige zakken , of emmers, dezelve tegens mal- 
kander aan nayende, en waar mede men ’t water uit de 
putten baald ; bet leege fchuitje , ook Upe of Oepe ge 
naamt, daar bet bloeyzel in gezeeten beeft, verftrekt mede 
voor een dooxe , waar im men vifch „ en diergelyke koft 
bergen kan, die men aan yemand zenden wil. Het groene 
Oepe beeft van binnen een wit vel, dat men kan aftrek- 
gebruiken; eñ 
moet 
