38 
CAPUT SEPTIMUM. 
Pinange Silveftres; PINANG-UTAN. 
Ilveftris Pinang , que fponte fine hominum cul- 
S tura oritür, varias in hifce Orientalibus plagis 
inveni fpecies, que commode ad tres reduci pof- 
funt genericas claffes, que funt Pinanga Globofa feu 
Silveitris rotunda ; Pinanga Glandiformis, & Pinanga 
Orizaeformis. 
Primo Pinanga Globofa feu Silveftris rotunda, cujus 
arboris truncus paulo craffior eft illo vulgaris a me de- 
{cripte , in latiores quoque divifus annulos, & candi- 
dior , a quatuor ad feptem ulnas longus , cujus rami ultra 
ulnam funt longi, ac plerumque foliacei , vix digitum 
crafli, poftica parte plane finuofi , reliqua eorum pars 
protuberat, ab utraque parte acuto margine diítin- 
guuntur , atque ab inferiore parte dorfum arcuatum a- 
cute definit. Ultima ac fumma folia funt anguftiffima 
ac breviffima, & retro flectuntur , reliqua ab octode- 
cim ad viginti duos pollices funt longa, tres digitos 
lata , atque in acutum apicem definunt , neutiquam 
obtufa feu quafi abrupta, uti in aliis fpeciebus. Nervus 
medius protuberat, ab inferiore autem parte multas te- 
nues coltas habet longitudinales , Racemus florifer hac 
infpecie peculiari provenit modo,ac contra naturam re- 
liquarum Pinangz fpecierum, ex inferiore nempe folio- 
rum ramificatione. Simplex eft racemus quinque feu fex 
pedes longus, vix digitum craffus , ac inferiore parte ad 
ulne longitudinem nudus ac fructibus deftitutus , inter- 
medium nempe duorum pedum fpatium fru&us tantum 
gerit, atque extrema duorum pedum diftantia itidem 
nudaac fructibus orba , magnis tamen fquamis, in quibus 
exficcatorum florum reliquie confpiciuntur , obiefla. 
Fructus funt rotunde nuces fclopetorum globulis 
paulo majores, fuprema parte obtufo ac lato apice 
ornate , inferiore craffis obteête fquamis , quibus tam- 
quam calici adherent, uti in Calappi nucibus, diu lu- 
tefcentis funt coloris, tandem Aurantii fed numquam 
vere rubentis fiunt coloris, eft enim alba Silveftris 
Pinanga , de qua fupra Cap. 5. aCtum fuit; fub tenui 
ac fragili putamine verus tegitur nucleus, etiam fclo- 
peti globulo major „in acumen definens, tenui itidem 
ac dura cuticula tamquam altero putamine tectus ; nu- 
clei fubftantia eft tamquam veteris albe Pinange , du- 
rior tamen , & amarior „atque aufterior’, edulis tamen. 
Lignum vel potius cortex digitum circiter craflus al- 
bicat, atque longitudinales habet fibras, unde facile 
in longitudinem findi ac tigilla ex iis confici poffunt, in 
vetuftioribus truncis ruffum eft, firmius ac durabilius 
ligno. Pinangz vulgaris, quo fubfequentibus fpeciebus 
inferius eft. Interior fubítantia eft medulla fungofa, 
brevibus conftans filamentis, uti vulgaris Pinange. 
. Nomen. Latinis Pinanga Silveftris Globofa , Belgis Pi- 
nang, Malaicenfibus Pinang Oetan Befaar. Ambonice 
Hua Niwel (dignofci tamen facile poteft-a prima vul- 
garis fpecie Cap. 5. eiae a aliis Hua Ewan h. c. 
„montana Pinanga , Hituenfibus Hua Alang , Ternaten- 
fibus ena Hena. 
Vetufte hujus nuces, preter lignum quod tigillis 
jnfervit, defectu vere Pinange adhibentur pro mafti- 
catione, iis prefertim in locis, ubi vera déficit. Nu- 
clei puri in groffa contunduntur fragmenta, & quam- 
vis vulgari duriores videantur, uno tamen confrin- 
guntur itu, ac cum Siri & calce more folito mandu- 
cantur. Amare quidem fapiunt atque auftere, inter 
omnes tamen Silveftres aptiffime pro manducatione 
habentur. 
Locus, montana eft arbor, atque altiffimis Silveftri- 
bus amat adumbrari arboribus, fed in parvis filvis ac 
hortis non invenitur. 
2. Pinanga Silveftris Glandiformis, hec duas habet 
varietates feu fpecies , quarum varietas in fructu plu- 
rimum confiftit. 
Prima fpecies itidem altiorem fed graciliorem vul- 
gari habet truncum, & in amplos diftinétus eft arti- 
culos, lignum exterius ultra digitum craffum, vulga- - 
ris ligno durius eft, uti & precedentis, fibrofum , pri- 
mo albicans, dein adultiore atate ruffum, ac per xc 
gitudi- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput VIL 
VIL: H-.Q-Q:P-D-S TD. X. 
Wilde Pinang- Boomen. 
Y des de wilde Pinang , die van zelfs zonder men: 
{chen moeite of bulpe voortkomt , beb ik in deze Ov- 
fterfcbe Eylanden verfcheide zoorten aangetroffen , 
dewelke men gevoeglyk tot drie hooft-geflagten brengen kan, 
als ten eerften , Pinanga Globofa, of ronde wilde Pinang, 
ten tweeden Pinanga Glandiformis , of eekelvormige wil- 
de Pinang , en ten derden Pinanga Orizeformis „of ryft- 
korls Pinang. 
I. Pinanga Globofa, of ronde wilde Pinang. De ftam 
dezes booms is wat dikker dan de tamme Pinang-boom , 00% 
in wydere leden verdeeld , evener , en witter van aanzien , 
en van vier tot zeven vademen hoog , xyne takken zyn ruim 
een vadem lank, en meeft doorgaans beblaad , [cbaars een 
duim dik, aan "t agterfte zynze boven vlak gegeut , de reft 
beeft een booge rug , te wederzyden met een fcherpe kant, 
van onderen loopt de rugge mede uit den ronden fcherp toe. 
De agterfte bladeren zyn de fmalfte en kortfle, en ftaan 
ook agterwaarts, de volgende zyn van agtien: tot twee en 
twintig duimen lank, drie vingeren breed, en eindigen in 
een [cherpe fpits, geenzints afgebrooken, gelyk aan de an- 
dere zoorten ; de middel-zenuwe fteekt boven uit, maar 
aan de onderfie zyde heeftze nog veele dunne ribben in de 
lengte. De vrugt-tros komt aan deze zoorte op een au 
dere manier voort, en dat tegens de mode «an alderbande 
Pinang ‚te weten uit den {choot der onderfte bladeren: bet 
is een enkelde tros, vyf en zes voeten lank, fchaars een 
vinger dik, en agter wel de lengte van een elle bloot en 
kaat zonder vrugten , zynde ailenelyk de middelfte twee voe- 
ten met vrugten voorzien, en de uitterfte twee voeten mede 
bloot, em zonder vrugten, dog met groote fchubben bezet, 
daar in men t reftant van "t gedroogde bloeyzel ziet. 
De vrugten zyn ronde nootjes ‚wat grooter dan musquets- 
kogels , boven op met een flomp en breed fpitsje, aan "t ag- 
terfle met dikke fchubben bedekt „ daar aanze, als in kelk- 
jes fiaan, gelyk aan den Calappus , xy blyven m tyd 
geel, dog ten laa[len werden xy wat Orangie-rood , maar 
noit regt root, want ’t is een wilde witte inang , waar 
van bier boven Cap. s. gefprooken is; onder een dunne en 
brokkelige bolfter legt de regte kern , nog al ruim zoo groot, 
als een musquet-kogel , dog agter met een kantige jpits s 
nog al met een dun en bardagtig vel, als met een /chaal 
omvangen. De fubftantie des korrels is gelyk die van een ou 
de witte Pinang „dog wel zoo bard, mitsgaders ook bitter- 
der, en wranger van fmaak , egter kan menze ter nood 
nog eten. Het bout, of veel meer de fcbor[fe, zynde om- 
trent een duim dik, is langdradig en wit, dierbalven ligt 
om in de lengte te fplyten, en bequaam tot latten, aan de 
oude flammen wat naa den roffen trekkende , barder , en 
durabelder dan ’t tamme Pinang-bout , dog evenwel daar 
in de naaft volgende zoorten ee het binnenfte is een 
week voos merg , met korte draden gelyk dat van de tamme. 
Naam. Op "7 Latyn Pinanga Sylveftris Globofa, op't 
Duits WILDE RONDE PINANG , op `t Maleits Pinang Oetan 
Befaar , Ambons , Hua Niwel, (dog is wel te onderfchei- 
den van de eerfte tamme zoorte , Cap. 5. befcbreeven) by 
andere Hua Ewan, dat is berg Pinang, by de Hituee- 
Jen Hua Alang , Ternaats Hena Hena. 
, Men gebruikt (bebalven ’t bout tot latten) de oude noot- 
jes, by gebrek van regte Pinang om te kauwen , inzonder- 
beit op plaat/en, daar men de tamme. niet en heeft. De 
Jcboongemaakte korrels floot men in grove Stukken ; want boe- 
wel zy barder fchynen , dan de tamme, zoo brokkelen zy 
nogtans met eenen flag , en men eetze met Siri, en kalk na 
gewoonte. Zy zyn wel wat bitter , en wrang, dog egter 
bout menze voor de bequaam[le , om te kauwen onder alle 
de wilde zoorten. 
Plaats, dezen boom groeit in "t gebergte, en wil wel 
van booge wout-boomen befchaduawt zyn „maar in ligte bof- 
Jen, en verlatene thuinen en vint men bem niet. 
2. Pinanga Sylveftris Glandiformis, of eekelvormige 
wilde > deze beeft twee veranderingen , of twee 
zoorten , welkers onderfcheid meeft in de vrugten beftaat. 
De eerfte zoorte beeft mede een booger, dog ranker ftam 
dan de tamme, en is ook in wyde leden verdeelt „ bet bui- 
tenfte bout , ruim een vinger dik, is wat barder dan dat 
van de tamme, en ook van de naaft voorgaande , voorts 
grof-dradig , eerft wit, in den ouderdom ros , en in de 
lengte 
