I. Bock. FH. Hoofdft. 
gitudinem facile findendum: Rami feptem vel octo 
pedes funt longi, ultra pollicem craffi, ac hirfuti uti 
Gomuto rami, ulnam circiter a parte poftica nudi ac 
fupraexcavati, reliqua ramorum parte ad dorfum pro- 
tuberante & rotunda. Folia funt oppofita, uti alio- 
rumPinangz foliorum,duo tamen plerumque uno exor- 
tu proveniunt, raro folitarium , & ad fupremum tria, 
que fenfima poftica parte feparantur. Unumquodque 
folium tres pedes eft longum, duos latum digitos, 
BEDA > ac Nipe foliis fimile, in medio acutum ac 
rmum habens nervum , qui protuberat. Primo quidem 
acute definunt hec folia, fed fenfim finduntur ac tan- 
dem mutilantur: Fructus more Pinange provenit fub. 
foliis ex angufta vagina feu Majang trunco nexa, ac 
fefe aperiente fimplex provenit racemus, cujus fu- 
prema pars dividitur in plurimos breves pedunculos, 
quibus flores infident , minores vulgaris Pinange, 
quique omnes inutiles decidunt. Inferior racemi 
pars pedem vel duas Mes eft fpithamas , cui fructus 
annectuntur, qui arcte fibi apponuntur, uti in Ari 
fru&tibus, inter hos tamen hinc inde parvi ac imper- 
fecti confpiciuntur, qui non adolefcunt. Glandium 
funt magnitudinis , fed angulofi, uti ex preflione for- 
mantur, ac fuperiusfüntacuminati. Diu funt virides, 
immo donec interior jam indurefcit nucleus , dein 
intenfe funtlutei, tandem quoque rubentes, uti inter 
domefticas Pinang-Itam, cujus hzc Silveftris videtur 
fpecies , uti precedens ex vulgari alba fpecies ha- 
benda eft. Exterior caro fibrofa eft, ac dulce fapiens, 
unde avide appetitur a vefpertilionibusac pfittacis cri- 
ftatis, intus nucleus oblongus continetur inftar Oli- 
væ, ab utraque tamen parte obtufüs , atque: de- 
fectu Pinangz vulgaris ex neceffitate comedi poteft , 
quamvis amarus admodum fit , & inter edendum crepi- 
tans. ee: illos , qui nimium 
eos edunt, fiffuris plantarum pedum laborare; 
Locus. Silveftris eft arbor, aque circa litus quamin 
montibus crefcens, ubique enim per Vefpertiliones 
feruntur, qui, uti dictum, fructus avide appetunt, 
ac vulgaris eft in Boera, ac circa finum Cajelh. = ^ " 
Secunda varietatis fpecies vulgatior eft in Amboina 
que rectum, gracilem , & altum gerit truncum, ab 
otto ad decem ulnas longum, & in amplositidem di- 
vifum annulos. Exterius lignum eft ruffum, durum, 
nec unquam nigrefcens, ac per longitudinem facile 
findeh i fa. Fol D 
endum, uti Bambo Folium itidem a prece- 
denti haud multum differt, fed fru&us ES iore ex ra- 
cemo di nt, qui in laterales diffinditur ramos, 
atque ex iis Olive-formes fructus excrefeuntg’n — 
aréte juncti funt, magnitudine juniorum glandium: Ma- 
turi fructus rubefcunt , inftar corallii, exterior caro, 
que putaminis loco infervit, fragilis eft inter digitos, 
ac fub hac reconditur nux inftar officuli olive; paulo 
tamen major per longitudinem ftriata, in qua parvus 
continetur nucleus inftar Pifi, ejusdem fubftan- 
tie ac reliquarum, fragilior tamen ac defectu alia 
rum Pinange nucum manducationi inferviens , fub 
. finem amarorem in ore relinquens. ` i Fen 
_ Nomen. Latinis Pinanga Silveftris glandiformis , Ma- 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
39 
lengte ligt te fpiyten , de takken zyn zeven en agt voeten 
lank, ruim een duim dik, en ruig als die van Gomuto, 
omtrent een elle van agteren bloot , of kaal , en boven ge 
geut, de ref van de tuk doorgaans een uitfteekende ru 
bebbende , en van onderen doorgaans ront zynde: de blade- 
ren ftaan aan wederzyden , gelyk die van andere Pinangen, 
dog gemeenlyk twee by malkander uit een oor/pronk, dog 
zelden een, en naa vooren toe drie, die baar metter tyd. 
van agteren fepareren , yder is ruim drie voeten lang, 
twee vingers breet, en glad, midsgaders die van de Nipa 
gelyk, bebbende in de midden een fcherpe en ftyve zenuwe 
die boven uitfbeekt : In "eer loopenze wel fpits toe, maar 
metter tyd [plytenze , en zyn wat afgebrooken: de vrugt 
komt, na de gewoonte van de Pinang, onder de bladeren 
uit een fmalle Mate fcbede , of Majang aam den ftam 
flaandesz en dewelke zig openende, cen enkelde tros ver- 
toont , wiens voorfte deel zig verdeelt in veelekorte fleelen 
daar"t blocizel aanbangt , kleinder dan dat van de gemeene 
Pinang ,'t welk al tezamen voor niet met al „of ten onnut- 
te afvalt: ^t agterfte des fteels werd als dan ongeveer een 
voet of twee fpannen lang, en daar groeyen de vrugten 
aan, xynde digt op malkander gedrongen, gelyk aan de 
Aron, dog tuffeben beiden ziet men bier en daar eenige on- 
derblyfzels, die tot geen perfe&tie konnen komen: xy zyn van 
de grootte als eekelen , dog wat hoekig , zoo alsze dan malkan- 
deren drukken, en vanvooren met een barde (ite: zy bly- 
ven langen tyd groen , ja zelfs tot dat de binnenftekorrel al 
bart wert, daar naa werdenze hoog-geel, en ten laaften 
ook root, gelyk de Pinang-ltam onder de tamme, waar 
van dit een wilde zoorte fchynt te zyn, gelyk mede de 
voorgaande zoort van de tamme witte: bet buitenfbe vleefch 
is dradig en zoet-zappig , dierbalven zeer graag gegeeten 
wordende van de vleer-muyzen en Cacatouwen, van bin. 
nen leideen lankwerpige korrel, als een Olyven-jleen dog 
aan beide einden wat flompers en men kan bem ook ter 
nood en by gebrek van Pinang eeten; boewel by vry wat 
bitter valt, en int kauwen zeer krakende: ook zeggen 
de Inlanders , dat de gene, die bem te ecl eeten > daar van 
Jcbeuren of kloven aan de voerzoolen krygen. 
Plaats. Men vindze in’t-wilat , zoo vel omtrent bet 
firant , als een ge werden over al pez 
zaait door de vleermuizen, die, als gezeot, de vrupten 
zoo graag eeten, en is gemein op Boere, als mede omtrent 
de bogt van Cajeli. 
De -vaweede oort of verandering is gemeiner in Amboi- 
nd, bebbende een regte, ranke, en booge flam van agt 
a tien vademen , en insgelyks in wyde leeden verdeelt: 
bet buitenfte bout is mede ros, bart, ook nooit [wart 
werdende, en-laat zig zeer regt in de lengte fplyten, ge- 
lyk de Bamboezen : "t. bladt verfebild mede van "t voor: 
gaande niet veel, dan de vrugten bangen aan cen làngere 
tros, die zig in zyd-Lakken uit/preid , en daar don Ba 
en de Olyf-formige orugten, gelyk aan de vorige, do 
ee he ee aa. vitit van 
jonge Eekelen: de en werden regt root, als 
coradlen, het'buitenfie vlees, dat de bolfler wil zyn, is 
bryzelig onder de vingeren ‚en daar onder leit een nootjen, 
als een olyven-fleen , dog wat grooter , ook in de lengte 
geftreept , en in bet zelve vind men een kleine korrel; als 
een erwte, van de zelfde fubftantie als andere pi $ 
dog moe broffer , en die gene ebrek van andere pi- 
nang , kan gegeeten werden, in "t laatfte laat 
een bitter eid in de mondt. & 3 m 
aam. In't Latyn Pinanga Sylveftris Glandi-formis, 
laicenfibus Pinang-lanfa, quia früdtus funt racemofy Maleits Pinang-lanfa , om dat zyne vrugten aan eentros 
uti Lanfü fructus. ltem Pinang Pandang. Amboi- 
nenfibus Huda Keker , guia frut us funt quodammo- 
do fimiles, vel potius eodem dependent modo, uti 
fruétus Pandang Lant, Amboinenfibus Keker dicti. 
Nibun Mera quoque dicitur-Belgis roode Nieboom , 
quia lignum vetuftius ruffefcit, vera enim arbor Ni- 
bun eft Saguafter , que poftea defcribetur: Ternaten- 
fibus Dokku, nomen aliis Wieboom arboribus commune. 
Ufus. Hujus arboris lignum aptiffimum ac ufitatiffi- 
mum eft ad omne'afferculorum ac tigillorum genus, quia 
rectum , &per at. eng findi poteft, atque etiam 
durabile eft,fumandum primo eft, antequam ufürpetar, 
latiffima tigilla & sn edje adhibentur inter 
interftitia, ad Adap firmandum, & anguftiora, que 
Bilato dicuntur, que ad dium muros & fepes pro 
arvis feparandis adhibentur, hinc & arbores hz pluri- 
mum excife funt, quia nulle ædes feu fepes fine his 
exitrui poffunt. Quamvis circa i qmm re; & 
oe- 
1 
hangen gelyk de Lanfa-vrugten: Item Pinang-Panda 
pegs AMD Hua Keker on dat zyne pim, WA 
zints gelyken , of liever op dezelfde manier flaan's*gelyk 
de vrugten van Pandang-land , in 't Ambons Keker pe. 
naamt; men noemd bem ook Nibun Mera, in’t Duits, roode 
Nieboom , om dat "t bout in den ouderdom ros werd, 
want de regte Nieboom is de Säguafter, en Raat bier 
naa befchreven te worden; op Ternaats Dokku, een naam 
gemein met andere Nieboomen. | 
Gebruik. Deze zoorte isde bequdamfte en gebruikelyk{te 
tot allerbande latten, om dat menze zoo regt in de lengte 
kan fplyten, en datze ook durabel zjn, dog men moetze 
wat rooken, eer menze aan ^t werk gebruikt, de breedfte 
latten werden tot dak-werkgenomen, tufcben de gefpan- 
ten, om "t adap atar op te binden, en de fmallere, die 
"men , eigentlyk Bilato noemt, die men tot wanden aan de 
buizen en paggers of beiningén, om de erven, boudende 
de gabba t’zamen, die men, alle op eene mate ekapt, 
daar tujjchen Dindt, zynde deze boomen nu "ill uitge 
kapt , 
