40 HERBARII AMBOINENSIS 
. Hoetomorim , antca integre Silve harum arborum in- 
veniebantur, damnum autem illud, uti dictum fuit, per 
vefpertiliones refarcitur. Ex junioribus foliis in Ce- 
lebe fila conficiunt, ex quibus faccos contexunt, in 
. quibus decerptos gerunt fructus, fi modo de fubfe- 
quente intelligendum non fit, Cerebrum prioris fpe- 
ciei amarum eft, ac edendo ineptum: illud autem 
fecundz eft melius, ac coquendo adhibetur, ex tali- 
bus autem eligendum eft arboribus, quz fructus non- 
dum dedere; poft illud enim tempus amarum eft, ac 
minuitur, uti & illud Saguafteri arboris. ` 
4. Pinanga Oryza-formis. Arbor hzc eft graciliffima, 
ac minimos gerens fructus inter omnes Pinangz fpe- 
cies, truneus enim vix cruris craffitiem habet, atque 
vix altior eft juniore Pinange arbore, in annulos 
breves itidem divifus, ad fummum fenfim anguftatus, 
plurimum ex mero conftans cortice, cujus lignum eft 
durum , longitudinalibus conftans fibris , ac leviter ruf- 
fum, ultra digitum craffum, quod nunquam nigre- 
fcit, ac facile per longitudinem finditur, intusque 
habet.ordinariam fungofam medullam : Rami ultra 
ulnam funt longi, excepta bafi ac vagina, que 
ulne quoque longitudinem habent, ac ultra. digi- 
tum craffe funt: ab inferiore parte, quo usque nu- 
di funt rami, rotundi funt, a fuperiore plerumque 
duobus dorfis protuberantes , & rugofi inftar pel- 
lis; Folia viginti quinque pollices & ultra funt lon- 
ga, tres digitos lata, glabra, ac firma, nervo inter-. 
medio duro, qui protuberat lete virens ac interius 
anguftus & tamquam in tria abrupta divifus acu- 
mina: Hinc inde tria ex uno ortu eon eebe $ e 
folia fibi aréte a poftiea parte junta, Frudus-poftfo- 
lium excrefeit uti in vulgari fpatha, itidem vulgari 
fimilis, verum non manu latior, & ab utraque parte 
margine digitum lato ornata, in medio theca divi- 
fa tres digitos lata, cum peculiari facculo, ac fub hoc 
pellicula locatur alba, que flores obvolvit , qui 
oriuntur ex viginti aut viginti fex rectis filamentis, 
ictibus decidi.poflint. In Celebes ora orientali Opof}y 
dicitur, Quidam hanc etiam Malaice Nibum Tera 
Kitsjil nominant. E up ugue. 
Locus. In Amboina raro, fed in tenuioribus Leyti- 
more ac Caju-poeti Silvis vel circa ea magis inveni- 
tur , in Celebe frequentius , nec non in provinciis Loe- 
ko, ac Bima... at 5 d 
Ufus, Hujus arboris lignum folummodo ad tenuja 
ufurpatur tigilla, Amboinenfes verojuniores hujus ar- 
boris truncos adhibent, exteriorem denudantes cor- 
ticem, atque zdiumtectisinferviunt, qui per fumum 
dort ac magis durabiles fiunt. Quinam harum arborum 
fru&us edendo aptifint, fupra ad fingulam notatum eft 
fpeciem: Abruptus racemus feu Rambu per duos vix 
ET: fervari poteft dies , quum frudus cum fuis 
calicibus facile decidant, relinquentes congeriem no- 
vendecim aut. viginti rectorum ac capitatorum pedi- 
culorum, quz foveola ac reliqui funt deciduorum 
fru&uum „ & hinc fimilis eft arbuscule marine, que 
infra lib..12. Funcus Marinus 3 nobis vocatur. 
Alia 
Liber I. Caput VII. 
kapt, om dat men geen buis, of pagger zonder dexelve 
kan maken: hoewel omtrent de dorpen Baguala en Hoeto- 
moeri voor dezen gebeele bo[Jcben vol daar van gevonden 
wierden, dog de [cbade , als gezegt , wert ligt ver- 
zet door de vleermuifen : uit de jonge bladeren wetenze op Ce- 
lebes eenige draadentemaaken, en daar uit zakken te we- 
ven, waar inze allerbande pluk-vrugten draagen (zoo 
>t maar van 't volgende faleit niet moet verftaan werden.) 
Het Palmyt van de eer {ie zoorte is wat bitter , en dier- 
balven onbequaam om te eeten, maar dat van de tweede 
is beter, en tot kooken bequaamft, dog men moet bet van 
zoodanige boomen bebben die nog geen vrugten gedragen 
hebben: want na die tyd valt bet bitter, en. vermindert, 
gelyk ook dat van den Saguafter. 
3. Pinanga Oryze-formis, Rys-korls-Pinang: deze 
boom is de rankfte, en van vrugten de kleinfte onder alle 
Pinang zoorten , want de ftam is niet boven een been - 
dik, en op "t boogfte niet boger als een jonge Pinang- 
boom, mede in korte leeden verdeelt , en boven allenxkens 
toefmallende, of final toelopende, meeft beflaande uit een 
enkelde fcbor[Je „ zynde een bart, langdradig , en ligt-ros 
bout, ruim een vinger dik, `t welk nooit [wart werd, 
ook ligtelyk in de lengte /pbr s en van binnen bebbende bet 
ordinaris voofe merg. De takken zyn mede ruim een va- 
dem lant, bebalven de voet en fcbeede , die mede in de leng- 
te wel een elle uitmaaken , en ruim een vinger dik zyn: 
van onderen ront , 200 ver xy bloot of kaal flaan, en van 
boven doorgaans met twee ruggen , en 200 ruig als een bairig 
vel: de bladeren zyn vyf en twintig en fes entwintig dui- 
men lank, drie-vingers breed, glad en fiyf , met een bar- 
de middel-zenuwe , die boven uitfleekt, blyde-, of ligt- 
roen, van vooren [mal , en zig. als afgebrooken , in drie 
à vier fpitfen verdeelende: bier en daar ziet men drie bla- 
deren uit eenen oorfprong, en alle digt agter malkander : 
de vrugt figat agter bet blad , gelyk aan de gemeene, 
zyn fpbatba cfebedes' ot. ploge , is mede als die van de 
gemeene, dog niet breeder, dam een baudt, en dan aan 
wederzyden met een kant van een duim breet, tuf}chen 
beiden een lade bebbende van drie vingeren breet, met 
een byzonder zaksken , en daar onder nog een wit vliesje, 
eer men komt op ’t regte bloeizel , "t welk gemaakt is van 
twintig, of zes en twintig regte bairen, yder digt met. 
elyk zynde > 
dit bloeizel bezet, en de gemeene Pinang § nde, dog 
kleinder , en gemaakt van drie fpitze blaadjes, daar in 
men enige geele draatjes ziet: zomtyts hangen de bairen 
wat ydel, en zomtyds gedrongen vol vrugten: en dit zyn 
de alderkleinfte en niet grooter dan een tarwe, 
0 
of rys-korl , met zyn b 
CON n 
Lat A WA 
Naam: In't. 
in't Duits Ryfi-kor s-pinang , op. Maleits Pinang Oetam 
Kitsjil ; en Pinang-Saleé , om dat zyne vrugten maar zoo 
groot zjn als tarwe-korls, of dat graan , "t welk men La- 
chryma Jobi, enin't MaleitsSaleë noemt; op Amboins , 
Hua Soil, dat is fyne, of kleine Pinang, Hua Tette, 
en Hua Tette Ewan , dat is Pinang-crat, om dat de 
ammen zoo rank zyn, dat menze met weinig kappen of 
bakken omvellen kan : op Celebes Of Rufe Orossy : zom- 
mige noemen bem ook in " Malgits Nibum Mera Kitsjil. 
laats: men vindze op Amboina zelden, en wel meèft 
op Leitimor , in de ligte boffcben van Cajú poeti, of daar 
omtrent; maar nog meer vind menze ak go „in de 
Provintie oan Loebo, en Tamboeko, als mede op Bima. 
Gebruik: bet bout van deze zoorte word alleenlyk tot dunne 
latten genns > dog de Amboineezen laten de dunne ftam- 
men gebeel , fcbrappende flegts de buitenfte ruigte daar af, 
en gebruikenze zoo tot bun dakwerk , daarze ook door den 
rook zeer barden durabel werden: bet ogpe of corurong van 
deze beide zoorten , gelykende wel een dik leer, is bequaam 
om fcheppers en kleine vaten van te maken,gelyk die van Tam- 
boeko doen. Welke van deze vrugten bequaam zynomteeeten ` 
of niet , is bier boven by yder zoort gezegt: denafgehrooken 
tros of Rambu kan men geen See gebeel Rebouden > 
vermits de Pinangjes , met kelkjes , voetjes en al zeer ligt 
afvallen , nalatende een quajt van negentien a twintig regte 
en geknopte fleelen , die de kuiltjes OF voetftappen van de af- 
evallene vrugten bebouden , én daar door groote gelykenifje 
ebben met een zeker Zee-boompje , twelk by ons, lib. 12. 
Juncus Marinus werd genaamt. 
Daar * 
re ger 
wen degens ens 
4 
f 
i 
$ 
