42 
In Rumphii auttuario Pinange Silveftris 
alia defcribitur fpecies, Saxatilis dicta, 
fequenti modo. 
` Pinanga Oryze-formis aliam habet fpeciem, que in 
nudis & acutiflimis crefcit rupibus, hincque Saxatilis 
cognominatur. Hee rectum gerit truncum, infantis 
brachium circiter craffum , ac virum altum. Ejus ra- 
mi quinque pedes funt longi, vix digitum minorem 
crafli, inferius duas per fpithamas nudi, rugofi inftar 
Lamiipifcispellis. Folia referunt illa Nibun , fuperius 
uafi abrupta , atque in multa divifaacumina, quorum 
uperiora ultra pedem funtlonga, & quinque pollices 
lata, atque horum extremum folium eft triangulare 
inftar flabelli. ; i 
Fru&us longe infra folia ex trunco progerminant , 
qui formam habent Pinange Oryze-formis , verum pau- 
lo minores. Radix ex paucis craflis componitur fibris, 
que exterius granulofe funt, fique accidat , quod 
trunci inferior pars in rupibus decumbat , ubique la- 
terales agit in terram fibras, plurimum enim inveni- 
tur in acutis fcopulofisque montibus Amboine , in par- 
te Orientali poft Negory feu pagum Tbuel. 
Ufus, Fruétus defe&u aliorum Pinange fructuum 
eodem comedi poffunt modo; plurimus autem ejus 
ufus confiftit in molli ejus P ree fubftantia cere- 
bro feu Palmyt vocata, quod fupra carbones affatur, 
ac comeditur contra raucas tufles, quibus plurimum 
fenes vexantur. : 
EXPLIGATIO, 
ser Tabule Septime , ph 
xhibentis Pinangam Saxatilem Oryza- ormem. 
re A. ejus racemum frugiferum zech exhibet forma, ut 
K Quomodo radices rupibus fefe infigant. 
" kp 
. 
‘HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput VIII: 
In de vermeerdering ofte het byvoegzel van 
Rumphius werd nog een andere wilde 
Pinang-boom befchreven, op de volgen- 
de wyze. 
Pinanga Oryze-formis heeft een zoorte, die op Haute, 
en zeer Jcberpe klippen groeit, en daarom Saxatilis byge- 
naamt werd: Dezelwe beeft een regte ftam, omtrent een 
kinder arm dik, en een man boog: de Takken zyn vyf voe- 
ten lank, en fchaars een pink dik, waar van agter twee 
Jpannen plat zyn, wat ruig als een Haaye-vel. De Bla- 
deren gelyken die van Nibun , te weten vooren afgebrooken, 
en in veele [pitzen verdeelt, de voorfte ruim een voet lank, 
en vyf duimen breed , en het aldervoorfie is drie-zydig ge- 
lyk een wayer. 
De vrugtjes komen verre agter de bladeren uit den ftam, 
van ae als Pinanga Oryze-formis dog wat klein- 
der. De wortel beftaat uit weinige dikke vaezeltjes , die van, 
buiten korrelig zyn: als bet gebeurt, dat de [Lam met bet 
onder[le. gedeelte op de klippen legt, zo p by overal 
worteltjes in de gront, want men vint hem meeft in bet 
Jeberp kli pig -gebergte van Amboins Ooftboek agter de 
el. AER 
Negory Thu akan at 
„Gebruik. De vrugten kan men by ebrek van andere Pi- 
nang eten, dog zyn meefte gebruik beflaat in `t bovenfle 
bart ofte Palmyt, `t welk men op koolen een weinig braad, 
en „zoveel men kan , op-eet, tegens een zwaare hoeft , waar 
mede de oude lieden meeft. gequelt zyn. 
SSUYTLEGGING. 
OC Van de ziende Pls, 
€ 
met -vormige vrugten. vr. És 
A, ege de ragende Tros in grooter gedaante ver- 
beeldt, op datze klaarlyk onderfcheiden werd. `` ` SE 
B. Vertoont, boe de wortels zig in de klippen indringen. 
PUT OCTAVUM. 
Saribus. SARIBU. 3 
Aribus magnam habet cum Pinanga affinitatem, 
truncus autem multo craflior atque excelfior eft, 
nec ita in notabiles divifus eft articulos feu annulos; 
fed hi-funt magis obfcuri, caterum itidem erectus & 
zqualis exfurgit : Ejus cerebrum oe illud: Ca- 
lappi refert, etiam, comeditur. Exterius lignum 
craffitiem cireitet habet duorum digitorum, feu pol- 
licis, atque in vetuftioribus truncis cornez eft uri- 
tiei , craffis ac nigrieantibus inque longitudinem ex- 
tenfis fibris artis conftans „uti lignum fubfequentis Sa- 
i fen Nibun, nigrius tamen eft, ac, (i fuerit põ- 
itum, pro Ebeno ligno , quod refert, haberetur, nifi 
intertexte effent- albicantes feu flava venz. Reliqua 
interior pars repletur longis ac craffis filamentis , que 
ficca & fpóngiola medulla ne&untur : Im fummó trunci 
vertice Folia feu ramos-in orbem explicat , uti omnes 
Palme Indice, qui fex pedes funt longi, duo brachia 
craffi, ac fuperiore parte paululum excavati, inftar ca- 
nalis , funtque ad latera fpinofi inftar ferræ craffz , ad 
cujufvis rami feu pediculi extremum locatur magnum 
rotundum folium forma depidti folis, tres ac tres cum 
dimidio datum, in octoginta ad nonaginta ra- 
dios divifum, qui in juniore folio primum funt compli- 
éati,ac germen cornutum efformant, | tum fila- 
menta lanuginofa inter plicas habent difpofitas, quae 
decidunt; fi folia explicantur. Juniora folia funt al- 
bicantia, ac pallide flava , dein lete viridia, ac quo lon- 
jus minimi radii a mediis funt remoti,eo profundius dif- 
ecantur, & quisque firmum habet nervum medium , 
ui omnes concurrentes circulum formant, qui ad 
rami extremum formatur. Quifque porro radius ad 
extremum in duos divifüs eft apices, atque folia hzc 
funt glabriora , tenuiora , ac pallide magis viridia , 
quam illa filveftris Lontari , queque , fi funt expli- 
Bh ze Cata, 
[en — 
CA 
VIII HOOPS TU K 
De Sariboe- Boom, 
"w En boom Sariboe beeft groote gelykeniffe en maag- 
D [chap met de Pinang-boom , dog den flam is eg ais 
ker en booger, midsgaders in donkere, en niet 200 kenne- 
lyke leeden of trappen verdeelt , anders mede heel regt en 
effen, zyn Palmyt gelykt ook naa dat van den Calappus- 
boom, en wert mede gegeeten. Het buitenfte bout heeft de 
dikte van omtrent eri, of een bout-duim, en is 
aan de-oude ftammen van boornagtige bardigbeit , met dik- 
ke en fwarte draaden in de lengte Rrekken digt doorwe- 
ven, gelyk het bout van de bier naa volgende Saguafter o 
Nibun , dog wat fwarier, en men zoude bet gepo 
voor Ebben-bout aanzien , 't en ware dat "éer-witagtize, o 
geele aderen doorliepen. De reft van bet binnenfte is ver- 
vult met lange grove draaden, die met een droog en fpon- 
gieus merg aan malkander bangen; Aande- toh breid b 
zyne takken uit in de dne , gelyk alle Be Pal- 
men, zynde zes voeten lank, twee armen dik, en boven 
een weinig heap M een geute, midsgaders aan de 
kanten doornagtig , gelyk als een grove Jaag , aan ’t einde 
van yder tak ftaat een groot rond blat „in de wan 
een gefchilderde zonne , drie, en drie en een balf voeten 
breet in zyn diameter , verdeelt in tagent estis pe eventi 
ftraaten y eerft fe weten in "t joe ER »ü qui 
tzamen zyn gevouwen, en een  Jcbeute maaken; 
bebbende eenige wolagtige draaden tu[Jcben de vouwen, dog 
dieze baar quyt maaken of weg fmyten, als zy bun uit- . 
breiden: de jonge bladeren zyn witagtig en bleek-geel, 
daar naa ligt-groen, en boe verder de kleine ftraalen van 
de middelfte afftaan , boe dieper xy gefneeden zyn , bebben- 
de yder een flyve middel-zenuwe, dewelke, alle te zamen 
Jlotende , een cirkeltje maaken , bet welk aan ’t uiterfte 
des taks flaat: voorts is yder ftraal aan zyn uiterfte in 
twee fpitzen verdeelt, zynde deze bladeren veel gladder , 
dunder „ en ligter groen, dan die van den wilden Lontar- 
