46 HERBARII AMBOINENSIS 
cati tamen, quidam enim obliqui, alii ere&i, alii ad 
latera ponuntur , ita ut tali modo globofum efforment 
caput; Unusquisque ultra, quatuor pedes eft longus, 
ac planior eft quam Calappi ramus , fupra paululum 
excavatus, ac duobus acutis marginibus, qui tenues 
continent inftar ferre dentes , initructus, non ita ta- 
men glaber ac fplendens uti in Calappo, hinc inde 
quoque dependet ramus, ita ut Lontari truncus non 
adeo fit glaber ac zqualis. Quisque ramus feu pe- 
tiolus magnum rotundum ac radiatum gerit folium, 
quatuor circiter pedes longum, & in feptuaginta aut 
o&tuoginta divifum radios, uti ftellis vel foli appin- 
guntur, quique in orbem explicantur atque Umbellam 
hinc referunt. Radii inzqualiter funt fifli ac fibi etiam 
diffimiles, medii enim funt longiffimi ac minus excifi, 
totumque fere claudunt circulum, totum autem fo- 
lium eft durum ac glabrum inítar membranz , obfcure 
virens , ac radii anteriore parte funt obtufi, acfi abrupti 
eflent , quisque radius in medio firmum habet ner- 
vum, & ab utraque parte inter accumbentes . plicas 
duos minores, qui omnes in unum circulum, qui in 
folii bali confpicitur, uti in rota omnes radii in mo- 
diolum terminantur , definunt. Recens ac tenerum fo- 
lium eft complicatum & longum cornu, feu fpiculum 
in medio vertice progerminans, externe obícure vi- 
rens, interne albicans, qui albidus color remanet, 
licet fit explicatum , inter ejus plicas filamenta quz- 
dam confpiciuntur, quz fenfim decidunt. Folium ip- 
fum ex duobus tenuibus componitur cuticulis, inter 
quas caro pauca viridis locatur, ita ut hz euticule fe- 
arari poflint, ac loco papyr! atque alios in ufus adhi- 
eri. Inter inferiores verticis ramos alter craflus 
provenit caulis feu pediculus, qui acuminatam habet 
vaginam, uti in. Calappo , . fed ‚magis triangularem , 
quzque dehifcens in tria craffa expanditur folia. In 
hac confpicitur primo facculus ex tenui contextus 
pellicula, in quo verum florum rudimentum contine- 
tur ex unico fimplici conftans pediculo , qui in varios 
minores dividitur, fed a Calappi floribus differt paulu- 
lum: ad Petiolorum enim extremitates fex feptemve 
confpiciuntur capitula feu tübercula, ex quibus fructus 
progerminant , qui fere totum:petiolum cum lateralibus 
occupant, ad cujus extremum modo fpatium duorum 
digitorum remanet, qui veri funt flores mafculini; 
petiolus autem medius pollicem circiter craflus eft, 
ita'ut hic racemus viginti vel viginti quatuor proter- 
re valeat fructus, quod Calappi racemus non efficit, 
talesque racemi plerumque duo tresve fimul , ad fum- 
„mum autem fex oétove in una confpiciuntur arbore, 
unus tamen altero femper adultior ac major eft. No- 
tandum quoque eft, feminam fimiles quoque petio- 
latos proferre flores, quales poftea de mare defcri- 
bentur, fed femel tantum per vitam, antequam ve- 
ros dat frudus. 
Fru&us eft nux fiuiilis Calappo; fed minor ac rotun- 
dior , magnitudine capitis infantis , ex rotundo-trigona, 
utrimque comprefla, ac praterea fovea a faperiore 
arte impreffa , poftica autem junéte funt orbiculo 
eu caliculo, qui ex fex componitur fquamulis , ac 
major & craffior eft quam in Calappo, hicce orbiculus 
alii infidet caliculo ex quinque fquamis confecto, qui 
racemo-fixus manet, atque hee nux longitudinaliter 
ftriata eft, ac color ejus in junioribus viridis ex fu- 
fco ftriatus, in adultioribus autem ex fufco nigricans, 
fave refle&ens, prefertim in anteriore cjus parte, in ve- 
tuftifima autem ac decidua nuce eft fufcus, fub ex- 
trema pellicula- fungofa ac fibrofa caro locatur in ju- 
nioribus albicans , uti in Calappi nucibus , in adul- 
tioribus lutea, .ac ita fuccofa, ut exfugi , vel exprimi 
poffit , multis conftans fibris, uti in Mange fructu, 
uzque nucleis neza funt. In vetuftiffimis caro hec 
ubftantia eft ficca ac fibrofa, tenuior tamen quam in 
Calappi nucibus , gua Cairo vocatur: In quovis fru- 
tu tres occurrunt nuclei, magnitudine femi-adulte 
Mange, feu ovi Anferini, paululum compreffi inftar 
fcroti Hircini , intus duobus protuberantibus feptis 
divifus eft hic fructus. Putamen craffius eft ac Calappi 
‘Tampurang, verum non nigrum fed grifeum ; Annexe 
utaminis aut folliculi fibre adeo coherent, ut fepa- 
rari nequeant, ac proinde numquam poliri poffunt. In 
juniore nuce putamen eft adeo molle, ut in fuperiore 
parte digito perforäri poflit, atque in hoc tunc con- 
tinetur albicans, mollis , & aquofus nucleus, cum pau- 
S TUS ca 
Liber I. Caput IX. 
ken ftaan mede in den top, en by baren oor/pronk rondom 
in een kring , dog verwerdt door malkander , zommige ter 
zyden uit, zommige /chuins, en zommige opwaarts , ma- 
kende met de bladeren een ronden bol, yder is lank ruim 
wier voeten , en wat platter dan die van den Calappus- 
boom, boven een weinig witgebold , met twee fcherpe ran- 
den „daar fyne tanden aan jtaan , als een zage „dog zo glad 
nog glimmend niet als aan den Calappus-boom , ook bier en 
daar een afbangende tak bebbende „zoo dat de Lontar-flam 
zoo glad, en effen niet en is: yder tak draagt een groot , 
rond, en gejternt bladt „omtrent vier voeten lank, en ver- 
deelt in zeventig of tagentig Jiraalen , gelyk men aan de 
fierren , of zonne fchildert „en die zig in de rondte uitbrei- 
den , midsgaders wel een zomberere of zonne-fcherm gely- 
ken. De rósti zyn ongelyk gefneeden , en onder malkan- 
der ook zelfs ongelyk , want de voorfbe of middelfte aan ’t 
blad zyn de lang fle „en minft gefneeden , en fluiten bykans 
een volkomen kring, zynde bet gebeele bladt zoo Ju als 
perkement „glad en donker-groen , ende de ftraalen zjn van 
vooren ftomp , als waarenze afgebrooken , yder ftraul beeft 
in de midden een flyve zenuwe, en te wederzyden in de 
tulfchen leggende plooyen twee mindere, welke alle op een 
cirkeltje,’t welk aan ^t einde van de tak ftaat, gelyk aan 
een radt alle de [paaken in de velge , nave , of dompe „ V2a- 
men komen. Het jonge bladt is mede een t’zamengevouwen 
langen boorn, fcbeut , ofte pyl, eu altydt in ’t midden der 
kruin voortkomende , van buiten donker-groen, en van bin- 
nen witagtig „welke witte coleur bem ook nog byblyft , als 
bet Hat al witgebreit is, en tuffchen de ployen ftaan eenige 
lange draden , die metter tydt afvallen. Het bladt zelfs ts 
van twee dunne velletjes gemaakt , tu[Jcben welke een wei- ` 
nig groen vleys legt, zoo dat men deze velletjes van mal- 
kander kan afjcbeiden, en die dan tot papier, en ander ge- 
bruik laaten dienen: tujjchen de onderfte takken, van de 
kruin komt een andere dikke fleel-voort , dragende een ` 
toegefpitfle boze of fcbede gelyk den Calappus-boom, dog meer 
driekantig, en dewelke fplytende zig ook in drie dikke bla- 
deren-verdeelt: daar in ziet. men dan eerft een zakje vaneen 
dun buideken gemaakt , in "t welke legt bet regte bloeyzel 
uit een enkelden fteel beftaande , die zig in verfcheide tak- 
ken verdeelt „ dog oan "t Calappus-blbeyzel wat is verfchil- 
lende; want aan ’t agterfte van yder fteel ziet. men. zer df 
zeven knoopen „of wratten , waar uit de vrugten voortko- 
„men, en fcbier den geheele Steel‘, of bet zyde-takje be- 
flaan, blyvende aan baar voorfte maar een einde van twee 
duimen lank, "t welk bet bloeyzel wil zyn, en baren booft-. 
Deel is omtrent een duim dik; zoo dat dezen-tros wel twin- 
tig a vierentwintig vrugten kan voortbrengen ,'t welk den 
Calappus-tros niet en doet, en zulke troffen ziet men in 't 
gemein twee a drie of op `t boog ie zes en agt aan eenen 
boom te gelyks dog den eenen altydt groöter en volkomener 
dan den anderen: ook moet men weten, dat bet wyfje me- 
de diergelyk gefteelt bloeyzel voortbrengt, gelyk bier na 
van bet manneken zal gezegt werden, dog maar eens im 
zyn leven, te weten eer bet de regte vrugten geeft. ~~ 
De vrugt is een diergelyke noot gelyk een Calappus , dog 
kleinder en ronder , van de grootte als een kints-booft, uit 
den ronden wat driekantig , van agter en vooren wat gee 
drukt, en daar en boven van vooren met een kuyltje, met 
bet agterfte eynd’ bangenze vaft aan een fchooteltje, of bort- 
je, t welk uit zes. Tebubben gemaakt, midsgaders grooter 
en dikker is dan aan den Calappus-boom , en met dit bortje 
zittenze in nog een anderen kelk van vyf fchubben gemaakt, 
dewelke aan den tak vaft blyft , zynde deze noot in de leng- 
te fyn geftreept, en de coleur aan de jonge groen, met wat 
bruin gemengt , maar aan de volwaffene bruin-zwart , met 
een geele weerfchyn, en die wel meeft omtrent bet voor Be 
deel, maar aan de gebeel oude „ende afgevallene iffegraauw, — 
onder ^t. buitenfle velletje beeft men een voos en dradig 
vleys , aan de jonge witagtig , gelyk aan de Calappus-noo- 
ten, maar aan de éen e geel „en zoo zappig , dat men 
bet uitzuigen , of uitper[Jen kan, dog vol fyne draden, by, 
naa gelyk de Mangas-vrugt , en die ook aan de korrels vaft 
zyn. Aan de gebeele oude wert dit vleys tot een droog en 
bairig werk, fynder , dan dat van de Calappus-nooten , "t. 
welk men ook Cairo noemt. In yder vrugt vint men drie 
korls , zogroot als een half gewa[fene Mangas , of een Enden 
Ey, dog wat plat, en als de klootzak van een Bok, van 
binnen met twee uitpuilende naaden, waar naa de kern, 
mede als dubbelt werdt, de fchaal is dikker dan die van 
een Calappus- Tampurang , dog niet zwart, maar graat- 
agtig; de aanbangende vezelen van de bolfter of fchaal kan 
men noit t’eenemaal daar afkrygen, en dierbalven dezelve 
ook niet-polyfien. In de jonge is de gem. fchaal zoo week, 
Bed ' ads ^ e ee wa SA * wA = dat 
E 
