50 
tum exficcandum relinquunt diem , atque altero demum 
die recentem fuperfundunt fuccum, quem iterum ex- 
ficcari finunt , eundem laborem toties repetentes, 
donec placenta hzc craffitiem trium acquifiverit digi- 
torum, quique labor plerumque in quindecim ve 
fexdecim extenditur dies; per noctem autem matte 
ifte complicantur, ac foliis obteguntur , ut a ca- 
nibus ac felibus preferventur , qui alias fatis avide 
hanc appeterent placentam. Si autem hec jam adeo 
induraverit inftar cafei, tum in quadrata confcinditur 
fragmenta feu panes, ac cultro leniter a mattis tol- 
lunt , corbibusque imponunt per ftrata, ftratumque 
confpergunt aqua fale inpregnata. 
ux 
Atque he corbes few facci tripodi imponuntur, 
quam funiculo trabi alligant, ut per aliquot dies fu- 
mo imprzegnetur , haud tamen nimium id fieri debet, 
ne Punata amarefcat; funes etiam tali modo confti- 
tuunt, ne glires intrare poflent, atque tum abfolu- 
tum eft illud opus, ac preparata fzpius memorata 
Punata feu Poenata, quam in ufum pro hyeme affer- 
vant: Hzc omnia autem latius ac Malabaricis fuis 
nominibus inveniri poterunt in curiofis D. Herberti 
d’Fager {criptis , qui fuo tempore lucem videbunt, 
atque ex quibus hzc defitmfi. : 
Macaffarenfes multo commodius hunc preparant 
fructum, nec tantum moliminis adhibent, expfeffum- 
ue modo fuccum in amplas effundunt patinas, atque 
dag farinam admifcent, & inde multa preparant 
edulia. Ipfis quoque in ufu funt & utilitatem adferunt 
offa, feu nuclei, qui inter Poenate p 
alias abjiciuntur; effodiunt enim amplam, nec pro- 
fundam foffam , atque in illam officula conjiciunt 
tali modo, ne altius, quam per tria ftrata fint fita, 
heeque Ola contegunt, ac fupra illam paululum ter- 
re, talique modo per pluviale tempus relinquunt, 
ac , fi pauca cadat pluvia, interdum aqua confpergunt, 
tumque offa illa longas albicantes emittunt radices feu 
ermina, vix digitum craffas , ulnam circiter longas, 
aftinacz albz fimiles, que Malabaris Colengu vocan- 
tur. Atque has menfe Martio effodiunt, fupra ignem 
affant , atque aque incoquunt , & inftar Patattz edunt. 
Ceterum quoque radices ‚has in frufta diffringunt , 
aliquot.per dies in Sole exficcant, vel ad ignem, do- 
nec incurvatz diffiliant , que tum Oedijel vocantur: 
Atque hoc Oedijel tum magnis inditur corbibus, que 
confuuntur, quas tripode inponunt, ac, uti Punata, 
fumo exponunt. Atque he diffractz atque exficcate 
radices cum Punata comeduntur tamquam familiaris 
cibus; Officula , que non bene agunt radices, mol- 
lem ac delicatam continent fubítantiam inftar Pal- 
mytz , quam Malabari Mita vocant, ac gratus ipfis eft 
viétus, tumque hzc officula ope Caito feu acinacis in 
duo diffindunt fragmenta feu partes, ut medullam 
hanc acquirant. Ex iftis infuper radicibus ficcatis du- 
rum Seu nervum , quem in farinam: eontundunt - 
Oudijel Ma ipfis dictam, unde etiam varius ‘prepara- 
tur cibus, prefertim , qui Poetoe ipfis vocatur , qui for- 
mam refert radicum feu volveolorum longorum , qua- 
les eodem nomine ex Oryzz farina in hifce quoque 
conficiuntur infulis. ` 
Officula autem, quz ultra ánnum in hac remanent 
fovea, ac radices memoratas feu Colengu jufto emittunt 
tempore , propullulant poftea „atque in arbufculas 
excrefcunt. Nucleorum putamina exürunt pro car- 
bonibus in fabrorum ufum , que magnum excitant 
calorem, fed cito deflagrantur, ac breve perdurant 
tempus. E 
Ex defcripto Lontafo mare liquor, Sura dictus, eli- 
citur, paucus admodum, ac folummodo Medico. in- 
ferviens ufui: Jejuno enim affumptus ftomachó pro- 
ficuus eft illis, qui contabefcente morbo, Phthyfi, 
Hemoptoe, ac Dyfenteria laborant; expertum enim 
eft, quosdam Europeos in Zeylana habitantes , qui 
- jis decumbebant morbis ,. atque a Chirurgis noftris 
incurabiles di&i ac relicti erant, hocce potu cura- 
tos fuiffe , ac ftatim, poftquam affumfiffent eum, 
melioris conditionis fuiffe. : 
Utrius- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput IX. 
uit/preidende groote matten van veerthien en zesibien cubi- 
ten lank, daarze dan wyders het gem. zap 200 dik opgie- 
ten, dat men, de bladeren van de matten daar door maar 
even bekennen kan, bet zelve dien dag zoo latende droogen, 
1 en des anderen daags weder verfch zap daar over gieten- 
de, en insgelyks latende droogen, bet zelfde werk zoo dik- 
wils bervattende, tot dat dezen koek beeft bekomen de dik- 
te van omtrentdrie vingers °t welk gemenelyk wel vyf- 
thien of zestbien dagen aanloopt , werdende ook fnagts de 
matte dubbelt toegevouwen sen met-eenige bladeren. bedekt, 
om bewaart te zyn voor bonden en katten, die daar anders 
wel gadinge in zouden hebben , wanneer nu dezen koek s 
zoo bart is geworden, als een kaes , dan fnydenze die in 
vierkante ftukken of brooden, ligten dezelve met een mes 
zoetjens van de matte, en pakkenze in korven op malkan- 
der , yder lage befproeyende met water, daar in wat zout 
in gefmolten is. | : 
in deze korven of zakken zettenze op een drievoet , die- 
ze met een touwtie boven aan de balk vaft maaken, en dus 
eenige dagen laaten berooken , dog niet al te zeer , op dat de 
Punata niet bitter en werde, ook de touwen zoodanig ver- 
ziende , datter geen ratten konnen by komen , en daar mede 
is bet werk gedaan, midsgaders ook bereidt de meergem. 
Punata of Poenata , dieze dan voorts tot haar gebruik en 
winterkoft bewaaren ; Dog dit alles zal men wydloopiger, 
en met zyn Malabaar/che namen , konnen vinden in de 
curieuze gefchriften van de Heer Herbertus d'Jager , die 
te zyner tyd aan den dag flaan te komen , en uit dewel- 
ke ik bet bovenfbaande ook maar bebbe geleent. 
De Macaffaren bereiden deze vrugt vry wat gemakkely- 
ker, en maaken zoo veel werks daar niet van, gietende 
het uitgeperfte zap flegts in groote fchootels; mengender 
dan wat ryft-meel onder, en maken daar alzoo veelderley 
kofi van, Ook bebben by baar nog bun gebruiken nuttig- 
heit de fleenen of koris, die anders onder °t maaken van de 
Poenata weg: geworpen werden , want zy maaken: een 
breede ondiepe kuil , fmyten die fleenen daar in, zodanig, 
datze niet meerder, dan drie boog op malkander. liggen , 
bedekkenze met Ola, en daar op een weinig aarde , latenze 
200 den regen tyt overleggen „en als "er weinig regen valt, 
begieten die zomtyts met water, en dan fchieten deze flee- 
nen lange witte wortelen , of fcheuten uit, fcbaars een 
vinger dik, en omtrent een elle lang, de witte Paftinaca 
wel gelykende „ en by de Malabaren Colengu genoemt 
wordende , en deze gravenze dan uit in de maant Maart, 
bradenze over ^t. vuur 5: of kookenze in water, em etenze 
gelyk als de Patattas.  - -- 
Anders rukkenze of plukkenze ook deze wortelen in ftuk- 
ken sdrogenze eenige dagen in de sonne , of by "t vuur , tot 
datze in’t baten af buigen afknappen, dewelke ze dan Oedjiel 
noemen; en dit Oedjiel wert als dan door bun gedaan in 
groote korven , dieze t’zamen of toenaayen , op een drie 
voet zeiten, en 200, gelyk de Punata, in den rook laaten 
droogen; en deze geplukte en gedroogde wortelen „weder 
wat zynde opgekookt , kan men ook met dePunata eeten als 
toefpys. In de fteenen, die niet apel uit/ebieten, vint men 
ook een zagte en lekkere fubftantie „even als de Palmyt „t - 
welk de Malabaren Mita noemen, en zeer graag eeien, 
kappende deze fleenen met een Cato of bouwmes in twee 
Jiukken , om dit merg daar uit te konnen krygen; en, dat , 
nog al meer is, uit de voorn. gedroogde wortelen rukkenze 
ook een barde zenuwe , dieze dan [Lampen tot een meel , by 
haar Oudjiel Ma genaamt, en daar van ook verfebeide 
zoort van koft of geregten weten toe te maaken, en bezon- 
derlyk degene die zg Poetoe noemen , bebbende de gedaante 
van lange rollen of worften, en boedanige ook met die zelve 
naam, in deze Eylanden van ryft-meel werden gemaakt. 
De korrels nu, dewelke over bet jaar in dekuilbiyven, en 
niet by tyds de voorn. wortelen of Colengu voortbrengen; 
die fcbieten daar na nog al uit, en groeyen op tot boomp- 
jes. De doppen of fchalen van de korrels brandenze mede 
tot:koolen woor de fmits, en die geven wel een groote bit- 
te van zig, dog zyn van geen duurzaambeit , maar zeer 
- verteert. 
yt bet voorn. manneken van den Lontar-boom wert 
ook een Sura of vogt getapt, dog zeer weinig, en alleen 
maar dienende tot medicinaal gebruik ; want dezelve, ’s 
morgens nugteren gedronken , belpt die gene, die met een 
poses ziekte , teering , bloed-fpouwen , en bloed-loop be, 
aaden zyn, immers men beeft ervaren , dat zommige: Eu- 
ropianen , op Ceylon woonagtig, dewelke met de voorfchre- 
ve ziekten bezogt,en van onze meefters genoegzaam als ver- 
laaten waaren , door dezen drank zyn gebolpen, en al ter- 
Jtont naa bet nuttigen van de zelve eenige baate bevonden 
bebben, et 
