1 
d 
1. Boek. IX. Hoofaß. 
Utriusque fpeciei lignum, ut fupra fuit di&um, 
ftriatum , nigrum, corneum, ac paucis flavis ftriatum 
venis & maculatum eft, alias fimile foret Ebeni ligno 
tam colore quam pondere, maris autem lignum fem- 
per nigrius ac durius eft illo femine , ac proinde certos 
in ufus ufitatius. Cinghalenfes ex utroque ciftulas con- 
ficiunt , quz polite egregie funt, atque a quibusdam 
male pro Calappi ligno. habentur. Tigilla etiam ad 
zdium tegumenta conficiunt, ut & cancellos fene- 
ftrarum , qui etiam poliendo egregii funt coloris. Ma- 
nubria Foranorum etiam inde fiunt, uti antea fuit 
dictum de Saribo, cum qua’ hoc lignum multum con- 
venit , illud autem Saribi femper gravius, nigrius , 
ac Ebeno ligno: fimillimum eft. Ex junioribus atque 
albicantibus hujus arboris foliis Javani, Macaffaren- 
. fes, alique Malaicenfes papyrum conficiunt pro quoti- 
dianis litteris, ftylo litteras infcribentes , ac juxta na- 
turales plicas illas iterum complicantes , quas filo 
perforant ac colligant, uti alii populi, ac ubi Lon- 
tarus non crefcit , illud ope foliorum Calappi per- 
ficiunt: Antiquioribus temporibus mos hic foliis in- 
feribendis multo ufitatior fuit, fed poftquam peregri- 
norum adventu ac mercatura alie papyri fpecies in- 
vecte fuerint, foliorum papyri fenfim in defuetudi- 
nem venerunt, ita ut fere nufquam littere in tali 
foliacea papyro infcribantur, nifi in Malabara ac re- 
gionibus vicinis. 
A Macaflarenfibus folia hee tanti æftimantur , ut 
ex vulgo nemo Umbellas vel petafos amplos ex iis 
confectos geftare audeat , exceptis tribus primis iftius 
regionis magnatibus, principe nempe Tellonis , Goe , & 
Sandrabone : Hi itaque umbellas ex Tall folio confi- 
ciunt, cujus Omhes radii nitide intexuntur, ac, mar- 
gine Ebeni ligni circumdantur, vel etiam ex Rottan- 
paar ferico pretexuntur, ita ut hic petafus feu um- 
la femper fit extenfa , ac, fi geftare eam velint, 
baculo imponunt, cujus manubrium auro obdudtum 
eft, cuique etiam ex ipforum fervis non licet fine 
difcrimine hanc poft tergum gerere, fed nobilibus id 
tantum permittitur. Eorum vicini Boegi ex iifdem quo- 
que foliis Umbellas feu folis umbracula conficere fole- 
bant, fed ti ` alio confecta modo , quz ita contexta 
funt , ut complicari poffint. Vulgus ex hifce foliis aliam 
quoque fuppellectilem efformat , uti ciftellas & capfirlas 
ad eorum cibum affervandum , item faccos , qui Oryza 
replentur &c. Ex junioribus albicantibus foliis con- 
ftituunt quoque Catupas feu pulvinaria , que cocta 
inplent Oryza, ac vulgo putatur, fapidiorem quoque 
fore, quam fi ex Calappi foliis fuerint confecta, ex 
iisdem itidem foliis . i quosdam minores faciunt 
ileos tenuiffimo vel vix. oe margine 
yjilo Tsjilo dictos , quos per diem gerunt ac plurimum 
contra pluvias. Tam arcte enim funt contexti, ut nul- 
Ja penetrare pofiit pluvia. 
. . Javani , Balyenfes, Timorenfes , ac Rotthenfes elici- 
- tum liquorem Sura magis pro faccharo quam pro potu 
adhibent , ex quo itidem primum coquitur Syrupus 
Gula ipfis ditus, quem poftea in corbibus vel patel- 
lis pie, ae > in Timora ac Rottha tamen potui mul- 
tum infervit, qui Tua vocatur, quemque etiam mul- 
tum expetunt , dicentes ipfis eque potui quam cibo pro- 
deffe. Quotidianum in ufum cum certa aque quantita- 
te eum ‘commifcent, atque irfde fanefcunt ac pinguef- 
cunt, Huncque in vafis fervant ex Saribi foliis con- 
fectis, in quibus etiam in edibus fuis fufpendunt , at- 
que cuique , qui illas intrat , conceditur epotare 
quantum lubet ad fitim exftinguendam, immo etiam 
antequam aliquem falutet , quod moris eft ifta in 
regione. ; 
Ampana in Hort, Malab. Cap. 4. Fig. 10. defcriptum, 
ac ibi pro altera Carimpana, feu Lontari fpecie-habi- 
tum, nihil aliud eft, quam dictus fupra Lontarus mas, 
Malaicenfibus Lontar Lacki Lacki vocatus, forma a 
femina non differens nifi eo, quod loco fructuum 
longos gerat julos, ac cujus flores in dito Horio 
Malabarico accurate & maple defcribuntur , quo le- 
ores ablego, ut qui hifce in regionibus ignotus ett. 
In dicto autem Horto , meo quidem judicio , notari de- 
buiffet , quod hi mares inter feminas relinquantur 
"LI Ur 
ad eng, 7 
AMBOINSCHE.KRUYDBOEK. $1 
Het bout van beide deze zoorten is , als boven gezegt, 
ge-aadert , zwart, boornagtig , met weinige geele ftree- 
pen gevlekt , anders zoude bet byna bet Ebben-bout gelyk 
zyn, zoo van koleur als van zwaarte , dog bet bout van 
`t manneken is altyt zwarter en barder dan dat van't wyf- 
ken, en dierbalven. ook tot eenig werk bequamer. De Sin: 
galeezen weten "er eenige kleine kitsjes en kofferties van te 
maaken, die gepolyft zynde een fraay aanzien bebben, en van 
zommige abuzivelyk voor Calappus-bout gehouden ‘werden; 
zy maken er ook van latten tot bun dak-werk, en tralien 
tot de venfters van baare buizen , die mede door ’t polyften 
Jeboon in 't aanzien werden; men kan er ook fteelen tot 
Toranen van maken, gelyk hier voor gezegt is van de Sa- 
riboe, waar mede dit bout groote fo ed beeft , dog 
dat van Sariboe is altyd zwaarder „zwarter , en bet Eb- 
ben-bout veel gelyker. Uit de jonge en witagtige bladeren 
dezes booms , maaken de Favánen , Maca[Jaren , en andere 
Maleyers, ook baar papier , tot dagelykze brieven , met 
een grifje daar op fchryvende , en na de natuurlyke vou- 
wen wederom t'zamen leggende, dieze dan met een draat 
door flecken , en t'zamenbinden , even gel yk andere natien A 
daar geen Lontar waft, met de bladeren van den Calap- 
pus-boom doen, In, oude tyden was deze manier van op bla- 
deren te febryven veel gebruikelyRer , maar”t zedert dat 
met de aankomjt, en bandel der vreemdelingen andere pa- 
pieren ingevoert zyn , zoo Zyn die boom-bladeren allenskens 
in afgang of ongebruik gekomen, zulks men hedensdäags 
Schier nieuvers meer brieven op olas of bladeren febryft dan 
op Malabaar , ende de lantfebappen daar omtrent-leg- 
ende. i 
d By de Macäflaren werden deze hluderen zoo hoog geagt , 
dat niemand van de gemeene man zonne-febermen , $ 
breede boeden daar van gemaakt , dragen mag , dan al- 
leen de drie groofte perzonagien van bet lant, namentlyk 
de Prins van Tello, die van Goa, en die van Sandra- 
bone. Deze dan maaken baare zonne-fchermen van een 
Talla-blad, wordende alle de ftraalen fatzoenlyk of net in 
malkanderen gevlogten „ en met een rant van Ebben-bout 
omvangen , of ook wel met rottang en zyde geftikt , zoo dat 
dezen boet of zonne-fcberm altyt. pogori aat , en als 
bem dragen willen, zoo Becken zy bem op een Dat, wiens 
bant-vatzel met goud overtogen is , ook en mogen bunne 
dienaaren , zonder onderfcheit , baar dezelve zonne-fcherm 
niet naadragen , maar bet moeten al byzondere edelen zyn. 
Hare nagebuuren de Boegis plegen ook van dezelve blade- 
ren bare zonne-fchermen te maken, maar op een geheel am- 
dere manier , en zoodanig gevlogten, dat menze kan t’za- 
men vouwen. De gemeene man maakt mede veel ander büis- 
raad van deze bladeren , als kistjes en doosjes, om bun 
koft in te bewaren , als mede zakken,omryft in te doen & c. 
uit de jonge witagtige bladeren maakenze ook de Catupas, 
of kuffenties, dieze met gekookte ryft vullen , en men 
bet daar voor, dat dezelve daar in ook /makelyker wort, dan 
in de gene die wan de Calappus-bladeren werden gemaakt; 
uit dezelfde bladeren en de Boegis mede zeekere kleine 
boedekens , met beele fmalle, of ook wel zonder randen, 
Tsjilo Tsjilo gendamt , dieze‘ door den dag dragen , en 
wel meefl tegens den regen; want xy zyn zoo digt gevlog- 
ten, dat er geen waater doordringen kan. 
Die van Fava, Baly, Timor , en Rotthe, gebruiken de 
getapte Sura, meer om zuiker daar van te maaken, dan 
tot bet drinken, kookende daar van insgelyks eerft een Sy- 
roop (Gula genaamt) daar van , dieze cre daar na in korf- 
jes of fchootelties laten opdrogen , dog op Timor , en Rotthe 
werdtze nog al veel tot drank genuttigt , dieze Tua noe- 
men, en daarze ook veel van bouden, zeggende , datze 
bun dient te gelyk tot /pys en drank; zy mengen bem tot 
dagelyks gebruik met een zeekere quantiteit water „en wor- 
den daar gezont en vet van; bewarende dezelve in vaaten, 
dieze maaken van blaaderen van Sariboe, daarze bem ook 
mede voor in baare buizen opbangen ‚en een yder ‚die daar 
in komt, magze vryelyk aantaften „en zyn dorft daar mede 
verflaan, ja ook zelve eer by iemand groet , "t welk zoo 
een beleeftbeit en gebruik is van dat lant. 
Ampana in Horto Malab. Cap. 4. Fig. 10. befcbre- 
ven, en aldaar geftelt vogr de tweede zoorte van Carimpa- 
na of Lontar is anders niet dan bet bovengenoemde manne- 
ken van den Lontar-boom y in’t Maleyts Lontar Lacki 
Lacki genaamt „in gedaante van bet wyfken niet ver/chil- 
lence dan alleen daar in, dat bet in plaats van vrugten, 
lange flaarten draagt , en welkers bloeyzel in gemelden 
Horto naaukeurig en wydloopig wert bejcbreven , daar ik 
den lezer danook naa toe moet wyzen, als zynde in deze 
landen onbekent. Dog in gemelden Horto hadde , myns oor- 
2G 2 deels, 
